Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Ο Κάδμος και ο Πρωτέας από την Αίγυπτο στη Χαλκιδική


Η τριακοστή δεύτερη ιστορία του Κόνωνος αφορά την εξαφάνιση της θυγατέρας του Φοίνικα, της Ευρώπης,[1] και πώς ο πατέρας της έστειλε τους γιους του για να αναζητήσουν την αδερφή τους. Ανάμεσα σ’ αυτούς ήταν και ο Κάδμος, μαζί με τον οποίο αναχώρησε και ο Πρωτέας από την Αίγυπτο, φοβούμενος την βασιλεία του Βουσίριδος.[2] Μετά από αρκετή περιπλάνηση και επειδή δεν είχαν βρει τίποτα, σταμάτησαν στην Παλλήνη. Ο Πρωτέας έδωσε δώρα φιλοξενίας στον Κλίτο και απέσπασε τη φιλία του. Ο Κλίτος ήταν σώφρων και δίκαιος βασιλιάς των Σιθώνων, ενός θρακικού λαού. Ο Πρωτέας πήρε ως σύζυγο την θυγατέρα του Κλίτου, την Χρυσονόη. Όταν οι Βισάλτες εκδιώχθηκαν από τη χώρα τους εξαιτίας του εναντίον τους πολέμου που διεξήγαγαν ο Κλίτος και ο Πρωτέας, βασιλιάς της περιοχής έγινε ο Πρωτέας και απέκτησε παιδιά τα οποία δεν του έμοιαζαν, αλλά ήταν άγρια και άνομα.[3] Τα παιδιά αυτά τα σκότωσε ο Ηρακλής, ο οποίος μισεί τους κακούς ανθρώπους. Ο πατέρας τους τα έθαψε, ενώ καθάρισε από τον φόνο τον Ηρακλή, ο οποίος είχε μολυνθεί.[4]

[Από τη Βιβλιοθήκη του Φωτίου]


[1] Μολονότι η ιστορία αφορά θεωρητικά την Ευρώπη, ουσιαστικά γίνεται ελάχιστος λόγος γι’ αυτήν. Η αναφορά στο όνομά της χρησιμεύει απλώς για την ανάπτυξη της ιστορίας του Πρωτέα στη Χαλκιδική. Εδώ η Ευρώπη θεωρείται θυγατέρα του Φοίνικα, αντί για θυγατέρα του Αγήνορα, όπως συμβαίνει αλλού. Συνήθως ο Φοίνιξ θεωρείται αδερφός του Κάδμου και της Ευρώπης, αλλά η παράδοση ότι ήταν πατέρας τους μπορεί να ήταν αρχαιότερη.
[2] Σύμφωνα με μία παράδοση, την οποία επαναλαμβάνει ο Κόνων στην τριακοστή έβδομη ιστορία του, ο Κάδμος ξεκίνησε από τις Θήβες της Αιγύπτου. Εκεί απορρίπτει την εκδοχή ότι ο Κάδμος ταξίδεψε για να βρει την Ευρώπη, αλλά εδώ φαίνεται να αποδέχεται αυτό το κίνητρο, πιθανώς επειδή ο λόγος για τον οποίον ταξιδεύει ο Κάδμος δεν παίζει ιδιαίτερο ρόλο στη συνέχεια της ιστορίας. Μια σύνδεση του Κάδμου με την Παλλήνη και άλλες περιοχές της Θράκης μαρτυρείται και από άλλες πηγές, όπως και η σχέση του Πρωτέα με τη Χαλκιδική, κανένας άλλος όμως συγγραφέας δεν συνδέει τους δύο ήρωες μεταξύ τους.
            Ο Κάδμος, σύμφωνα με τον Ηγήσιππο, ήρθε στην Παλλήνη και παντρεύτηκε μια ντόπια, την Ευρώπη. Βασίλεψε εκεί για ένα διάστημα, αλλά έφυγε μετά τον θάνατο της μητέρας του που τον συνόδευε. Στη Θράκη ο Κάδμος έγινε πλούσιος χάρη στα μεταλλεία του Παγγαίου. Τελικά περιπλανώμενος έφτασε στη Θήβα της Βοιωτίας.
Οι παραδόσεις που αφορούν τον Πρωτέα και τη σχέση του με την περιοχή της Χαλκιδικής, αν και διαφέρουν μεταξύ τους στις λεπτομέρειες, μπορούν να συνοψιστούν ως εξής. Ο Πρωτέας ήταν ένας Θράκας ή ένας Αιγύπτιος που μετανάστευσε στη Θράκη. Μόνο ο σχολιαστής της Αινειάδας, ο Σέρβιος, αναφέρει ότι ο Πρωτέας εγκατέλειψε την Αίγυπτο εξαιτίας του Βουσίριδος. Ο Πρωτέας παντρεύεται την Τορώνη, την επώνυμη ηρωίδα της πόλης της χερσονήσου της Παλλήνης. Αυτή του γέννησε δύο γιους, τον Πολύγονο ή Τμώλο  και τον Τηλέγονο.  Είτε επειδή τα παιδιά του ήταν άνομα, γεγονός που τον φόβιζε και τον ενοχλούσε, είτε επειδή σκοτώθηκαν από τον Ηρακλή, προσευχήθηκε στους θεούς, είτε στον ίδιο του τον πατέρα, τον Ποσειδώνα, να του επιτρέψουν να γυρίσει στην Αίγυπτο. Στη συνέχεια πήδηξε σ’ ένα χάσμα που οδηγούσε σε μια σπηλιά, η οποία με τη σειρά της περνούσε κάτω από τη θάλασσα και έφτανε στην Αίγυπτο. Ορισμένες πηγές προσθέτουν ότι ήταν αυτήν ακριβώς την περίοδο που ο Πρωτέας έγινε ένα θαλάσσιο πλάσμα. Οι περιπέτειες του Αιγύπτιου Πρωτέα στη Θράκη ερμηνεύονται από ορισμένους ως αποτέλεσμα ταύτισης ανάμεσα σε μια αιγυπτιακή θεότητα ή ήρωα και έναν ομώνυμο ή ομόηχο ήρωα της Θράκης.
[3] Βλέπουμε ότι η εκδοχή που ακολουθεί ο συγγραφέας μας διαφέρει σημαντικά από τις παραδόσεις που καταγράψαμε στην προηγούμενη σημείωση. Ο Κλίτος, ο βασιλιάς των Σιθώνων, μπορεί να είναι το ίδιο πρόσωπο το οποίο, όπως μας λέει ο Κόνων σε μια άλλη ιστορία του (10), παντρεύτηκε την Παλλήνη, την θυγατέρα του βασιλιά Σίθωνος, και κληρονόμησε το βασίλειό του. Υπήρχε πόλη Κλίται (Πτολ., Γεωγρ. 3.12.35) στη χερσόνησο της Παλλήνης. Αυτός ο Κλίτος μας είναι γνωστός μόνο από δύο άλλες πηγές πέραν του Κόνωνος, μολονότι η λογοτεχνική του παρουσία στην παράδοση μπορεί να ήταν παλιά και να έφτανε χρονικά πίσω ακόμη και ως τον επικό κύκλο. Ο γάμος του Πρωτέα με τη θυγατέρα του Κλίτου, την Χρυσονόη, η οποία μας είναι άγνωστη από αλλού, αποτελεί ακόμη ένα παράδειγμα για το πώς ένας ξένος ανέρχεται στο θρόνο ενός βασιλείου παίρνοντας ως σύζυγο τη θυγατέρα του βασιλιά. Ο πόλεμος ενάντια στους Βισάλτες αναφέρεται μονάχα εδώ και δεν υπάρχει άλλη καταγραφή για κάποια σύγκρουση ανάμεσα στους Βισάλτες και τους Σίθωνες. Ωστόσο αυτή δεν αποτελεί τη μοναδική περίπτωση στην οποία ο Κόνων αποτελεί τη μοναδική μας πηγή για άγνωστες κατά τα άλλα παραδόσεις για πρόσωπα και φυλές στην Θράκη.
[4] Η ιστορία του Ηρακλή που σκοτώνει τους γιους του Πρωτέα μάς είναι γνωστή και από άλλες πηγές, που προσθέτουν επιπλέον λεπτομέρειες. Συνήθως αναφέρεται ότι προσπάθησαν να ληστέψουν τον Ηρακλή ή ότι ο Ηρακλής τους νίκησε σε κάποιον αγώνα πάλης. Καμία άλλη πηγή δεν μας αναφέρει ότι ο Πρωτέας καθάρισε τελετουργικά τον Ηρακλή μετά τον φόνο των γιων του. Πίσω από αυτή την ιστορία πιθανώς κρύβεται κάποιο αίτιο για μια συγκεκριμένη λατρεία του Ηρακλή, αλλά η ασάφεια των γεωγραφικών πληροφοριών κάνει οποιαδήποτε ταύτιση με γνωστή λατρεία του ήρωα αδύνατη.

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

LUCERNAE FICTILES, VOL. 2, 1743

Ο ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου: μια διαφορετική γλωσσική ανάλυση

O ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου, όπου κατοικούν τα πνεύματα των νεκρών (Οδύσσεια ω 14), γίνεται συνήθως αντιληπτός ως ένας ευχάριστος, ακόμη και επιθυμητός τόπος. Αυτή ήταν η εντύπωση μεταξύ πολλών από τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και ομηρικούς σχολιαστές, οι οποίοι θεώρησαν ότι το επίθετο ἀσφοδελός σημαίνει «ανθισμένος», «ευωδιαστός», «γόνιμος» και «καταπράσινος» και φαντάστηκαν τον λειμώνα ως ένα είδος «παραδείσου». 
Ωστόσο δεν είναι αυτή η εικόνα που προκύπτει από τις ραψωδίες λ και ω της Οδύσσειας, όπου έχουμε την πρώτη εκτεταμένη περιγραφή του Άδη και τις πρωιμότερες αναφορές σε ένα «ασφοδελό λιβάδι». Τα τρία χωρία, στα οποία ο Άδης χαρακτηρίζεται μ’ αυτό τον τρόπο (λ 539, 573, ω 13), απεικονίζουν ένα σκοτεινό, ζοφερό και άχαρος μέρος. 
Αυτά δεν είναι τα Ηλύσια Πεδία, όπου η ζωή είναι εύκολη και φυσάει πάντα ένας δροσιστικός δυτικός άνεμος (δ 561 - 569). Ούτε είναι τα Νησιά των Μακάρων, όπου το έδαφος φέρει τους γλυκούς καρπούς του για τους διακεκριμένους και ανέμελους ήρωες (Ησίοδο…

Λορέντζος Μαβίλης: όλα τα σονέτα (μέρος 2ο)

Μέρος 1ο

Μέρος 3ο

Όλα σε μορφή pdf


ΕΛΙΑ Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι, γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει σα να ‘θελε να σε νεκροστολίσει.
Και το κάθε πουλάκι, στο μεθύσι της αγάπης πιπίζοντας, ανοίγει στο κλαρί σου ερωτιάρικο κυνήγι, στο κλαρί σου που δε θα ξανανθίσει.
Ω πόσο στη θανή θα σε γλυκάνουν, με τη μαγευτικιά βοή που κάνουν, ολοζώντανης νιότης ομορφάδες
που σα θύμησες μέσα σου πληθαίνουν. Ω να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν και άλλες ψυχές, της ψυχής σου αδερφάδες.

ΟΜΟΡΦΙΑ Σε  σταυροδρόμια αγέλαστα, όπου σκλάβοι της δουλειάς, τυραγνιούνται στο λιοβόρι, σαν κολασμένοι, εμπόροι και μαστόροι, κι όλους, από το χτίστη ως το μανάβη,
διάφορου δίψα μόνο τους ανάβει− περνάς εσύ τόμου σκολάσεις, κόρη, σαν περιστέρι, και το αγνό σου θώρι τέλεια κάθε άλλη επιθυμία τους παύει.
Μακριά απ’ τ’ ανθισμένα περιβόλια και αφώτιστοι απ’ της τέχνης την αχτίδα, όμως για σε ξεχνούν καθ’ έγνοια δόλια
και ειρηνεμένοι σαν από άγια ελπίδα σε καμαρώνουν μουρμουρίζοντάς σου: «Η Παναγιά, πιτσούνι μου, κο…

Lucernae fictiles, vol. 1, 1739

Η καταγωγή των Ετρούσκων

Οι Ετρούσκοι υπήρξαν λαός της Ιταλίας, φορείς ενός εξαιρετικού πολιτισμού, ο οποίος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την Ρώμη στην αρχαϊκή της φάση. Στην αρχή ήταν πολιτικοί επικυρίαρχοι της Ρώμης, αργότερα υπέκυψαν στη ρωμαϊκή δύναμη και αφομοιώθηκαν πολιτιστικά, γλωσσικά και εθνολογικά από αυτήν. Μεγάλες ετρουσκικές αριστοκρατικές οικογένειες ενσωματώθηκαν στη ρωμαϊκή άρχουσα τάξη, ανάμεσά τους λ.χ. και η οικογένεια του Κικέρωνα, του σπουδαίου ρήτορα και πολιτικού της Respublica.          Με τη σειρά τους οι Ετρούσκοι δέχτηκαν σε πρώιμη εποχή έντονη την επίδραση του ελληνικού πολιτισμού, μέσω των ελληνικών αποικιών της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας: υιοθέτησαν το ελληνικό αλφάβητο, το ελληνικό πάνθεον και την ελληνική τέχνη, προσαρμόζοντάς τα στις ανάγκες τους. Πολλές φορές μάλιστα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού μεταδόθηκαν στους Ρωμαίους όχι άμεσα, αλλά μέσω των Ετρούσκων.                    Ένα χρόνιο πρόβλημα που απασχόλησε και απασχολεί τους ιστορικούς ήταν η καταγωγή του λαού αυτ…

O θεσμός της προξενίας στην Αρχαία Ελλάδα

Ο θεσμός της προξενίας, με τον οποίο μια πόλη συνάπτει ένα είδος σχέσης με κάποιο άτομο σε άλλη πόλη στη βάση του αντίστοιχου προτύπου της ξενίας στην ιδιωτική σφαίρα ζωής, φαίνεται ότι θεσμοποιήθηκε στις ελληνικές πόλεις ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ.ως κρατική πολιτική εκδοχή της παραδοσιακής ξενίας, αφού στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν τακτικές διπλωματικές υπηρεσίες, ούτε μόνιμες πρεσβείες στο εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι την ίδια μετάβαση από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα που παρατηρούμε στη σχέση μεταξύ ξενίας και προξενίας μπορούμε να την παρατηρήσουμε και στην περίπτωση των adhoc πρέσβεων, κηρύκων και αγγελιαφόρων, οι οποίοι δεν αποτελούν πια ιδιωτικά πρόσωπα, αλλά ορίζονται από τη συνέλευση (Βουλή ή Εκκλησία), συνήθως με εκλογή, και εκπροσωπούν την πόλη. Γενικά ο πρόξενος προσέφερε σε επίσημο επίπεδο τις υπηρεσίες που ένας ιδιώτης θα περίμενε από έναν ξένο.Ο πρόξενος αναλάμβανε να μιλήσει για λογαριασμό των ξένων στη συνέλευση του λαού ή στη Βουλή και ήταν επίσης υποχρεωμένος…

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

Μητρόδωρος ο Επικούρειος, απόσπασμα από την πραγματεία κατά των διαλεκτικών

Ο P.Herc. 255 μαζί με μια σειρά από άλλα παπυρικά αποσπάσματα από το Herculaneum (418, 1084, 1091, 1112  και ίσως 390, 456, 1103, 1108 -μέσα του 3ου αιώνα π.Χ.) μοιάζουν να αποτελούν μέρος μιας επικούρειου τύπου κριτικής εναντίον άλλων φιλοσόφων. Στα χωρία εμφανίζονται τα ονόματα του Πλάτωνα, του Στίλπωνος, του Επίκουρου και του Πολύαινου. Αποδίδονται στον Μητρόδωρο τον Λαμψακηνό και στην πραγματεία του Προς τους διαλεκτικούς (Διόγ. Λαέρτ. 10.24), αφού ένα από αυτά το παραθέτει ο Πλούταρχος (1125b) ακριβώς με το όνομα του Μητρόδωρου. Το χωρίο που μεταφράζεται παρακάτω, το μόνο σχετικά ακέραιο, σχολιάζει την πρόοδο της πρώιμης ανθρωπότητας στην ανακάλυψη νέων ιδεών και νόμων. Σχολιάζει ειρωνικά την υποτιθέμενη «αθανασία» των ευρετών αυτών των ιδεών, οι οποίοι όχι μόνο την επικαλέστηκαν για τον εαυτό τους, αλλά είχαν ως συνεργάτες και τους μυθολόγους, μια άποψη που πηγαίνει πίσω ως τον Πρόδικο και υιοθετήθηκε και από τον Στωικό Περσαίο. Το χωρίο μοιάζει να συζητά την αντι-πλατωνική αντί…