Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Πίνδαρος, Παιάνας 12ος στον Δήλιο Απόλλωνα (για λογαριασμό των Ναξίων)

 

          Ο παιάνας αυτός κατά πιθανότητα γράφτηκε για λογαριασμό μιας θεωρίας των Ναξίων στη Δήλο: οι στίχοι 5-6 αναφέρουν ότι ο Απόλλωνας έρχεται συχνά από τη Νάξο στη Δήλο. Η υποδοχή του Απόλλωνα από την Άρτεμη στη Δήλο, όπου καταφτάνει πάνω σε ένα φτερωτό άρμα, αποτελεί σύνηθες θέμα στην αρχαϊκή και κλασική αγγειογραφία.

            (o πρώτος στίχος είναι φθαρμένος)
[                      ] (ο Απόλλωνας) με τις εννέα Μούσες...
κι ωραία, Άρτεμη, [                             ]
που το κρεβάτι της γέννας προσέχεις,[1] λουλούδια
ύμνων δρέπεις. Συχνά ο Απόλλων έρχεται
απ’ τη Νάξο για να δει θυσία καλά θρεμμένων
προβάτων μαζί με τις Χάριτες[2]
πλάι στον Κύνθιο γκρεμό,[3] όπου [       ]
λεν ότι ο μαυροσύννεφος που με λάμψη βροντά
Δίας καθόταν
στην κορυφή ψηλά και πρόσεχε με φροντίδα,[4]
τότε που η όλο ευγένεια
θυγατέρα του Κοίου[5] λυνόταν απ’ το τερπνό της
το βάσανο. Κι έλαμψαν σαν του ήλιου τον κύκλο
οι δίδυμοι, καθώς έβγαιναν στο φως το λαμπρό,
και μεγάλη κραυγή απ’ το στόμα τους άφησαν
η Ειλείθυια και η Λάχεση. Κι ότι τελέστηκε [  ]
καταλάμβαναν [                                              ]
[          ] φώναξαν κι οι ντόπιες[6]
που ο λαμπρός στα [                            ]




[1] Εδώ εννοείται το σημείο, όπου η Λητώ γέννησε την Άρτεμη και τον Απόλλωνα. Η Άρτεμη παρουσιάζεται να προσέχει η ίδια αυτό το ιερό σημείο.
[2] Στη Δήλο υπήρχε από τον 7ο αιώνα π.Χ. άγαλμα του Απόλλωνα, ο οποίος κρατά στο αριστερό χέρι το τόξο και τις τρεις Χάριτες στο δεξί (βλ. Παυσ. 9, 35, 3). Παρόμοιο πρέπει να ήταν και το μεγάλου μεγέθους αρχαϊκό άγαλμα του Απόλλωνα που οι Νάξιοι τοποθέτησαν γύρω στα 600 π.Χ. δίπλα στον οίκο τους στη Δήλο.
[3] Ενν. το βουνό Κύνθος που υψώνεται πάνω από το ιερό της Δήλου.
[4] Στην εκδοχή της γέννησης του Απόλλωνα και της Λητώς που παρουσιάζει ο ομηρικός ύμνος στον Απόλλωνα ο Δίας είναι ουσιαστικά απών, ενώ ο τοκετός της Λητώς δύσκολος εξαιτίας της ζήλιας της Ήρας. Εδώ αντίθετα ο Δίας παρουσιάζεται να επιβλέπει τη γέννα, ενώ και ο τοκετός της Λητώς χαρακτηρίζεται «τερπνός». Με λίγα λόγια η εκδοχή του Πινδάρου τείνει να αποσιωπήσει τις σκληρές πλευρές τις ιστορίας και να την εξευγενίσει.
[5] Ενν. η Λητώ, κόρη του Τιτάνα Κοίου.
[6] Κατά πάσα πιθανότητα εννοούνται οι Νύμφες της νήσου κι όχι θνητές γυναίκες (πβ. Καλλ., Ύμν. 4, 256), αφού η Δήλος δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι κατοικούνταν από ανθρώπους πριν τη γέννηση του Απόλλωνα. Ωστόσο ο χορός των Νυμφών μπορεί να θεωρηθεί ως το μυθικό πρότυπο των ιστορικών χορών των Δηλιάδων γυναικών, οι οποίες ήταν ντόπιες γυναίκες της Δήλου. 

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

Lucernae fictiles, vol. 1, 1739

Thesaurus gemmarum antiquarum astriferarum (Θησαύρισμα Αρχαίων Αστροφόρων Λίθων-200 εικόνες), Florentiae 1750

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 1, Roma 1767

MUSEUM CORTONENSE, ROMA 1750

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 3, Roma 1775

MUSEUM FLORENTINUM, 1734, 80 ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΓΛΥΠΤΩΝ

Ετυμολογική διερεύνηση του ονόματος της θεάς Αρτέμιδος

Κατά τη διερεύνηση του χαρακτήρα μιας τόσο πολυσήμαντης και πολυεπίπεδης θεότητας, είναι ιδιαίτερα χρήσιμη αρχικά η εξέταση του ονόματός της, καθώς στο παρελθόν ήταν διαδεδομένη η αντίληψη ότι η φύση και ο χαρακτήρας ενός προσώπου, το ‘σημαινόμενο’, καθρεφτίζεται στο όνομά του, το ‘σημαίνον’. Επομένως οι διάφορες ετυμολογικές προσεγγίσεις του ονόματός της στην αρχαία, αλλά και στη σύγχρονη εποχή, δεν μπορεί παρά να είναι αποκαλυπτικές για τη φύση της θεάς, όπως αυτή έγινε αντιληπτή τόσο από τους αρχαίους, όσο και από τους σύγχρονους μελετητές. Στο όνομα λοιπόν Ἄρτεμις ή στη δωρική του μορφή Ἄρταμις εχει αναγνωριστεί η λέξη ἄρταμος δηλαδή ‘σφαγέας’, ετυμολογία που συνδέεται άμεσα με τη βίαιη φύση της θεάς και φυσικά τη στενή της σχέση με το θάνατο. Άλλοι πιστεύουν ότι προέρχεται από τη λέξη ἀρτεμής, η οποία σημαίνει ‘ήρεμος, ήσυχος, ακίνητος’, ως εξής: π τορτεμ ποιεν· λγεται γρ θες ναιρετικ τν γυναικν·… π τορτεμς παρωνμως ρτεμις, τουτστιν γις κανεπληπτος …

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…