Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Σημεία και θαύματα στους Δελφούς


[Στο έργο Περί του μη χραν νυν έμμετρα την Πυθίαν, την δελφική διαθήκη του Πλουτάρχου, μια ομάδα γνωστών περιηγείται με τη βοήθεια ξεναγών στα αναθήματα του μαντείου των Δελφών. Ο Φιλίνος παραθέτει μια σειρά από θαυμαστά γεγονότα και σημάδια που συνέβησαν στο χώρο των Δελφών και είχαν ως πρωταγωνιστές άψυχα αντικείμενα. Ο νεαρός ξένος επισκέπτης, στον οποίο γίνεται αναφορά, λέγεται Διογενιανός, ενώ ο Βόηθος είναι γεωμέτρης με επικούρειες τάσεις, ο οποίος αμφισβητεί τον υπερφυσικό χαρακτήρα των φαινομένων και τον αποδίδει στην τύχη και τη σύμπτωση. Αποτελεί τον εκπρόσωπο της επιστήμης, ενώ ο Φιλίνος εκφράζει τη θρησκευτική άποψη του Πλουτάρχου ότι ο θεός διαπερνά τα πάντα, άρα και τα άψυχα:]


Είχαμε πια προχωρήσει κατά τον ανδριάντα του Ιέρωνα, του τυράννου.[1] Σ’ όλα τ’ άλλα ο ξένος, αν και τα γνώριζε, προσέφερε τον εαυτό του ως ακροατή από ευγένεια. Όταν άκουσε, όμως, ότι ένας χάλκινος κίονας που στεκόταν όρθιος, αφιέρωμα του Ιέρωνα, έπεσε από μόνος του τη μέρα εκείνη, κατά την οποία συνέβη να πεθάνει ο Ιέρωνας στις Συρακούσες, εξεπλάγη. Κι εγώ[2] του θύμιζα συγχρόνως παρόμοια περιστατικά, όπως για παράδειγμα ότι έπεσαν τα μάτια του ανδριάντα του Ιέρωνα του Σπαρτιάτη,[3] πριν συμβεί ο θάνατός του στα Λεύκτρα. Τα άστρα, πάλι, που αφιέρωσε ο Λύσανδρος για τη ναυμαχία στους Αιγός ποταμούς, εξαφανίστηκαν.[4] Ο λίθινος ανδριάντας του ίδιου του Λυσάνδρου γέμισε άγριους θάμνους και χορτάρι σε τέτοια ποσότητα που το πρόσωπό του κρύφτηκε εντελώς.[5] Κατά τη σικελική καταστροφή των Αθηναίων έπεφταν τα χρυσά βαλανίδια του φοίνικα και κοράκια ακρωτηρίαζαν την ασπίδα του αγάλματος της Παλλάδας.[6] Το στεφάνι των Κνιδίων, πάλι, που δώρισε ο Φιλόμηλος, ο τύραννος των Φωκέων, στη Φαρσαλία τη χορεύτρια, όταν εκείνη μετέβη από την Ελλάδα στη Σικελία, την έκανε να πεθάνει, την ώρα που χόρευε γύρω από το ναό του Απόλλωνα.[7] Γιατί οι νέοι όρμησαν πάνω στο στεφάνι και μαλώνοντας μεταξύ τους για το χρυσάφι του διαμέλισαν τη γυναίκα. Ο Αριστοτέλης, λοιπόν, έλεγε ότι μόνο ο Όμηρος έφτιαχνε τις λέξεις ζωντανές χάρη στη δημιουργική του δύναμη. Εγώ, όμως, θα έλεγα ότι και τα αναθήματα που υπάρχουν εδώ έχουν σε μέγιστο βαθμό την ιδιότητα να κινούνται και να δίνουν σημάδια από κοινού με τη πρόνοια του θεού. Κανένα τμήμα τους δεν είναι κενό και αναίσθητο, αλλά είναι εξ ολοκλήρου γεμάτα από το θεό. Και ο Βόηθος είπε: «Μάλιστα! Δε μας αρκεί να φυλακίζουμε το θεό μια φορά κάθε μήνα σε ένα θνητό σώμα[8] αλλά θα τον ανακατέψουμε και σε κάθε πέτρα και χάλκινο αντικείμενο, σαν να μην έχουμε στη διάθεσή μας επαρκή δημιουργό αυτού του είδους των περιστατικών την τύχη και τη σύμπτωση». «Λοιπόν», είπα εγώ, «σου φαίνεται ότι κάθε ένα από τα παρόμοια περιστατικά μοιάζει τυχαίο και συμπτωματικό και ότι είναι πιθανό τα άτομα να γλιστρήσουν, να διαλυθούν και να παρεκκλίνουν όχι πριν ή μετά, αλλά ακριβώς εκείνη τη στιγμή, κατά την οποία σε κάθε έναν από τους αναθέτες επρόκειτο να συμβεί κάτι χειρότερο ή καλύτερο; Εσένα, καθώς φαίνεται, σε ωφελεί τώρα ο Επίκουρος[9] με όσα είπε ή έγραψε πριν από 300 χρόνια. Ο θεός, όμως, αν δεν έφερνε να κλείσει τον εαυτό του σε όλα τα πράγματα και δεν αναμιγνυόταν με όλα, σου φαίνεται ότι θα μπορούσε να δώσει την έναρξη της κίνησης και την αρχή της αίσθησης σε κάποιο από τα όντα;»




[1] Ο Ιέρωνας, ο περίφημος τύραννος των Συρακουσών (478-466 π.Χ.), προσέφερε πολλά αφιερώματα στο μαντείο των Δελφών μετά τη νίκη του στην Κύμη, απ' τα οποία περίφημο ήταν ένας τρίποδας από χρυσό.
[2] Μιλά ο Φιλίνος.
[3] Ένας αρχηγός μισθοφόρων με το όνομα Ιέρων πολέμησε, σύμφωνα με τον Ξενοφώντα (Ελλ. 6.4.9), στη μάχη των Λεύκτρων (371 π.Χ.) στο πλευρό των Λακεδαιμονίων. Κατά μια άλλη άποψη η γραφή Ιέρων του κειμένου οφείλεται σε λάθος κάποιου αντιγραφέα, ο οποίος παρασύρθηκε από την αναφορά στο όνομα του τυράννου Ιέρωνα λίγο παραπάνω. Έτσι προτείνεται να διορθωθεί το όνομα σε Έρμων. Έρμων ήταν το όνομα του κυβερνήτη του πλοίου του Λυσάνδρου στους Αιγός ποταμούς, ο οποίος διέθετε άγαλμα στους Δελφούς, στο μνημείο των Ναυάρχων (Παυσ. 10.9.7). Εντούτοις, η χρονική απόσταση των 30 χρόνων ανάμεσα στη μάχη στους Αιγός ποταμούς και τη μάχη των Λεύκτρων μοιάζει εξαιρετικά μεγάλη, για να μας επιτρέψει να υποθέσουμε ότι ο Έρμων ήταν ακόμη στρατιωτικά ενεργός το 371 π.Χ.
[4] Τα άστρα αυτά συμβόλιζαν τους Διόσκουρους που λέγεται ότι εμφανίστηκαν να λάμπουν στα δύο πλευρά του πλοίου του Λυσάνδρου, όταν ξεκίνησε να επιτεθεί εναντίον των Αθηναίων στους Αιγός ποταμούς. Οι Διόσκουροι ταυτίζονταν από τους αρχαίους ναυτικούς με τις αιχμηρές φωτεινές λάμψεις που εμφανίζονται συχνά στα κατάρτια των πλοίων (φωτιά του Αγίου Έλμου) και θεωρούνται ευνοϊκό σημάδι για τους ναυτικούς.
[5] Στο εσωτερικό του θησαυρού των Ακανθίων και του Βρασίδα, κοντά στην είσοδο, υπήρχε ένα μαρμάρινο άγαλμα του Λυσάνδρου με μακριά μαλλιά και δασιά γένια κατά τον αρχαίο τρόπο. Ο ανδριάντας αυτός δεν πρέπει να συγχέεται με το μπρούτζινο άγαλμα του Λυσάνδρου στο μνημείο των Ναυάρχων.
[6] Η φοινικιά από χαλκό, που βρισκόταν κάτω από το άγαλμα της οπλισμένης Αθηνάς (=Παλλάδιο), ήταν αφιέρωμα των Αθηναίων στους Δελφούς μετά τη νίκη του Κίμωνα στον ποταμό Ευρυμέδοντα (468 π.Χ.).
[7] Ο Φιλόμηλος υπήρξε ο αρχηγός των Φωκέων που κατέλαβαν και λεηλάτησαν το μαντείο των Δελφών κατά τη διάρκεια του Ιερού Πολέμου του 4ου αιώνα π.Χ. (356-346 π.Χ.). Σύμφωνα με τον Αθήναιο, ο οποίος αντλεί τις πληροφορίες του από το χαμένο βιβλίο του Θεόπομπου Περί των συληθέντων εκ Δελφών χρημάτων, το χρυσό στεφάνι ήταν αφιέρωμα των Λαμψακηνών και όχι των Κνιδίων. Ο κατάλογος με τα παράξενα φαινόμενα που παραθέτει ο Πλούταρχος φαίνεται να προέρχεται, κατά ένα μέρος, από τον Καλλισθένη τον Ολύνθιο.
[8] Ο Βόηθος υπαινίσσεται την περιοδικότητα των συνηθισμένων χρησμών της Πυθίας που δίνονταν την έβδομη μέρα κάθε μήνα (=ημέρα γέννησης του Απόλλωνα), εκτός από τους τρεις χειμερινούς μήνες, όταν το ιερό ήταν αφιερωμένο στο Διόνυσο και ο Απόλλωνας θεωρούνταν απών. Ο Πλούταρχος αλλού, ακολουθώντας τον Καλλισθένη, αναφέρει ότι σε πρώιμη εποχή οι χρησμοί δίνονταν μόνο μια φορά το χρόνο κατά το μήνα Βύσιο, τον πρώτο μήνα της άνοιξης.
[9] Ωφελεί-Επίκουρος: υπάρχει εννοιολογικό παιχνίδι, καθώς το όνομα Επίκουρος σημαίνει κυριολεκτικά «αυτός που βοηθά, που προστατεύει». Από την εποχή του θανάτου του (270 π.Χ.) έχουν περάσει πράγματι 3 αιώνες την εποχή που εκτυλίσσεται ο διάλογος.

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

LUCERNAE FICTILES, VOL. 2, 1743

Ο ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου: μια διαφορετική γλωσσική ανάλυση

O ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου, όπου κατοικούν τα πνεύματα των νεκρών (Οδύσσεια ω 14), γίνεται συνήθως αντιληπτός ως ένας ευχάριστος, ακόμη και επιθυμητός τόπος. Αυτή ήταν η εντύπωση μεταξύ πολλών από τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και ομηρικούς σχολιαστές, οι οποίοι θεώρησαν ότι το επίθετο ἀσφοδελός σημαίνει «ανθισμένος», «ευωδιαστός», «γόνιμος» και «καταπράσινος» και φαντάστηκαν τον λειμώνα ως ένα είδος «παραδείσου». 
Ωστόσο δεν είναι αυτή η εικόνα που προκύπτει από τις ραψωδίες λ και ω της Οδύσσειας, όπου έχουμε την πρώτη εκτεταμένη περιγραφή του Άδη και τις πρωιμότερες αναφορές σε ένα «ασφοδελό λιβάδι». Τα τρία χωρία, στα οποία ο Άδης χαρακτηρίζεται μ’ αυτό τον τρόπο (λ 539, 573, ω 13), απεικονίζουν ένα σκοτεινό, ζοφερό και άχαρος μέρος. 
Αυτά δεν είναι τα Ηλύσια Πεδία, όπου η ζωή είναι εύκολη και φυσάει πάντα ένας δροσιστικός δυτικός άνεμος (δ 561 - 569). Ούτε είναι τα Νησιά των Μακάρων, όπου το έδαφος φέρει τους γλυκούς καρπούς του για τους διακεκριμένους και ανέμελους ήρωες (Ησίοδο…

Λορέντζος Μαβίλης: όλα τα σονέτα (μέρος 2ο)

Μέρος 1ο

Μέρος 3ο

Όλα σε μορφή pdf


ΕΛΙΑ Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι, γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει σα να ‘θελε να σε νεκροστολίσει.
Και το κάθε πουλάκι, στο μεθύσι της αγάπης πιπίζοντας, ανοίγει στο κλαρί σου ερωτιάρικο κυνήγι, στο κλαρί σου που δε θα ξανανθίσει.
Ω πόσο στη θανή θα σε γλυκάνουν, με τη μαγευτικιά βοή που κάνουν, ολοζώντανης νιότης ομορφάδες
που σα θύμησες μέσα σου πληθαίνουν. Ω να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν και άλλες ψυχές, της ψυχής σου αδερφάδες.

ΟΜΟΡΦΙΑ Σε  σταυροδρόμια αγέλαστα, όπου σκλάβοι της δουλειάς, τυραγνιούνται στο λιοβόρι, σαν κολασμένοι, εμπόροι και μαστόροι, κι όλους, από το χτίστη ως το μανάβη,
διάφορου δίψα μόνο τους ανάβει− περνάς εσύ τόμου σκολάσεις, κόρη, σαν περιστέρι, και το αγνό σου θώρι τέλεια κάθε άλλη επιθυμία τους παύει.
Μακριά απ’ τ’ ανθισμένα περιβόλια και αφώτιστοι απ’ της τέχνης την αχτίδα, όμως για σε ξεχνούν καθ’ έγνοια δόλια
και ειρηνεμένοι σαν από άγια ελπίδα σε καμαρώνουν μουρμουρίζοντάς σου: «Η Παναγιά, πιτσούνι μου, κο…

Lucernae fictiles, vol. 1, 1739

Η καταγωγή των Ετρούσκων

Οι Ετρούσκοι υπήρξαν λαός της Ιταλίας, φορείς ενός εξαιρετικού πολιτισμού, ο οποίος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την Ρώμη στην αρχαϊκή της φάση. Στην αρχή ήταν πολιτικοί επικυρίαρχοι της Ρώμης, αργότερα υπέκυψαν στη ρωμαϊκή δύναμη και αφομοιώθηκαν πολιτιστικά, γλωσσικά και εθνολογικά από αυτήν. Μεγάλες ετρουσκικές αριστοκρατικές οικογένειες ενσωματώθηκαν στη ρωμαϊκή άρχουσα τάξη, ανάμεσά τους λ.χ. και η οικογένεια του Κικέρωνα, του σπουδαίου ρήτορα και πολιτικού της Respublica.          Με τη σειρά τους οι Ετρούσκοι δέχτηκαν σε πρώιμη εποχή έντονη την επίδραση του ελληνικού πολιτισμού, μέσω των ελληνικών αποικιών της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας: υιοθέτησαν το ελληνικό αλφάβητο, το ελληνικό πάνθεον και την ελληνική τέχνη, προσαρμόζοντάς τα στις ανάγκες τους. Πολλές φορές μάλιστα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού μεταδόθηκαν στους Ρωμαίους όχι άμεσα, αλλά μέσω των Ετρούσκων.                    Ένα χρόνιο πρόβλημα που απασχόλησε και απασχολεί τους ιστορικούς ήταν η καταγωγή του λαού αυτ…

O θεσμός της προξενίας στην Αρχαία Ελλάδα

Ο θεσμός της προξενίας, με τον οποίο μια πόλη συνάπτει ένα είδος σχέσης με κάποιο άτομο σε άλλη πόλη στη βάση του αντίστοιχου προτύπου της ξενίας στην ιδιωτική σφαίρα ζωής, φαίνεται ότι θεσμοποιήθηκε στις ελληνικές πόλεις ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ.ως κρατική πολιτική εκδοχή της παραδοσιακής ξενίας, αφού στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν τακτικές διπλωματικές υπηρεσίες, ούτε μόνιμες πρεσβείες στο εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι την ίδια μετάβαση από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα που παρατηρούμε στη σχέση μεταξύ ξενίας και προξενίας μπορούμε να την παρατηρήσουμε και στην περίπτωση των adhoc πρέσβεων, κηρύκων και αγγελιαφόρων, οι οποίοι δεν αποτελούν πια ιδιωτικά πρόσωπα, αλλά ορίζονται από τη συνέλευση (Βουλή ή Εκκλησία), συνήθως με εκλογή, και εκπροσωπούν την πόλη. Γενικά ο πρόξενος προσέφερε σε επίσημο επίπεδο τις υπηρεσίες που ένας ιδιώτης θα περίμενε από έναν ξένο.Ο πρόξενος αναλάμβανε να μιλήσει για λογαριασμό των ξένων στη συνέλευση του λαού ή στη Βουλή και ήταν επίσης υποχρεωμένος…

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

Μητρόδωρος ο Επικούρειος, απόσπασμα από την πραγματεία κατά των διαλεκτικών

Ο P.Herc. 255 μαζί με μια σειρά από άλλα παπυρικά αποσπάσματα από το Herculaneum (418, 1084, 1091, 1112  και ίσως 390, 456, 1103, 1108 -μέσα του 3ου αιώνα π.Χ.) μοιάζουν να αποτελούν μέρος μιας επικούρειου τύπου κριτικής εναντίον άλλων φιλοσόφων. Στα χωρία εμφανίζονται τα ονόματα του Πλάτωνα, του Στίλπωνος, του Επίκουρου και του Πολύαινου. Αποδίδονται στον Μητρόδωρο τον Λαμψακηνό και στην πραγματεία του Προς τους διαλεκτικούς (Διόγ. Λαέρτ. 10.24), αφού ένα από αυτά το παραθέτει ο Πλούταρχος (1125b) ακριβώς με το όνομα του Μητρόδωρου. Το χωρίο που μεταφράζεται παρακάτω, το μόνο σχετικά ακέραιο, σχολιάζει την πρόοδο της πρώιμης ανθρωπότητας στην ανακάλυψη νέων ιδεών και νόμων. Σχολιάζει ειρωνικά την υποτιθέμενη «αθανασία» των ευρετών αυτών των ιδεών, οι οποίοι όχι μόνο την επικαλέστηκαν για τον εαυτό τους, αλλά είχαν ως συνεργάτες και τους μυθολόγους, μια άποψη που πηγαίνει πίσω ως τον Πρόδικο και υιοθετήθηκε και από τον Στωικό Περσαίο. Το χωρίο μοιάζει να συζητά την αντι-πλατωνική αντί…