Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Η ΔΙΑΘΗΚΗ ΤΟΥ ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΥ


(ΔΙΟΓΕΝΗΣ Ο ΛΑΕΡΤΙΟΣ 5.51 κ.εξ.)
«Όλα θα παν καλά. Αν όμως μου συμβεί κάτι, ορίζω στη διαθήκη μου τα εξής: όλα τα υπάρχοντά μου στην πατρίδα [1] τα δίνω στο Μελάντα και τον Παγκρέοντα, τους γιους του Λέοντος. Από το κεφάλαιο που έχει συγκεντρώσει ο Ίππαρχος [2] επιθυμώ να συμβούν για χάρη μου τα εξής: πρώτα επιθυμώ να γίνουν τα σχετικά με το ιερό των Μουσών και να ολοκληρωθούν τα αγάλματα  των θεαινών καθώς και οτιδήποτε άλλο μπορεί να συμβάλει στον ακόμη ωραιότερο στολισμό τους.[3] Έπειτα το άγαλμα του Αριστοτέλη να τοποθετηθεί στο ιερό, καθώς και όλα τα άλλα αναθήματα που υπήρχαν και πρωτύτερα στο ιερό.[4] Κατόπιν να οικοδομηθεί ξανά, το ίδιο καλά όσο και πριν, η μικρή στοά που υπήρχε πλάι στο ιερό των Μουσών. Να τοποθετηθούν στην κάτω στοά και οι πίνακες, στους οποίους είναι ζωγραφισμένοι οι χάρτες της γης. Να επισκευαστεί και ο βωμός, για να είναι τέλειος και ευπρεπής. Επιθυμώ επίσης να ολοκληρωθεί και το άγαλμα του Νικόμαχου σε φυσικό μέγεθος. Τα χρήματα για το πλάσιμο του αγάλματος τα έχει λάβει ο Πραξιτέλης, ενώ πρέπει να καλυφθεί και κάθε επιπλέον έξοδο από την πηγή που ανέφερα παραπάνω.[5] Να τοποθετηθεί (το άγαλμα) όπου τυχόν θα αποφασίσουν οι εκτελεστές και των άλλων εντολών, οι οποίες είναι γραμμένες στη διαθήκη μου. Αυτές είναι, λοιπόν, οι εντολές μου για τα σχετικά με το ιερό και τα αναθήματα.
            Το κτήμα, πάλι, που έχω στα Στάγειρα το παραχωρώ στον Καλλίνο.[6] Όλα μου τα βιβλία στο Νηλέα. Τον κήπο, το μέρος για περίπατο και τα σπίτια προς τη μεριά του κήπου τα παραχωρώ όλα σε όσους από τους (παρακάτω) καταγεγραμμένους φίλους μου επιθυμούν κάθε φορά να μελετούν και να φιλοσοφούν από κοινού μέσα σ’ αυτά, επειδή δεν είναι δυνατόν σε όλο τον κόσμο να είναι διαρκώς εγκατεστημένος (εκεί). Όμως δε θα πρέπει να τα πουλήσουν σε ξένους, ούτε κανένας τους να τα οικειοποιηθεί, αλλά να τα κατέχουν από κοινού σαν ιερό, και σε θέματα αμοιβαίου συμφέροντος να τα χρησιμοποιούν με οικείο και φιλικό τρόπο, όπως είναι αρμόζον και δίκαιο.
Οι συμμέτοχοι (στα παραπάνω) να είναι οι εξής: ο Ίππαρχος, ο Νηλέας, ο Στράτων, ο Καλλίνος, ο Δημότιμος, ο Δημάρατος,[7] ο Καλλισθένης, ο Μελάντης, ο Παγκρέων, ο Νίκιππος. Να επιτραπεί και στον Αριστοτέλη, το γιο του Μητρόδωρου και της Πυθιάδος,[8] αν το επιθυμεί, να μελετήσει φιλοσοφία και να μετάσχει σε όλα αυτά. Οι γεροντότεροι να τον φροντίσουν με κάθε επιμέλεια, ώστε να προαχθεί προς τη φιλοσοφία όσο το δυνατόν περισσότερο.
Να με θάψουν κι εμένα σε όποιο μέρος του κήπου τυχόν τους φανεί το πιο κατάλληλο, δίχως να κάνουν τίποτα δαπανηρό ούτε για την ταφή ούτε για το μνημείο μου. Για να συνεχιστεί μετά το θάνατό μου η φροντίδα του ιερού, του μνημείου, του κήπου και του μέρους για τον περίπατο, να ανατεθεί η επιμέλεια γι’ αυτά μαζί με τους άλλους και στον Πομπύλο, ο οποίος κατοικεί εκεί κοντά και επιμελείται και τα υπόλοιπα με τον τρόπο που το έκανε και στο παρελθόν. Όσοι θα κατέχουν την περιουσία μου να φροντίσουν και τα δικά του συμφέροντα.
Ο Πομπύλος και ο Θρέπτης, οι οποίοι είναι ελεύθεροι από καιρό και μου προσέφεραν μεγάλες υπηρεσίες, αν κατέχουν κάτι που τους το παραχώρησα παλιά και αν απέκτησαν και οι ίδιοι κάτι επιπλέον, καθώς και τα χρήματα που όρισα να τους δοθούν από το κεφάλαιο του Ίππαρχου, δύο χιλιάδες δραχμές, κρίνω ότι πρέπει να τα διατηρήσουν με ασφάλεια, όπως το συζήτησα πολλές φορές με τον ίδιο το Μελάντη και τον Παγκρέοντα, οι οποίοι συμφώνησαν μαζί μου σε όλα. Παραχωρώ σ’ αυτούς και τη Σωματάλη και τη μικρή δούλα.
Από τους δούλους αφήνω πια ελεύθερους το Μόλωνα, τον Κίμωνα και τον Παρμένοντα. Το Μάνη και τον Καλλία, οι οποίοι παρέμειναν στον κήπο τέσσερα χρόνια και εργάστηκαν μαζί και δεν έκαναν κανένα σφάλμα, τους αφήνω ελεύθερους. Οι επιμελητές της διαθήκης μου, αφού δώσουν στον Πομπύλο από την οικοσκευή μου όση τους φανεί ότι είναι καλό να δοθεί, την υπόλοιπη να την πουλήσουν. Δίνω επιπλέον τον Καρίωνα στο Δημότιμο, το Δόνακα στο Νηλέα. Ο Εύβοος, όμως, να πουληθεί.
Ο Ίππαρχος να δώσει στον Καλλίνο τρεις χιλιάδες δραχμές. Εάν δεν είχα δει ότι ο Ίππαρχος βοήθησε το Μελάντη και τον Παγκρέοντα και παλιότερα εμένα και ότι τώρα οι προσωπικές του υποθέσεις έχουν σε μεγάλο βαθμό ναυαγήσει, θα τον είχα ορίσει μαζί με τον Μελάντη και τον Παγκρέοντα ως εκτελεστή των (παραπάνω) εντολών μου. Επειδή, όμως, παρατήρησα ότι ούτε για εκείνους είναι εύκολο να διαχειριστούν μαζί του (αυτές τις υποθέσεις) και επειδή θεώρησα ωφελιμότερο γι’ αυτούς το να λάβουν ένα ορισμένο ποσό από τον Ίππαρχο, να δώσει ο Ίππαρχος στο Μελάντη και τον Παγκρέοντα από ένα τάλαντο στον καθένα. Ο Ίππαρχος να δίνει επίσης στους εκτελεστές (των εντολών) μου χρήματα για τα έξοδα που καταγράφονται στη διαθήκη, ανάλογα με την περίσταση κάθε δαπάνης. Όταν ο Ίππαρχος διευθετήσει αυτά τα θέματα, να απαλλαχθεί από κάθε υποχρέωση απέναντί μου. Και αν ο Ίππαρχος έκλεισε κάποια συμφωνία στο όνομά μου στη Χαλκίδα, να είναι δική του υπόθεση.
Εκτελεστές όσων καταγράφονται στη διαθήκη μου να είναι ο Ίππαρχος, ο Νηλέας, ο Στράτων, ο Καλλίνος, ο Δημότιμος, ο Καλλισθένης, ο Κτήσαρχος.
           Κείνται αντίγραφα της διαθήκης, σφραγισμένα με τη σφραγίδα του Θεόφραστου. Ένα αντίγραφο το έχει ο Ηγησίας, ο γιος του Ίππαρχου, και μάρτυρες είναι ο Κάλιππος από την Παλλήνη, ο Φιλόμηλος από το Ευώνυμον, ο Λύσανδρος από την Ύβα, ο Φιλίων από την Αλωπεκή.[9] Ένα άλλο αντίγραφο το έχει ο Ολυμπιόδωρος και μάρτυρες είναι οι ίδιοι. Ένα άλλο αντίγραφο το έλαβε ο Αδείμαντος και του το πήγε ο Ανδροσθένης, ο υιός.[10] Μάρτυρες είναι ο Αείμνηστος του Κλεόβουλου, ο Λυσίστρατος του Φείδωνος από τη Θάσο, ο Στράτων του Αρκεσίλαου από τη Λάμψακο, ο Θήσιππος του Θησίππου από τον Κεραμικό, ο Διοσκουρίδης του Διονυσίου από την Επικηφισιά [11]».




[1] Εννοεί την Ερεσό της Λέσβου.
[2] Ο Ίππαρχος αναφέρεται και παρακάτω. Φαίνεται ότι αποτελούσε ένα είδος έμπιστου διαχειριστή της περιουσίας όχι μόνο του Θεόφραστου, αλλά και της σχολής γενικότερα.
[3] Το Μουσείο (= ιερό των Μουσών) στο χώρο του Περιπάτου φαίνεται ότι πρόσφατα είχε υποστεί ζημιές και απαιτούνταν εργασίες αποκατάστασης. Τα γεγονότα που προκάλεσαν τις καταστροφές μπορεί να ήταν είτε η δεύτερη πολιορκία της Αθήνας από το Δημήτριο τον Πολιορκητή (296-294 π.Χ.), είτε η αποστασία της Αθήνας από τους Μακεδόνες το 289-287 π.Χ. Το δεύτερο γεγονός είναι πλησιέστερο χρονολογικά προς το θάνατο του Θεόφραστου κατά την 123η Ολυμπιάδα.
[4] Η απομάκρυνση του αγάλματος του Αριστοτέλη και των αναθημάτων από το ιερό είχε -προφανώς- καταστεί επιβεβλημένη από τις ταραχές που αναφέρονται στην προηγούμενη σημείωση. Τώρα ο Θεόφραστος παραγγέλλει να επιστρέψουν στην αρχική τους θέση.
[5] Η πηγή αυτή φαίνεται ότι είναι τα χρήματα που έχει αναφερθεί παραπάνω ότι συγκέντρωσε ο Ίππαρχος.
[6] Δεν αποκλείεται το κτήμα στα Στάγειρα να το είχε κληρονομήσει ο Θεόφραστος από τον ίδιο τον Αριστοτέλη.
[7] Εγγονός του Αριστοτέλη από την κόρη του Πυθιάδα και μαθητής του Θεόφραστου. Βλ. την επόμενη σημείωση.
[8] Όπως μαθαίνουμε από το Σέξτο Εμπειρικό, Προς μαθ. 1.258, η κόρη του Αριστοτέλη Πυθιάς παντρεύτηκε τον ιατρό Μητρόδωρο και απέκτησε μαζί του ένα παιδί, το οποίο ονομάστηκε Αριστοτέλης από τον παππού του. Αυτός ήταν ο τρίτος γάμος της Πυθιάδος. Πρώτα παντρεύτηκε το Νικάνορα, ο οποίος πέθανε το 318 π.Χ., κατόπιν τον Προκλή, από τον οποίο απέκτησε δυο γιους, τον Προκλή και το Δημάρατο, μαθητές του Θεόφραστου, και τέλος το Μητρόδωρο.
[9] Η Παλλήνη, το Ευώνυμον, η Ύβα και η Αλωπεκή είναι όλοι δήμοι της Αττικής.
[10] Δηλαδή ο Ανδροσθένης που ήταν γιος του ομώνυμού του Ανδροσθένη. Εμείς θα λέγαμε ο Ανδροσθένης ο νεότερος.
[11] Δήμος της Αττικής 

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

LUCERNAE FICTILES, VOL. 2, 1743

Ο ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου: μια διαφορετική γλωσσική ανάλυση

O ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου, όπου κατοικούν τα πνεύματα των νεκρών (Οδύσσεια ω 14), γίνεται συνήθως αντιληπτός ως ένας ευχάριστος, ακόμη και επιθυμητός τόπος. Αυτή ήταν η εντύπωση μεταξύ πολλών από τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και ομηρικούς σχολιαστές, οι οποίοι θεώρησαν ότι το επίθετο ἀσφοδελός σημαίνει «ανθισμένος», «ευωδιαστός», «γόνιμος» και «καταπράσινος» και φαντάστηκαν τον λειμώνα ως ένα είδος «παραδείσου». 
Ωστόσο δεν είναι αυτή η εικόνα που προκύπτει από τις ραψωδίες λ και ω της Οδύσσειας, όπου έχουμε την πρώτη εκτεταμένη περιγραφή του Άδη και τις πρωιμότερες αναφορές σε ένα «ασφοδελό λιβάδι». Τα τρία χωρία, στα οποία ο Άδης χαρακτηρίζεται μ’ αυτό τον τρόπο (λ 539, 573, ω 13), απεικονίζουν ένα σκοτεινό, ζοφερό και άχαρος μέρος. 
Αυτά δεν είναι τα Ηλύσια Πεδία, όπου η ζωή είναι εύκολη και φυσάει πάντα ένας δροσιστικός δυτικός άνεμος (δ 561 - 569). Ούτε είναι τα Νησιά των Μακάρων, όπου το έδαφος φέρει τους γλυκούς καρπούς του για τους διακεκριμένους και ανέμελους ήρωες (Ησίοδο…

O θεσμός της προξενίας στην Αρχαία Ελλάδα

Ο θεσμός της προξενίας, με τον οποίο μια πόλη συνάπτει ένα είδος σχέσης με κάποιο άτομο σε άλλη πόλη στη βάση του αντίστοιχου προτύπου της ξενίας στην ιδιωτική σφαίρα ζωής, φαίνεται ότι θεσμοποιήθηκε στις ελληνικές πόλεις ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ.ως κρατική πολιτική εκδοχή της παραδοσιακής ξενίας, αφού στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν τακτικές διπλωματικές υπηρεσίες, ούτε μόνιμες πρεσβείες στο εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι την ίδια μετάβαση από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα που παρατηρούμε στη σχέση μεταξύ ξενίας και προξενίας μπορούμε να την παρατηρήσουμε και στην περίπτωση των adhoc πρέσβεων, κηρύκων και αγγελιαφόρων, οι οποίοι δεν αποτελούν πια ιδιωτικά πρόσωπα, αλλά ορίζονται από τη συνέλευση (Βουλή ή Εκκλησία), συνήθως με εκλογή, και εκπροσωπούν την πόλη. Γενικά ο πρόξενος προσέφερε σε επίσημο επίπεδο τις υπηρεσίες που ένας ιδιώτης θα περίμενε από έναν ξένο.Ο πρόξενος αναλάμβανε να μιλήσει για λογαριασμό των ξένων στη συνέλευση του λαού ή στη Βουλή και ήταν επίσης υποχρεωμένος…

Η καταγωγή των Ετρούσκων

Οι Ετρούσκοι υπήρξαν λαός της Ιταλίας, φορείς ενός εξαιρετικού πολιτισμού, ο οποίος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την Ρώμη στην αρχαϊκή της φάση. Στην αρχή ήταν πολιτικοί επικυρίαρχοι της Ρώμης, αργότερα υπέκυψαν στη ρωμαϊκή δύναμη και αφομοιώθηκαν πολιτιστικά, γλωσσικά και εθνολογικά από αυτήν. Μεγάλες ετρουσκικές αριστοκρατικές οικογένειες ενσωματώθηκαν στη ρωμαϊκή άρχουσα τάξη, ανάμεσά τους λ.χ. και η οικογένεια του Κικέρωνα, του σπουδαίου ρήτορα και πολιτικού της Respublica.          Με τη σειρά τους οι Ετρούσκοι δέχτηκαν σε πρώιμη εποχή έντονη την επίδραση του ελληνικού πολιτισμού, μέσω των ελληνικών αποικιών της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας: υιοθέτησαν το ελληνικό αλφάβητο, το ελληνικό πάνθεον και την ελληνική τέχνη, προσαρμόζοντάς τα στις ανάγκες τους. Πολλές φορές μάλιστα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού μεταδόθηκαν στους Ρωμαίους όχι άμεσα, αλλά μέσω των Ετρούσκων.                    Ένα χρόνιο πρόβλημα που απασχόλησε και απασχολεί τους ιστορικούς ήταν η καταγωγή του λαού αυτ…

Λορέντζος Μαβίλης: όλα τα σονέτα (μέρος 2ο)

Μέρος 1ο

Μέρος 3ο

Όλα σε μορφή pdf


ΕΛΙΑ Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι, γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει σα να ‘θελε να σε νεκροστολίσει.
Και το κάθε πουλάκι, στο μεθύσι της αγάπης πιπίζοντας, ανοίγει στο κλαρί σου ερωτιάρικο κυνήγι, στο κλαρί σου που δε θα ξανανθίσει.
Ω πόσο στη θανή θα σε γλυκάνουν, με τη μαγευτικιά βοή που κάνουν, ολοζώντανης νιότης ομορφάδες
που σα θύμησες μέσα σου πληθαίνουν. Ω να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν και άλλες ψυχές, της ψυχής σου αδερφάδες.

ΟΜΟΡΦΙΑ Σε  σταυροδρόμια αγέλαστα, όπου σκλάβοι της δουλειάς, τυραγνιούνται στο λιοβόρι, σαν κολασμένοι, εμπόροι και μαστόροι, κι όλους, από το χτίστη ως το μανάβη,
διάφορου δίψα μόνο τους ανάβει− περνάς εσύ τόμου σκολάσεις, κόρη, σαν περιστέρι, και το αγνό σου θώρι τέλεια κάθε άλλη επιθυμία τους παύει.
Μακριά απ’ τ’ ανθισμένα περιβόλια και αφώτιστοι απ’ της τέχνης την αχτίδα, όμως για σε ξεχνούν καθ’ έγνοια δόλια
και ειρηνεμένοι σαν από άγια ελπίδα σε καμαρώνουν μουρμουρίζοντάς σου: «Η Παναγιά, πιτσούνι μου, κο…

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

A. L. Millin, Pierres gravées inédites, 1817

Η σημασία και η ετυμολογία των ονομάτων Πάτροκλος, Σωκράτης και ορισμένων άλλων

[Επειδή κυκλοφορεί πολύ μια ανάρτηση με ερμηνείες και ετυμολογίες αρχαίων ονομάτων που έχει κατά τη γνώμη μου ανακρίβειες, είπα να δώσω τη δική μου εκδοχή για μερικά από αυτά, στηριγμένος κυρίως στον Chantraine, αλλά και άλλες έγκυρες πηγές]
Διομήδης: το πρώτο συνθετικό από το Ζεύς / Διός και το δεύτερο από το μήδεα = η σκέψη (< μήδομαι =σκέφτομαι, σχεδιάζω). Συνεπώς Διομήδης = η σκέψη, το σχέδιο του Δία.
Λαέρτης: λαός και ἐρέθω =ερεθίζω, διεγείρω, ξεσηκώνω. Πβ. με αντιστροφή στη σειρά των συνθετικών το μυκηναϊκό Ἐρτίλαος.
Λέανδρος: «ο άνδρας του στρατού», δηλαδή ο στρατιώτης. Εδώ λαός = στρατός.
Ορέστης: από το ὄρος και την κατάληξη -της. Δεν είναι σύνθετη λέξη, αλλά παράγωγη. Η λέξη είχε δύο θέματα: ὄροσ- και ὄρεσ-. Το πρώτο θέμα χωρίς κατάληξη έδωσε την ονομαστική ὄρος, το δεύτερο θέμα υπέστη φωνητικές αλλοιώσεις στις πλάγιες πτώσεις: π.χ. γενική ενικού ὄρεσ-ος> ὄρεhος> ὄρεος> (τοῦ) ὄρους Ο Όμηρος διατηρεί λείψανο τοπικής/οργανικής ὄρεσ-φι (=στα βουνά). Πραγματικό σύνθετο εί…