Αναρτήσεις

Προβολή αναρτήσεων από Αύγουστος, 2016

Το μυστήριο της πινακίδας του Δισπηλιού

Εικόνα
Η πινακίδα του Δισπηλιού ήρθε στο φως κατά την επανάληψη των ανασκαφών από τον καθηγητή Χουρμουζιάδη στον ομώνυμο λιμναίο οικισμό το 1992 μετά από διακοπή 60 χρόνων. Η πινακίδα είναι ξύλινη και χρονολογείται στα 5260 π.Χ. Λόγω του υλικού της έχει υποστεί φθορά από την παραμονή της επί χιλιετίες στη λάσπη, αλλά όχι σε τέτοιο βαθμό που να μην μπορούμε να διακρίνουμε πάνω της μια σειρά από χαράγματα.

Η πινακίδα του Δισπηλιού
Η ανακάλυψη της πινακίδας και η παλαιότητά της έθεσαν αμέσως επί τάπητος το ερώτημα αν τα χαράγματα είναι τυχαίες γραμμές ή αποτελούν αρχαίο δείγμα γραφής, παλιότερο από αυτό των Αιγυπτίων και των Σουμερίων. Σε περίπτωση που απαντήσουμε καταφατικά στο ερώτημα, προκύπτουν άλλα: υπάρχουν παρόμοια ευρήματα; Τι τύπος γραφής εκπροσωπείται στην πινακίδα; Ποια είναι η γλώσσα που κρύβεται πίσω από τα σημάδια;Για να απαντήσουμε, θα πρέπει να δούμε το θέμα σε ευρύτερο πλαίσιο: το εύρημα στο Δισπηλιό δεν είναι μεμονωμένο, ούτε μοναδικό στην Ευρώπη. Παρόμοιου τύπου χαράγματα έχουν…

Οι καταραμένοι νεκροί στο Λιλύβαιον

Εικόνα
Από το αρχαίο Λιλύβαιο[1] της Σικελίας προέρχονται δύο μολύβδινες καταραστικές επιγραφές που βρέθηκαν σε τάφο του 3ου αιώνα π.Χ. Είναι γραμμένες σε μια μίξη δωρικής διαλέκτου και Κοινής και πιθανώς από το ίδιο χέρι, αν και η μια είναι γραμμένη ανάδρομα. Ανάμεσα στα ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά τους είναι και τα ονόματα που αναφέρονται: η πρώτη απευθύνεται ενάντια σε κάποιον Απιθαμβ.αλ[2] και η δεύτερη ενάντια σε κάποιον Ζωπυρίωνα τᾶς Μυμβυρ (Μumbur). Τα δύο ξένα ονόματα, πιθανώς καρχηδονιακά, αντιμετωπίζονται ως άκλιτα. Ο Απιθαμβ.αλ (Αpithamb.al) είναι έτοιμος να αναλάβει νομική δράση (πρᾶξις), ενώ και ο Ζωπυρίων είναι σε διαδικασία δίκης.

Όχι άλλο ξύλο: ένας νέος ζητά τη βοήθεια της μητέρας του στην Αθήνα του 4ου αιώνα π.Χ.

Εικόνα
Μολύβδινη πινακίδα του πρώιμου 4ου αιώνα π.Χ. από την αθηναϊκή αγορά μάς διέσωσε την προσωπική επιστολή απελπισίας ενός νεαρού προς τη μητέρα του. Το όνομα του παιδιού είναι μη αττικό και πιθανώς έχουμε να κάνουμε με έναν μέτοικο. Ο νεαρός έχει σταλεί ως μαθητευόμενος ή βοηθός σε κάποιο χυτήριο, αλλά εκεί τον κακομεταχειρίζονται. Ο νεαρός ζητά την άμεση παρέμβαση της μητέρας του για να αλλάξει η κατάσταση.            Οι ιδιωτικές επιστολές σε μόλυβδο είναι πολύ σπάνιες κι αυτό πρέπει να οφείλεται στο γεγονός ότι ο μόλυβδος επαναχρησιμοποιούνταν ή πετιόταν, ενώ ο πάπυρος σίγουρα χρησιμοποιούνταν εκτενέστερα. Τα δείγματα που μας έχουν σωθεί πρέπει να είναι κυρίως από επιστολές που δεν έφθασαν ποτέ στον προορισμό τους. Το παρόν κείμενο από τα στυλιστικά χαρακτηριστικά της γραφής φαίνεται ότι έχει γραφτεί για λογαριασμό του νεαρού από κάποιον επαγγελματία γραφέα. Η επιστολή τυλίχτηκε με το κείμενο στην εσωτερική πλευρά, ενώ στην εξωτερική μοιάζει να υπάρχουν τα αχνά υπολείμματα μιας διεύθ…

Ρουμπίνια στο δρόμο (Kabir)

Εικόνα
Πώς να εμπορεύομαι ρουμπίνια και διαμάντια,ο ευλογημένος μου Δάσκαλος το δρόμο μού έδειξε.Ρουμπίνια βρίσκονται διάσπαρτα στην πλατεία -άνθρωποι του κόσμου περνούν από πάνω τους.Κείνος που αγνοεί δεν μπορεί να τα διακρίνει.Τα αφήνει κι απομακρύνεται.Όσοι κατανοούν τα σηκώνουν -ο αγαπητός μου Δάσκαλος μου έχει δείξει τον τρόπο.
Το έντομο κάθεται στο μέλι,δεσμώτης στα κολλώδη φτερά του.Τόσο δύσκολο να πετάξει κανείς μακριάαπό την τρομερή συνήθεια να ζητά ολοένα και περισσότερα.Προς τα δω έρχεται ένας τυφλός.Προς τα κει ένας άλλος τυφλός πηγαίνει.Ο τυφλός συναντά τον τυφλό -ποιος μπορεί να δείξει τον δρόμο;
Όλοι ζητούν φωνάζοντας: «ρουμπίνι, ρουμπίνι!»Όλοι προβάλλουν ένα πανί για να λάβουν.Αλλά κανένας τους δεν λύνει τον κόμπο για να δει τι κρύβεται εντός.Και έτσι είναι στερημένοι από όλα.Όλοι φωνάζουν: «ρουμπίνι, ρουμπίνι!»Μα κανείς δεν έχει προσπαθήσει να δει.Ο υπηρέτης Καμπίρ κοίταξε.Και ανέβηκε πέρα από τη γέννηση και το θάνατο.

[Το τραγούδι αποτελεί σύνθεση του Kabir, ο οποίος έζησε τον…

O Γιλγαμές στο Δάσος των Κέδρων

Εικόνα
Σε πινακίδα του τέλους του 18ου αιώνα π.Χ. που είχε χρησιμοποιηθεί για σχολική εξάσκηση και ανακαλύφθηκε στην τοποθεσία Ishchali, την αρχαία πόλη Nerebtum, στον ποταμό Diyala, ανατολικά της Βαγδάτης, βρέθηκε χαραγμένο τμήμα του μυθικού κύκλου του Γιλγαμές. Ο ήρωας μαζί με τον φίλο του Ενκιντού έχουν νικήσει το πνεύμα Χουβάβα που φύλαγε ένα δάσος με κέδρους.[1] Ο Ενκιντού παρακινεί τον Γιλγαμές να σκοτώσει άμεσα τον Χουβάβα, ενώ ο ήρωας επιθυμεί να εξολοθρεύσει τις «αύρες» του Χουβάβα, δηλαδή φωτεινές υπερφυσικές δυνάμεις που ο Χουβάβα φορούσε για προστασία. Ο Ενκιντού του λέει ότι αυτό μπορεί να το κάνει εύκολα αργότερα. Οι ήρωες σκοτώνουν τον Χουβάβα και τον υπηρέτη του και μετά τις επτά αύρες. Στη συνέχει καταλύουν την ιερότητα του ιερού δάσους κόβοντας τους κέδρους:[2]
Είπε ο Ενκιντού στον Γιλγαμές:«Χτύπα τον Χουβάβα, το τέρας, που οι θεοί σου το απεχθάνονται.Γιατί, φίλε μου, του δείχνεις έλεος;»Είπε ο Γιλγαμές στον Ενκιντού:«Τώρα, φίλε μου, πρέπει να επιβάλουμε τη νίκη μας.Οι αύρες…

Systema munditotius (το σύστημα όλων των κόσμων): η πρώτη μάνταλα του Carl Jung και η σημασία της

Εικόνα
Το 1916 ο διάσημος ιδρυτής της αναλυτικής ψυχολογίας Carl Jung ζωγράφισε την πρώτη του μάνταλα, την οποία όμως δημοσίευσε ανώνυμα μόλις το 1955. Την αποκάλεσε Systema munditotius, δηλαδή «το σύστημα όλων των κόσμων», και αποτελεί ένα είδος συμβολικής εικονιστικής συμπύκνωσης της κοσμολογίας τού μυστηριώδους έργου του «Επτά Λόγοι προς τους Νεκρούς».Ο ίδιος ο Jung σε γράμμα του εξηγεί τον συμβολισμό της απεικόνισης: «Εικονίζει τις αντινομίες του μικρόκοσμου εντός του μακρόκοσμου και των αντινομιών του. Στην κορυφή, η μορφή του νεαρού αγοριού μέσα στο φτερωτό αυγό, καλείται Ηρικαπαίος ή Φάνης και αποτελεί έτσι μια πνευματική φιγούρα-ανάμνηση των ορφικών θεοτήτων. Η σκοτεινή του αντίθεση στα βάθη προσδιορίζεται εδώ ως Αβραξάς. Εκπροσωπεί τον κύριο του κόσμου, τον άρχοντα του φυσικού κόσμου, και αποτελεί κοσμικό δημιουργό αμφίσημης φύσης. Από αυτόν βλέπουμε να βλασταίνει το δέντρο της ζωής, το οποίο έχει τον τίτλο Vita (ζωή), ενώ το άνω αντίστοιχό του είναι ένα φωτόδεντρο με τη μορφή εφτάφ…

Το επίγραμμα από την αρχαϊκή στην ελληνιστική εποχή

Εικόνα
Το επίγραμμα, όπως υποδεικνύει και το όνομά του, αποτελεί είδος του γραπτού λόγου, συχνά σε ποιητική μορφή. Από τον 8ο και 7ο αιώνα π.Χ. τα επιγράμματα, ανάμεσα στα αρχαιότερα παραδείγματα γραφής στο ελληνικό αλφάβητο, χαράσσονται σε ταφικά μνημεία, προκειμένου να μνημονεύσουν τους νεκρούς, και σε αναθήματα, για να εξηγήσουν το λόγο της αφιέρωσης. Πολυάριθμα λεκτικά και μετρικά στοιχεία δείχνουν ότι τα επιγράμματα, συνθεμένα πρώτα σε εξάμετρο στίχο και μετά σε ελεγειακά δίστιχα, αντλούν από την παραδοσιακή γλώσσα που απαντά και στην επική και ελεγειακή ποίηση. Μολονότι τα αρχαϊκά επιγράμματα είναι ανάμεσα στα παλαιότερα παραδείγματα γραπτού αλφαβητικού λόγου και έχουν κάποια συγγένεια με την περιστασιακή προφορική ποιητική σύνθεση (λ.χ. τα συμποτικά ποιήματα), εντούτοις θεωρούνταν από την πρώιμη ελληνική κουλτούρα κατώτερα από αισθητική άποψη σε σχέση με την επική, την λυρική ή την ελεγειακή ποίηση, όπως ο τεχνίτης θεωρούνταν κατώτερος από τον καλλιτέχνη. Η γραπτή φύση του επιγράμματο…

Η αθηναϊκή επιγραφή για τους νεκρούς των πολέμων του 447 π.Χ.

Εικόνα
Η επιγραφή που ακολουθεί (IGi3 1162) παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον για την ιστορία και την εξέλιξη της οργάνωσης της αρχαίας αθηναϊκής δημοκρατίας. Καταγράφει τους νεκρούς μιας συγκεκριμένης χρονιάς στα διάφορα μέτωπα, όπου πολεμούσε ο αθηναϊκός στρατός και στόλος. Οι φυλές καταγράφονται εδώ με την επίσημη κρατική σειρά. Η ίδια επίσημη σειρά καθόριζε την χρονική ακολουθία με την οποία οι φυλές παρείχαν κυκλικά αξιωματούχους, όπως ιερείς του Ασκληπιού (IGii3 1, 359) ή γραμματείς της Βουλής (IGii3 1, 323). Η παρούσα επιγραφή μπορεί να χρονολογηθεί μάλλον στο έτος 447 π.Χ., όταν ο Πλούταρχος καταγράφει συγκρούσεις στην περιοχή της Χερσονήσου (Περικλής 19.1). Σ’ αυτή την περίπτωση θα αποτελούσε την αρχαιότερη μαρτυρία για την καθιέρωση της σειράς των φυλών. Σώζεται όστρακο από ερυθρόμορφη λουτροφόρο, το οποίο εικονίζει πέντε στήλες-καταλόγους πολεμικών απωλειών, όπου μπορούν να διαβαστούν οι φράσεις «από τις Ελευθερές» και «στο Βυζάντιο». Μοιάζει ωσάν ο ζωγράφος της λουτροφόρου να έχε…

Η ώρα του Διαβόλου (Φερνάντο Πεσσόα)

Εικόνα
«Η μουσική, το σεληνόφως και τα όνειρα είναι τα μαγικά μου όπλα. Ωστόσο ως μουσική δεν πρέπει να νοείται μόνο η μουσική που παίζεται, αλλά κι εκείνη που δεν θα παιχθεί ποτέ. Ούτε και ως σεληνόφως πρέπει να νοείται αυτό που προέρχεται από τη σελήνη και κάνει τα δέντρα να φαίνονται μεγαλύτερα. Υπάρχει κι άλλο σεληνόφως, που δεν το εξουδετερώνει ούτε κι ο ίδιος ο ήλιος, και σκοτεινιάζει καταμεσήμερα αυτό που τα πράγματα παριστάνουν ότι είναι. Μόνο τα όνειρα είναι πάντοτε αυτό που είναι. Είναι εκείνο το μέρος του εαυτού μας όπου γεννηθήκαμε και όπου είμαστε πάντοτε εμείς, ο εαυτός μας… Το μόνο στο οποίο διαφέρει ο άνθρωπος από το ζώο εί­ναι ότι ξέρει πως δεν είναι ζώο. Είναι το πρώτο φως που δεν είναι τίποτε άλλο από ορατό σκότος. Είναι η αρχή, γιατί το να βλέπεις τα σκότη σημαίνει ότι δέχεσαι το φως τους. Εί­ναι το τέλος, γιατί σημαίνει ότι μαθαίνεις, μέσω της όρασης, ότι γεννήθηκες τυφλός. Έτσι το ζώο γίνεται άνθρωπος μέσω της άγνοιας που γεννιέται μέσα του. Εποχές συσσωρεύονται επί επο…