Αναρτήσεις

Προβολή αναρτήσεων από Νοέμβριος, 2014

Ποίηση στην πέτρα: το επίγραμμα προς τιμήν του Αργείου σταδιοδρόμου Δάνδη

Εικόνα
Το επιτάφιο επίγραμμα προς τιμήν του Αργείου Δάνδη σώζεται μέσω της λογοτεχνικής παράδοσης στην Παλατινή ανθολογία. Χρονολογείται μετά το 472 π.Χ. Ο Δάνδης υπήρξε σταδιοδρόμος, δηλαδή δρομέας στον αγώνα ταχύτητας του σταδίου, και ο αριθμός των νικών του είναι πράγματι εντυπωσιακός. Το επίγραμμα αναφέρεται και στους τέσσερις πανελλήνιους αγώνες, ενώ είναι χαρακτηριστικό ότι οι Ολυμπιακοί αναφέρονται πρώτοι ως οι πιο σημαντικοί:
Σ’ αυτό το μέρος κείται ο Δάνδης, Αργείος, σταδιοδρόμος.Την πατρίδα του που άλογα τρέφει με νίκες την δόξασε,δυο στην Ολυμπία, στους Δελφούς τρεις,δύο στον Ισθμό, στη Νεμέα δεκαπέντε.Τις άλλες του νίκες δεν είναι εύκολο να απαριθμήσεις.

Οίκος και πόλις

Εικόνα
Είναι ξεκάθαρο ότι εντός του οίκου δινόταν καταφύγιο υπό την προστασία της κεφαλής της οικογένειας και σε άλλους συγγενείς πέραν του στενού κύκλου της πυρηνικής οικογένειας, όπως λ.χ. σε ορφανά ή θηλυκούς συγγενείς που δεν ήταν πλέον εξαρτημένοι από τη δική τους πυρηνική οικογένεια.[1]Ενδιαφέρον παρουσιάζει η έννοια του οίκου ως οικογένειας στη διαχρονική της διάσταση. Συνήθως η έννοια του οίκου ως διαδοχικών απογόνων μιας οικογένειας σχετίζεται με την αρσενική γραμμή διαδοχής, όπως λ.χ. στην περίπτωση των 4 διαδοχικών γενεών πατέρων και γιων που κατάγονταν από το Στράτιο, γιο του Βούσηλου στον Δημοσθένη 43, 48. Ωστόσο υπάρχει παράδειγμα, όπου η γραμμή καταγωγής αναζητείται μέσω μιας γυναίκας, της Φυλομάχης Δημοσθ. 43, 49-50.  Οι οικογένειες δεν διαφύλασσαν συνήθως την μνήμη των προγόνων πάνω από 2-3 ή το πολύ 4 γενεές πριν. Επομένως, οι ομάδες συγγενών τυπικά δεν έβλεπαν τον εαυτό τους ως συνδεμένους με κοινό πρόγονο παρά μόνο για 3-4 γενιές πριν.Στην έννοια του οίκου εντάσσεται και …

Ο Διόνυσος "χλούνης"

Εικόνα
            Στους χαμένους Ηδωνούς του Αισχύλου ο Θράκας βασιλιάς Λυκούργος συναντούσε τον Διόνυσο και τον χλεύαζε. Στον σκηνή της συνάντησης μεταξύ των δύο πρωταγωνιστών ανήκε και ο στίχος που ερμηνεύεται παρακάτω: ο Λυκούργος μονολογώντας σχολιάζει αρνητικά την εμφάνιση του Διονύσου, ο οποίος στέκει απέναντί του. Στον στίχο, τον οποίο παραδίδει σχόλιο στην Ιλιάδα (Ι 939), είναι προβληματική η σημασία της λέξης χλούνης:  χλούνην. οἱ μὲν ἀφριστήν· χλουδεῖν γὰρ τὸ ἀφρίζειν τινὲς Δωριέων ἔλεγον. ἄλλοι δὲ κακοῦργον... Ξενοφῶντα δὲ γένος τι Ἰνδῶν φάναι τὸν χλούνην εἶναι͵ καθάπερ καὶ παρ΄ Αἰσχύλωι ἐν Ἠδωνοῖς· 
μακροσκελὴς μέν. ἆρα μὴ χλούνης τις ἦι; ...  «Χλούνης. Κατ’ άλλους είναι αυτός που αφρίζει. Γιατί το «αφρίζω» ορισμένοι από τους Δωριείς το έλεγαν χλουδεῖν. Άλλοι λεν ότι σημαίνει «κακούργος»... Ο Ξενοφών[1] ισχυρίζεται ότι ο χλούνης είναι κάποιος λαός Ινδών, όπως και ο Αισχύλος στους Ηδωνούς:Έχει μακριά πόδια. Μην είναι τάχα κανένας χλούνης;...».Η σημασία της λέξης χλούνης στον αισχύ…

Ποίηση στην πέτρα: το επιτάφιο επίγραμμα του Υσεμάτα

Εικόνα
Σε επιγραφή που βρέθηκε νοτιοδυτικά του Ηραίου στο Άργος σώζεται το επιτάφιο επίγραμμα προς τιμήν του Υσεμάτα. Όπως δηλώνεται από το επίγραμμα, ο νεαρός Υσεμάτας έχασε τη ζωή του στον πόλεμο, ίσως στην καταστροφική για τους Αργείους μάχη της Σηπείας με τους Σπαρτιάτες του Κλεομένη το 494 π.Χ.  Ο νεαρός χαρακτηρίζεται ως «αθλοφόρος», δηλαδή νικητής βραβείων σε αγώνες. Το είδος των αγώνων, στους οποίους συμμετείχε, το συμπεραίνουμε από το γεγονός ότι ήταν θαμμένος κοντά στον ιππόδρομο, δηλαδή τον δρόμο, ο οποίος οδηγούσε στο Ηραίο και στον οποίο διεξάγονταν ιππικοί αγώνες. Τη στήλη προς τιμήν του φρόντισε ώστε να στηθεί κάποια Κοσίνα. Δεν ξέρουμε την ακριβή σχέση της με τον νεαρό Υσεμάτα, αν και είναι πιθανό, όπως συμβαίνει και σε άλλα επιγράμματα, να πρόκειται για τη μητέρα του:
Εγώ, η Κοσίνα, τον Υσεμάτα κοντά στον ιππόδρομο έθαψα,άνδρα αγαθό που θα μείνει στη μνήμη πολλών και στο μέλλον. Σκοτώθηκε στον πόλεμο κι η νιότη του χάθηκε.Ήταν σώφρων, αθλοφόρος, αγόρι σοφό ανάμεσα στους συνο…

"Ένας Διόνυσος": η μυστηριακή τελετή στον πάπυρο Gurob

Εικόνα
     Στην Αίγυπτο η ελευσίνια και η ορφική παράδοση συμπλέκονται στον λεγόμενο πάπυρο Gurob1 (3ος αιώνας π.Χ.). Σχετίζεται με κάποια διονυσιακή-ορφική τελετή. Η περιγραφή από τον Κλήμη (Προτρ. 2.17.2) των διονυσιακών μυστηρίων που συνδέονται με τον Ορφέα έχει πολλά παράλληλα με τον πάπυρο, γεγονός που σημαίνει ότι η πηγή του Κλήμη είχε υπόψη της κάποια παρόμοια σύνθεση. Ο πάπυρος αποτελεί μια μίξη επικλήσεων, προσευχών και οδηγιών για μια τελετουργία σχετιζόμενη με το θάνατο και την αναγέννηση του μικρού Διόνυσου σε ορφικά συμφραζόμενα. Υπάρχουν χωρία σε εξαμετρικό στίχο (προσευχές) και χωρία σε πεζό λόγο (τελετουργικές οδηγίες). Οι τελετουργικές οδηγίες αφορούν και σε δρώμενα (τελετουργικές πράξεις) και σε λεγόμενα (τελετουργικές φράσεις που έπρεπε να πει ο μυούμενος ή ο ιεροφάντης). Ο πάπυρος ίσως να καταγράφει έναν ιερό λόγο: ένας ιερός λόγος περιλαμβανόταν στα μυστήρια της Σαμοθράκης (Ηρόδ. 2.51) και της Δήμητρας στον Φενεό (Παυσ. 8.15.4, 8.15.2). Ένας αρχαίος κύλινδρος που περιλά…

Τώρα πέθανες και τώρα γεννήθηκες: το ορφικό έλασμα της Πέλιννας

Εικόνα
Τα δύο ορφικά ελάσματα που βρέθηκαν στην Πέλιννα (ή Πελινναίον, σημερινό Παλαιογαρδίκι) ήταν τοποθετημένα επάνω στο στήθος νεκρής γυναίκας (τέλος 4ου αιώνα π.Χ.). Ένα μικρό άγαλμα μαινάδας βρέθηκε στον ίδιο τάφο. Από το ένα έλασμα λείπουν οι στίχοι 4 και 7. Ίσως το μικρότερο από τα ελάσματα να χαράχτηκε πρώτο, αλλά, επειδή το κείμενο δεν χώρεσε ολόκληρο, ξαναγράφτηκε στο μεγαλύτερο έλασμα. Τα ελάσματα έχουν τη μορφή κισσού, όπως αυτός παριστάνεται σε αγγειογραφίες. Μοιάζουν όμως και σαν καρδιές. Ο κισσός ήταν σύμβολο του Διονύσου, ο οποίος αποκαλείται αλλού κισσοφόρος, κισσόβρυος, κισσοχαίτης, ενώ η καρδιά ήταν το μόνο κομμάτι του Διόνυσου που δεν κατασπάραξαν οι Τιτάνες: από αυτήν αναγεννήθηκε ο θεός στον ορφικό μύθο. Ο Παυσανίας (2.37.2-2) κάνει λόγο για μια καρδιά από ορείχαλκο σε σχέση με τα μυστήρια της Λέρνας.
Κάποιος που δεν κατονομάζεται απευθύνεται στο νεκρό σε δεύτερο πρόσωπο. Μπορεί να είναι κάποια θεότητα του Κάτω Κόσμου, ο Ορφέας, η ίδια η πινακίδα ή κάποιος συμμετέχων σ…

Αθηναίοι και Ίωνες: ιωνικότητα και ελληνικότητα κατά τον 5ο αιώνα π.Χ.

Εικόνα
(Ναός του Πατρώου Απόλλωνος)
Γνωρίζουμε από τις πηγές ότι ελληνικοί πληθυσμοί, όπως οι Ίωνες, οι οποίοι είχαν αναμιχθεί πολιτιστικά και φυλετικά με στοιχεία της Ανατολής, αντιμετωπίζονταν ορισμένες φορές με καχυποψία. Οι Ίωνες περιγράφονται ενίοτε ως εκβαρβαρισμένοι και εκθηλυμένοι από την επαφή τους με τους βαρβάρους της Ασίας και η προκατάληψη αυτή σε βάρος των Ιώνων φαίνεται ότι ξεκινά ήδη από την αρχαϊκή εποχή με τον Ξενοφάνη, ο οποίος σχολιάζει τη μεταβολή στη μαλθακότητατων Ιώνων από την επαφή με τους Λυδούς και την πολυτέλεια της ζωής και της ενδυμασίας τους.[1] Ο Καλλίνος και ο Αρχίλοχος προέβλεψαν ή θρήνησαν την καταστροφή της Μαγνησίας, εξαιτίας της επιδίωξης του πλούτου και της ανατολίτικης χλιδής (Αθήν. 525C), ενώ ο Θέογνης στο στ. 1103 μιλά για την καταστροφή της Μαγνησίας, της Σμύρνης και της Κολοφώνος εξαιτίας της ύβρης. Πβ. και το σαρκασμό της αχαλίνωτης σεξουαλικής συμπεριφοράς της «λυδίζουσας» (ηὔδα δὲ λυδίζουσα) από τον Ιππώνακτα (απ. 92), ο οποίος αν και Εφέσιος εξ…