Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

O Κάνωβος, ο κυβερνήτης του Μενέλαου


(Από τη Βιβλιοθήκη του Φωτίου)

Η όγδοη ιστορία του Κόνωνα αφηγείται τα σχετικά με τον Πρωτέα, τον Αιγύπτιο μάντη, του οποίου η θυγατέρα, η Θεονόη, ερωτεύτηκε χωρίς επιτυχία τον Κάνωβο. Αυτός ήταν ο κυβερνήτης του πλοίου του Μενέλαου της Τροίας. Όταν ο Μενέλαος και η Ελένη ήταν έτοιμοι να αναχωρήσουν από την Αίγυπτο και το πλοίο τους ήταν αραγμένο κοντά στη στεριά, ο όμορφος και νεαρός Κάνωβος δαγκώθηκε από μια οχιά. Το πόδι του σάπισε και μετά από λίγο καιρό πέθανε. Ο Μενέλαος και η Ελένη τον έθαψαν στην Αίγυπτο, στο σημείο όπου τώρα υπάρχει πόλη με το όνομά του. Επίσης το τελευταίο από τα στόμια του Νείλου, ο Κάνωβος ή Κανωβικό στόμιο, έλκει την ονομασία του από τον κυβερνήτη (του Μενέλαου).

            Πολλές διαφορετικές ελληνικές, αλλά και αιγυπτιακές παραδόσεις,  συμπλέκονται σ’ αυτό το χωριό του Κόνωνα που παραδίδει ο Φώτιος. Δυστυχώς δεν απαντά στην υπάρχουσα παράδοση μια ολοκληρωμένη ιστορία  του Κανώβου, γνωρίζουμε ωστόσο ότι ο ελληνιστικός ποιητής Απολλώνιος ο Ρόδιος είχε γράψει ένα έργο με τον τίτλο Κάνωβος,  το οποίο μπορεί να αποτέλεσε το πρότυπο πάνω στο οποίο στηρίχτηκε ο Κόνωνας και άλλες μεταγενέστερες πηγές. Δυστυχώς το βιβλίο του Απολλωνίου δεν σώζεται. Από την άλλη η ιστορία του Μενελάου και της Ελένης στην Αίγυπτο είναι αρχαιότερη από τον Απολλώνιο και φτάνει πίσω στον Στησίχορο και τον Ευριπίδη με την περίφημη τραγωδία του Ελένη. Γνωρίζουμε ότι ο Μενέλαος, μετά την αναχώρησή του από την Τροία, πήρε μαζί του και την Ελένη, ή τουλάχιστον το φάντασμα της, και παρασύρθηκε από μια καταιγίδα ως την Αίγυπτο. Εκεί η θυγατέρα του Πρωτέα, η Θεονόη, η οποία ονομαζόταν επίσης Ειδοθέα ή Ειδώ, βοήθησε τον Μενέλαο να αποδράσει από την Αίγυπτο. Τόσο η Θεονόη όσο και ο Κάνωβος αναφέρονται σε σχέση με τον Μενέλαο, σε καμιά όμως άλλη ιστορία δεν λέγεται ότι η Θεονόη ήταν ερωτευμένη με τον κυβερνήτη του τρωικού ήρωα. Η φράση της περίληψης ότι ο Μενέλαος και η Ελένη ήταν έτοιμοι να αναχωρήσουν, αλλά ταυτόχρονα ήταν προσορμισμένοι στην ακτή, έχει νόημα μονάχα εάν αποτελεί σύνοψη της ιστορίας ότι η αναχώρηση του Μενέλαου από την Αίγυπτο καθυστέρησε εξαιτίας μιας νηνεμίας και ότι ο Μενέλαος κατόρθωσε να επιτύχει ευνοϊκό καιρό, μόνο αφού μπόρεσε να συλλάβει τον πατέρα της Θεονόης Πρωτέα, ο οποίος με τη σειρά του έδωσε οδηγίες στον ήρωα για το τι να κάνει. Η σύλληψη του Πρωτέα από τον Μενέλαο έγινε χάρη στη βοήθεια της ίδιας της Θεονόης. Ορισμένοι συγγραφείς αναφέρουν ότι ο τάφος και το μνημείο του Κανώβου βρισκόταν σ’ ένα ομώνυμο νησί. Αυτή η πληροφορία προσομοιάζει με την ιστορία του θανάτου του Φάρου, ο οποίος ήταν ένας ναυτικός από την Καρία που λεγόταν ότι είχε σώσει την Ελένη από τον Πάρη, όταν ο τελευταίος έφτασε στην Καρία μαζί της. Ο Φάρος στη συνέχεια προσπάθησε να επιστρέψει την Ελένη στο σπίτι της, αλλά στην πορεία κατέληξε στην Αίγυπτο, όπου τον δάγκωσε ένα φίδι και πέθανε. Η Ελένη τον έθαψε με τιμές και ονόμασε το νησί Φάρο από το όνομα του ναύτη.

Ο Κάνωβος ή Κάνωπος φαίνεται ότι είχε διασυνδέσεις με την αιγυπτιακή θρησκεία.  Ένα λατρευτικό αντικείμενο που χρησιμοποιούνταν στην αιγυπτιακή θρησκεία ήταν ένα μεγάλο στρογγυλό αγγείο με τρύπες, οι οποίες ήταν φραγμένες με κερί. Το γέμιζαν με νερό που στη συνέχεια έτρεχε από τις τρύπες, όταν το κερί έλιωνε από τη ζέστη του ήλιου. Το αγγείο επιστεφόταν από παράσταση ανθρώπινης κεφαλής που λεγόταν ότι ήταν παρμένη από άγαλμα του Κανώβου, του κυβερνήτη του Μενέλαου. Αλλού γίνεται λόγος για μία λατρεία του Κανώβου και της συζύγου του που ήταν θαμμένοι κοντά στην Αλεξάνδρεια. Ο Πλούταρχος θεωρεί τον Κάνωβο ως κυβερνήτη του πλοίου του Όσιρη.

Ο πρώτος κυβερνήτης του Μενέλαου ονομαζόταν Φρόντις και πέθανε στο ακρωτήριο Σούνιο, όπου και τον έθαψε ο Μενέλαος. Ορισμένες πηγές λένε ότι μετά τον αντικατέστησε ο  Κίναδος, του οποίου ο τύμβος βρισκόταν στη Λακωνία. Μόνο μετά ανέλαβε ως κυβερνήτης ο Κάνωβος. Ο Ερατοσθένης στους  Καταστερισμούς  αναφέρεται σ’ ένα άστρο με το όνομα Κάνωβος, αλλά εκεί ο Κάνωβος είναι κυβερνήτης της Αργούς, του πλοίου των Αργοναυτών. Σύμφωνα με άλλες παραδόσεις κοντά στον τάφο του Κανώβου υπήρχε ναός του Σάραπη ή του Ποσειδώνα ή εναλλακτικά  μαντείο του Πλούτωνα  στην πόλη της Κανώβου. Το στόμιο του Νείλου που ονομαζόταν Κανωβικό ήταν το πιο  δυτικό στόμιο του ποταμού. 

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

LUCERNAE FICTILES, VOL. 2, 1743

Ο ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου: μια διαφορετική γλωσσική ανάλυση

O ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου, όπου κατοικούν τα πνεύματα των νεκρών (Οδύσσεια ω 14), γίνεται συνήθως αντιληπτός ως ένας ευχάριστος, ακόμη και επιθυμητός τόπος. Αυτή ήταν η εντύπωση μεταξύ πολλών από τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και ομηρικούς σχολιαστές, οι οποίοι θεώρησαν ότι το επίθετο ἀσφοδελός σημαίνει «ανθισμένος», «ευωδιαστός», «γόνιμος» και «καταπράσινος» και φαντάστηκαν τον λειμώνα ως ένα είδος «παραδείσου». 
Ωστόσο δεν είναι αυτή η εικόνα που προκύπτει από τις ραψωδίες λ και ω της Οδύσσειας, όπου έχουμε την πρώτη εκτεταμένη περιγραφή του Άδη και τις πρωιμότερες αναφορές σε ένα «ασφοδελό λιβάδι». Τα τρία χωρία, στα οποία ο Άδης χαρακτηρίζεται μ’ αυτό τον τρόπο (λ 539, 573, ω 13), απεικονίζουν ένα σκοτεινό, ζοφερό και άχαρος μέρος. 
Αυτά δεν είναι τα Ηλύσια Πεδία, όπου η ζωή είναι εύκολη και φυσάει πάντα ένας δροσιστικός δυτικός άνεμος (δ 561 - 569). Ούτε είναι τα Νησιά των Μακάρων, όπου το έδαφος φέρει τους γλυκούς καρπούς του για τους διακεκριμένους και ανέμελους ήρωες (Ησίοδο…

Η καταγωγή των Ετρούσκων

Οι Ετρούσκοι υπήρξαν λαός της Ιταλίας, φορείς ενός εξαιρετικού πολιτισμού, ο οποίος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την Ρώμη στην αρχαϊκή της φάση. Στην αρχή ήταν πολιτικοί επικυρίαρχοι της Ρώμης, αργότερα υπέκυψαν στη ρωμαϊκή δύναμη και αφομοιώθηκαν πολιτιστικά, γλωσσικά και εθνολογικά από αυτήν. Μεγάλες ετρουσκικές αριστοκρατικές οικογένειες ενσωματώθηκαν στη ρωμαϊκή άρχουσα τάξη, ανάμεσά τους λ.χ. και η οικογένεια του Κικέρωνα, του σπουδαίου ρήτορα και πολιτικού της Respublica.          Με τη σειρά τους οι Ετρούσκοι δέχτηκαν σε πρώιμη εποχή έντονη την επίδραση του ελληνικού πολιτισμού, μέσω των ελληνικών αποικιών της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας: υιοθέτησαν το ελληνικό αλφάβητο, το ελληνικό πάνθεον και την ελληνική τέχνη, προσαρμόζοντάς τα στις ανάγκες τους. Πολλές φορές μάλιστα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού μεταδόθηκαν στους Ρωμαίους όχι άμεσα, αλλά μέσω των Ετρούσκων.                    Ένα χρόνιο πρόβλημα που απασχόλησε και απασχολεί τους ιστορικούς ήταν η καταγωγή του λαού αυτ…

O θεσμός της προξενίας στην Αρχαία Ελλάδα

Ο θεσμός της προξενίας, με τον οποίο μια πόλη συνάπτει ένα είδος σχέσης με κάποιο άτομο σε άλλη πόλη στη βάση του αντίστοιχου προτύπου της ξενίας στην ιδιωτική σφαίρα ζωής, φαίνεται ότι θεσμοποιήθηκε στις ελληνικές πόλεις ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ.ως κρατική πολιτική εκδοχή της παραδοσιακής ξενίας, αφού στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν τακτικές διπλωματικές υπηρεσίες, ούτε μόνιμες πρεσβείες στο εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι την ίδια μετάβαση από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα που παρατηρούμε στη σχέση μεταξύ ξενίας και προξενίας μπορούμε να την παρατηρήσουμε και στην περίπτωση των adhoc πρέσβεων, κηρύκων και αγγελιαφόρων, οι οποίοι δεν αποτελούν πια ιδιωτικά πρόσωπα, αλλά ορίζονται από τη συνέλευση (Βουλή ή Εκκλησία), συνήθως με εκλογή, και εκπροσωπούν την πόλη. Γενικά ο πρόξενος προσέφερε σε επίσημο επίπεδο τις υπηρεσίες που ένας ιδιώτης θα περίμενε από έναν ξένο.Ο πρόξενος αναλάμβανε να μιλήσει για λογαριασμό των ξένων στη συνέλευση του λαού ή στη Βουλή και ήταν επίσης υποχρεωμένος…

Λορέντζος Μαβίλης: όλα τα σονέτα (μέρος 2ο)

Μέρος 1ο

Μέρος 3ο

Όλα σε μορφή pdf


ΕΛΙΑ Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι, γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει σα να ‘θελε να σε νεκροστολίσει.
Και το κάθε πουλάκι, στο μεθύσι της αγάπης πιπίζοντας, ανοίγει στο κλαρί σου ερωτιάρικο κυνήγι, στο κλαρί σου που δε θα ξανανθίσει.
Ω πόσο στη θανή θα σε γλυκάνουν, με τη μαγευτικιά βοή που κάνουν, ολοζώντανης νιότης ομορφάδες
που σα θύμησες μέσα σου πληθαίνουν. Ω να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν και άλλες ψυχές, της ψυχής σου αδερφάδες.

ΟΜΟΡΦΙΑ Σε  σταυροδρόμια αγέλαστα, όπου σκλάβοι της δουλειάς, τυραγνιούνται στο λιοβόρι, σαν κολασμένοι, εμπόροι και μαστόροι, κι όλους, από το χτίστη ως το μανάβη,
διάφορου δίψα μόνο τους ανάβει− περνάς εσύ τόμου σκολάσεις, κόρη, σαν περιστέρι, και το αγνό σου θώρι τέλεια κάθε άλλη επιθυμία τους παύει.
Μακριά απ’ τ’ ανθισμένα περιβόλια και αφώτιστοι απ’ της τέχνης την αχτίδα, όμως για σε ξεχνούν καθ’ έγνοια δόλια
και ειρηνεμένοι σαν από άγια ελπίδα σε καμαρώνουν μουρμουρίζοντάς σου: «Η Παναγιά, πιτσούνι μου, κο…

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

A. L. Millin, Pierres gravées inédites, 1817

Η σημασία και η ετυμολογία των ονομάτων Πάτροκλος, Σωκράτης και ορισμένων άλλων

[Επειδή κυκλοφορεί πολύ μια ανάρτηση με ερμηνείες και ετυμολογίες αρχαίων ονομάτων που έχει κατά τη γνώμη μου ανακρίβειες, είπα να δώσω τη δική μου εκδοχή για μερικά από αυτά, στηριγμένος κυρίως στον Chantraine, αλλά και άλλες έγκυρες πηγές]
Διομήδης: το πρώτο συνθετικό από το Ζεύς / Διός και το δεύτερο από το μήδεα = η σκέψη (< μήδομαι =σκέφτομαι, σχεδιάζω). Συνεπώς Διομήδης = η σκέψη, το σχέδιο του Δία.
Λαέρτης: λαός και ἐρέθω =ερεθίζω, διεγείρω, ξεσηκώνω. Πβ. με αντιστροφή στη σειρά των συνθετικών το μυκηναϊκό Ἐρτίλαος.
Λέανδρος: «ο άνδρας του στρατού», δηλαδή ο στρατιώτης. Εδώ λαός = στρατός.
Ορέστης: από το ὄρος και την κατάληξη -της. Δεν είναι σύνθετη λέξη, αλλά παράγωγη. Η λέξη είχε δύο θέματα: ὄροσ- και ὄρεσ-. Το πρώτο θέμα χωρίς κατάληξη έδωσε την ονομαστική ὄρος, το δεύτερο θέμα υπέστη φωνητικές αλλοιώσεις στις πλάγιες πτώσεις: π.χ. γενική ενικού ὄρεσ-ος> ὄρεhος> ὄρεος> (τοῦ) ὄρους Ο Όμηρος διατηρεί λείψανο τοπικής/οργανικής ὄρεσ-φι (=στα βουνά). Πραγματικό σύνθετο εί…