Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Ηγησιάναξ o Aλεξανδρεύς, αστρονομικά Φαινόμενα




Ο Ηγησιάναξ, γιος του Διογένη από την Αλεξάνδρεια της Τρωάδας, έζησε στην Αντιόχεια την εποχή του Αντιόχου του Γ΄ του Μεγάλου (222-187 π.Χ.) και υπήρξε ένας από τους ευνοούμενούς του. Η εύνοια του Αντιόχου είχε ως αποτέλεσμα να σταλεί το 197 και 193 π.Χ. στη Ρώμη ως πρεσβευτής των Σελευκιδών στη Σύγκλητο και το 196 π.Χ. στον Φλαμινίνο στην Κόρινθο. Υπήρξε γραμματικός, συγγραφέας των έργων Περί της Δημοκρίτου λέξεως και Περί ποιητικών λέξεων. Είναι επίσης ο αρχαιότερος γνωστός συντάκτης μιας ιστορίας για την Τροία με τον τίτλο Τρωικά, την οποία εξέδωσε με το πλαστό όνομα Κεφαλίων. Έγραψε επίσης Λιβυκά και Ιστορίαι, όπου ανάμεσα σε άλλα μνημονευόταν και η επιδρομή των Γαλατών στη Μ. Ασία. Ασχολήθηκε και με την ποίηση και φέρεται ως συγγραφέας ενός αστρονομικού εγχειριδίου ανάλογου και ομότιτλου με τα γνωστά Φαινόμενα του Άρατου από τους Σόλους της Κιλικίας. Ο Άρατος επισκίασε και σχεδόν εξάλειψε με το έργο του τις δημιουργίες συγγραφέων όπως ο  Ηγησιάναξ, οι οποίοι εντάσσονται στην ευρύτερη παράδοση της διδακτικής ποίησης με αρχηγέτη τον Ησίοδο.[1]  

Αθήναιος 4 155 Α:
Ο Δημήτριος ο Σκήψιος στο 15ο βιβλίο του έργου του Τρωικός διάκοσμος λέει: στην αυλή του βασιλιά Αντιόχου, τον οποίο αποκάλεσαν Μέγα, και στη διάρκεια ενός δείπνου, χόρευαν τον πυρρίχιο χορό όχι μόνο οι φίλοι του βασιλιά, αλλά και ο ίδιος ο βασιλιάς. Όταν λοιπόν έφτασε η σειρά του Ηγησιάνακτα από την Αλεξάνδρεια της Τρωάδας να χορέψει, του συγγραφέα των Ιστοριών, αυτός σηκώθηκε και είπε: «τι απ' τα δύο θέλεις βασιλιά, να με δεις να χορεύω άσχημα ή να με ακούσεις να απαγγέλλω ωραία τα δικά μου ποιήματα;» Καθώς λοιπόν διατάχτηκε να απαγγείλει, τόσο πολύ άρεσε στο βασιλιά, ώστε αξιώθηκε και ένα χρηματικό ποσό να λάβει και να γίνει ένας από τους φίλους του βασιλιά.


Φαινόμενα
 (Εύδοξος Αστρονόμος απ. 3a Lasserre:)      
Ο Άρατος έγραψε με επιτυχία τα Φαινόμενα, με συνέπεια να τους ξεπεράσει όλους σε αποτελέσματα. Γιατί και ο Εύδοξος ο Κνίδιος έγραψε Φαινόμενα και ο Λάσος ο Μάγνης… και ο Έρμιππος και ο Ηγησιάναξ και ο Αριστοφάνης ο Βυζάντιος και άλλοι πολλοί...
α.
(Πλούταρχος, Ηθ. 920 Ε  -για το πρόσωπο στη Σελήνη:) [2]
Δεν πρόκειται για μια μορφή συνεχούς και συγκεχυμένης σκιάς, αλλά σωστά έχει γράψει ο Ηγησιάναξ λέγοντας:[3]
            Γύρω γύρω με φωτιά λαμπρύνεται ολόκληρη,
            στη μέση όμως, πιο γλαυκά κι από τον κύανο,[4] προβάλλουν
            σαν από κοριτσιού μάτι και μέτωπο υγρό.
            Αυτά αντικριστά με πρόσωπο μοιάζουν.

β.
(Πλούταρχος, Ηθ. 921 Β:) 
Όπως λέει κάπου και ο Ηγησιάνακτας: [5]
            Ή του ωκεανού το μέγα κύμα που κυματίζει αντίπερα
            ίσως εκεί να καθρεφτίζεται, κατόπτρου φωτιάς ομοίωμα.

γ.[6]
(Υγίνος, De astron. 2.6:)         
Εγγόνασιν: ...ο  Ηγησιάναξ όμως είπε ότι (ο αστερισμός) είναι ο Θησέας που φαίνεται να σηκώνει το βράχο στην Τροιζήνα, επειδή λέγεται ότι κάτω απ' αυτόν το βράχο ο Αιγέας τοποθέτησε το Ελλοπικό [7] σπαθί του  και παράγγειλε στην Αίθρα, τη μητέρα του Θησέα, να μην τον στείλει στην Αθήνα, πριν με την αξία του μπορέσει να σηκώσει το βράχο και να ξαναφέρει το σπαθί του πατέρα του. Έτσι φαίνεται να προσπαθεί να σηκώσει όσο πιο ψηλά μπορεί το βράχο. Ακόμη, για τον ακόλουθο λόγο ορισμένοι τη Λύρα, η οποία είναι τοποθετημένη πάρα πολύ κοντά στον αστερισμό του, λένε ότι είναι του Θησέα: δηλαδή, έτσι που ήταν παιδευμένος σε κάθε είδος τέχνης, φαίνεται να είχε διδαχτεί επίσης και τη λύρα

δ.
(Υγίνος, De astron 2. 14:)       
Οφιούχος: ...Γι' αυτόν τον αστερισμό οι περισσότεροι έχουν πει ότι ήταν ο βασιλιάς των Γετών που κατοικούν στη Θράκη με το όνομα Καρνάβων. Αυτός τοποθετείται σ' εκείνη την εποχή της ιστορίας, όταν για πρώτη φορά λέγεται ότι δόθηκαν στους θνητούς οι σπόροι των καρπών. Η Δήμητρα λοιπόν, όταν χάριζε στους ανθρώπους τα ευεργετήματά της, διέταξε τον Τριπτόλεμο, του οποίου τροφός υπήρξε η ίδια, να διανείμει τους σπόρους, καθισμένος πάνω σε μια άμαξα που την έσερναν φίδια – λέγεται ότι αυτός πρώτος απ' όλους  χρησιμοποίησε άμαξα, για να μην καθυστερεί στην πορεία του- περιτρέχοντας τους αγρούς όλων των εθνών. Έτσι οι ίδιοι οι άνθρωποι και οι απόγονοί τους θα απομακρύνονταν ευκολότερα από τον άγριο τρόπο ζωής τους. Ο Τριπτόλεμος, όταν έφτασε σ' εκείνον το βασιλιά των Γετών που αναφέραμε παραπάνω, έγινε δεκτός αρχικά με φιλόξενη διάθεση. Κατόπιν όμως πιασμένος σε ενέδρα, όχι ως αγαθοεργός και άκακος ξένος, αλλά ως αγριότατος εχθρός, παρ' ολίγον να χάσει τη ζωή του. Γιατί όταν με διαταγή του Καρνάβοντος ένα  από εκείνα τα φίδια  θανατώθηκε, για να μην έχει την ελπίδα ο Τριπτόλεμος, όταν θα αντιλαμβανόταν την ενέδρα που είχε ετοιμαστεί εναντίον του, να προσφύγει στη βοήθεια της άμαξας, η Δήμητρα ήρθε εκεί και βάζοντας ένα άλλο φίδι στο ζυγό της κλεμμένης άμαξας την επέστρεψε στο νέο. Ενώ στον βασιλιά, για το κακούργημα που επιχείρησε, λέγεται ότι επέβαλε μια βαριά ποινή. Γιατί ο Ηγησιάναξ λέει ότι η Δήμητρα, για να θυμούνται οι άνθρωποι, έπλασε έτσι τον Καρνάβοντα με άστρα, ώστε να φαίνεται σαν να σκοτώνει το φίδι κρατώντας το στα χέρια. Αυτός τόσο σκληρά διέρχεται την ύπαρξή του, ώστε θα ψήφιζε για τον εαυτό του το θάνατο ως κάτι το γλυκύτατο. 

ε.
(Υγίνος, De astron. 2. 29:)      
Υδροχόος: γι' αυτόν οι περισσότεροι έχουν πει ότι είναι ο Γανυμήδης, τον οποίο λέγεται ότι ο Δίας, λόγω της ωραιότητας του σώματός του τον άρπαξε από τους γονείς του και τον έκανε υπηρέτη των θεών. Έτσι φαίνεται σαν να χύνει κάπου νερό. Ο Ηγησιάναξ όμως λέει ότι είναι ο Δευκαλίωνας, επειδή την εποχή της βασιλείας του, τέτοια ποσότητα νερού χύθηκε από τον ουρανό, ώστε να λέγεται ότι έγινε ο κατακλυσμός...




[1] Πβ. το επίγραμμα της Παλατινής Ανθολογίας, App. 3.59:
            Όλα τα σημάδια τ’ ουρανού ο Ηγησιάναξ και ο Έρμιππος
            κι άλλοι πολλοί ετούτα τα φαινόμενα τα έγραψαν σε βιβλία.
            Κι απ' το σκοπό τους διόλου δεν απέτυχαν.
            Αλλά το σκήπτρο της λεπτολογίας ο Άρατος κατέχει.
[2] Το απόσπασμα αυτό (όπως και το επόμενο) παραδίδει ο Πλούταρχος στο έργο του Για το πρόσωπο που εμφανίζεται στον κύκλο της σελήνης, έργο στο οποίο προσπαθεί να παρουσιάσει και να συνδέσει διάφορες θεωρίες για τη σελήνη, τη σύσταση και τη λάμψη της, καθώς και για την ψευδαίσθηση του προσώπου που εμφανίζεται στο δίσκο της.
[3] Ο Πλούταρχος έχει απορρίψει προηγουμένως την ιδέα ότι το πρόσωπο στη σελήνη είναι μια ψευδαίσθηση, ένα θόλωμα του ματιού λόγω της λάμψης της που προσπίπτει στον οφθαλμό. Σε μια τέτοια περίπτωση θα περιμέναμε, λέει ο Πλούταρχος, να συμβαίνει το ίδιο και ακόμη περισσότερο για τον ήλιο. Όμως ο τελευταίος δεν εμφανίζει πρόσωπο στην επιφάνειά του. Επίσης η εικόνα του προσώπου θα ήταν τότε θολή και συγκεχυμένη, όχι σαφής και διακριτή, όπως είναι στην πραγματικότητα. Προς επίρρωση των συλλογισμών του ο Πλούταρχος παραθέτει το απόσπασμα του Ηγησιάνακτα, το οποίο με έξοχο τρόπο περιγράφει την καθαρή διαγραφή του προσώπου στον κύκλο της σελήνης.
[4] Ο κύανος ήταν ένα είδος βαθυγάλαζου υλικού, το οποίο χρησιμοποιούνταν για τη διακόσμηση κυρίως όπλων, πανοπλιών και ασπίδων. Δεν είναι γνωστή η ακριβής του σύσταση, αλλά κατά πάσα πιθανότητα επρόκειτο για γαλάζιο χάλυβα.
[5] Εδώ ο Πλούταρχος παρουσιάζει μια άλλη θεωρία, σύμφωνα με την οποία το πρόσωπο στη σελήνη είναι η αντανάκλαση στη σελήνη, όπως σε καθρέφτη,  του Ωκεανού που περιβάλλει τη γη.
[6] Το απόσπασμα αποτελεί προσπάθεια ερμηνείας του αστερισμού με το όνομα Εγγόνασιν (από τη φράση ἐν γόνασι = στα γόνατα), κοντά στον αστερισμό της Λύρας. Ενώ η συνήθης ερμηνεία ήταν ότι επρόκειτο για τον αστερισμό του Ηρακλή, ο Ηγησιάναξ δέχεται μια σύνδεσή του με το Θησέα.
[7] Από τη Ελλοπία, περιοχή της Εύβοιας και συνεκδοχικά ολόκληρο το νησί, η οποία ονομάστηκε έτσι από τον Έλλοπα, γιο του Ίωνος. Πβ. και Καλλίμαχος απ. 236.2 Preiffer, όπου το σπαθί του Αιγέα ονομάζεται Αἰδήψιον, δηλ. από την Αιδηψό της Εύβοιας.

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

LUCERNAE FICTILES, VOL. 2, 1743

Ο ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου: μια διαφορετική γλωσσική ανάλυση

O ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου, όπου κατοικούν τα πνεύματα των νεκρών (Οδύσσεια ω 14), γίνεται συνήθως αντιληπτός ως ένας ευχάριστος, ακόμη και επιθυμητός τόπος. Αυτή ήταν η εντύπωση μεταξύ πολλών από τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και ομηρικούς σχολιαστές, οι οποίοι θεώρησαν ότι το επίθετο ἀσφοδελός σημαίνει «ανθισμένος», «ευωδιαστός», «γόνιμος» και «καταπράσινος» και φαντάστηκαν τον λειμώνα ως ένα είδος «παραδείσου». 
Ωστόσο δεν είναι αυτή η εικόνα που προκύπτει από τις ραψωδίες λ και ω της Οδύσσειας, όπου έχουμε την πρώτη εκτεταμένη περιγραφή του Άδη και τις πρωιμότερες αναφορές σε ένα «ασφοδελό λιβάδι». Τα τρία χωρία, στα οποία ο Άδης χαρακτηρίζεται μ’ αυτό τον τρόπο (λ 539, 573, ω 13), απεικονίζουν ένα σκοτεινό, ζοφερό και άχαρος μέρος. 
Αυτά δεν είναι τα Ηλύσια Πεδία, όπου η ζωή είναι εύκολη και φυσάει πάντα ένας δροσιστικός δυτικός άνεμος (δ 561 - 569). Ούτε είναι τα Νησιά των Μακάρων, όπου το έδαφος φέρει τους γλυκούς καρπούς του για τους διακεκριμένους και ανέμελους ήρωες (Ησίοδο…

Η καταγωγή των Ετρούσκων

Οι Ετρούσκοι υπήρξαν λαός της Ιταλίας, φορείς ενός εξαιρετικού πολιτισμού, ο οποίος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την Ρώμη στην αρχαϊκή της φάση. Στην αρχή ήταν πολιτικοί επικυρίαρχοι της Ρώμης, αργότερα υπέκυψαν στη ρωμαϊκή δύναμη και αφομοιώθηκαν πολιτιστικά, γλωσσικά και εθνολογικά από αυτήν. Μεγάλες ετρουσκικές αριστοκρατικές οικογένειες ενσωματώθηκαν στη ρωμαϊκή άρχουσα τάξη, ανάμεσά τους λ.χ. και η οικογένεια του Κικέρωνα, του σπουδαίου ρήτορα και πολιτικού της Respublica.          Με τη σειρά τους οι Ετρούσκοι δέχτηκαν σε πρώιμη εποχή έντονη την επίδραση του ελληνικού πολιτισμού, μέσω των ελληνικών αποικιών της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας: υιοθέτησαν το ελληνικό αλφάβητο, το ελληνικό πάνθεον και την ελληνική τέχνη, προσαρμόζοντάς τα στις ανάγκες τους. Πολλές φορές μάλιστα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού μεταδόθηκαν στους Ρωμαίους όχι άμεσα, αλλά μέσω των Ετρούσκων.                    Ένα χρόνιο πρόβλημα που απασχόλησε και απασχολεί τους ιστορικούς ήταν η καταγωγή του λαού αυτ…

O θεσμός της προξενίας στην Αρχαία Ελλάδα

Ο θεσμός της προξενίας, με τον οποίο μια πόλη συνάπτει ένα είδος σχέσης με κάποιο άτομο σε άλλη πόλη στη βάση του αντίστοιχου προτύπου της ξενίας στην ιδιωτική σφαίρα ζωής, φαίνεται ότι θεσμοποιήθηκε στις ελληνικές πόλεις ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ.ως κρατική πολιτική εκδοχή της παραδοσιακής ξενίας, αφού στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν τακτικές διπλωματικές υπηρεσίες, ούτε μόνιμες πρεσβείες στο εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι την ίδια μετάβαση από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα που παρατηρούμε στη σχέση μεταξύ ξενίας και προξενίας μπορούμε να την παρατηρήσουμε και στην περίπτωση των adhoc πρέσβεων, κηρύκων και αγγελιαφόρων, οι οποίοι δεν αποτελούν πια ιδιωτικά πρόσωπα, αλλά ορίζονται από τη συνέλευση (Βουλή ή Εκκλησία), συνήθως με εκλογή, και εκπροσωπούν την πόλη. Γενικά ο πρόξενος προσέφερε σε επίσημο επίπεδο τις υπηρεσίες που ένας ιδιώτης θα περίμενε από έναν ξένο.Ο πρόξενος αναλάμβανε να μιλήσει για λογαριασμό των ξένων στη συνέλευση του λαού ή στη Βουλή και ήταν επίσης υποχρεωμένος…

Λορέντζος Μαβίλης: όλα τα σονέτα (μέρος 2ο)

Μέρος 1ο

Μέρος 3ο

Όλα σε μορφή pdf


ΕΛΙΑ Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι, γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει σα να ‘θελε να σε νεκροστολίσει.
Και το κάθε πουλάκι, στο μεθύσι της αγάπης πιπίζοντας, ανοίγει στο κλαρί σου ερωτιάρικο κυνήγι, στο κλαρί σου που δε θα ξανανθίσει.
Ω πόσο στη θανή θα σε γλυκάνουν, με τη μαγευτικιά βοή που κάνουν, ολοζώντανης νιότης ομορφάδες
που σα θύμησες μέσα σου πληθαίνουν. Ω να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν και άλλες ψυχές, της ψυχής σου αδερφάδες.

ΟΜΟΡΦΙΑ Σε  σταυροδρόμια αγέλαστα, όπου σκλάβοι της δουλειάς, τυραγνιούνται στο λιοβόρι, σαν κολασμένοι, εμπόροι και μαστόροι, κι όλους, από το χτίστη ως το μανάβη,
διάφορου δίψα μόνο τους ανάβει− περνάς εσύ τόμου σκολάσεις, κόρη, σαν περιστέρι, και το αγνό σου θώρι τέλεια κάθε άλλη επιθυμία τους παύει.
Μακριά απ’ τ’ ανθισμένα περιβόλια και αφώτιστοι απ’ της τέχνης την αχτίδα, όμως για σε ξεχνούν καθ’ έγνοια δόλια
και ειρηνεμένοι σαν από άγια ελπίδα σε καμαρώνουν μουρμουρίζοντάς σου: «Η Παναγιά, πιτσούνι μου, κο…

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

A. L. Millin, Pierres gravées inédites, 1817

Η σημασία και η ετυμολογία των ονομάτων Πάτροκλος, Σωκράτης και ορισμένων άλλων

[Επειδή κυκλοφορεί πολύ μια ανάρτηση με ερμηνείες και ετυμολογίες αρχαίων ονομάτων που έχει κατά τη γνώμη μου ανακρίβειες, είπα να δώσω τη δική μου εκδοχή για μερικά από αυτά, στηριγμένος κυρίως στον Chantraine, αλλά και άλλες έγκυρες πηγές]
Διομήδης: το πρώτο συνθετικό από το Ζεύς / Διός και το δεύτερο από το μήδεα = η σκέψη (< μήδομαι =σκέφτομαι, σχεδιάζω). Συνεπώς Διομήδης = η σκέψη, το σχέδιο του Δία.
Λαέρτης: λαός και ἐρέθω =ερεθίζω, διεγείρω, ξεσηκώνω. Πβ. με αντιστροφή στη σειρά των συνθετικών το μυκηναϊκό Ἐρτίλαος.
Λέανδρος: «ο άνδρας του στρατού», δηλαδή ο στρατιώτης. Εδώ λαός = στρατός.
Ορέστης: από το ὄρος και την κατάληξη -της. Δεν είναι σύνθετη λέξη, αλλά παράγωγη. Η λέξη είχε δύο θέματα: ὄροσ- και ὄρεσ-. Το πρώτο θέμα χωρίς κατάληξη έδωσε την ονομαστική ὄρος, το δεύτερο θέμα υπέστη φωνητικές αλλοιώσεις στις πλάγιες πτώσεις: π.χ. γενική ενικού ὄρεσ-ος> ὄρεhος> ὄρεος> (τοῦ) ὄρους Ο Όμηρος διατηρεί λείψανο τοπικής/οργανικής ὄρεσ-φι (=στα βουνά). Πραγματικό σύνθετο εί…