Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Μια αρχαία θεραπεία για τον καταρράχτη


ΑΓΛΑΪΑΣ Ο ΒΥΖΑΝΤΙΟΣ

Ο γιατρός Αγλαΐας ο Βυζάντιος (ή Αγλαΐδας στον Αέτιο τον ιατρό 7.101) πρέπει να έζησε κατά τον 1ο αιώνα μ.Χ., την εποχή του Κλαύδιου ή του Νέρωνα, αφού ο δάσκαλός του, ο Αλέξανδρος ο Φιλαλήθης, άκμαζε την εποχή που ζούσε ο Στράβων (Στράβων 12.8.20). Ήταν συμμαθητής και φίλος του διάσημου οφθαλμολόγου της εποχής Δημοσθένη. Το μοναδικό σωζόμενο ποίημά του αποτελείται από οδηγίες σε ελεγειακό δίστιχο για ένα κολλύριο, θεραπεία του καταρράχτη των ματιών. Απευθύνεται προς κάποιον ποιητή Δημήτριο, ο οποίος πιθανώς υποφέρει από την ασθένεια, και ίσως να συνόδευε το αγγείο που του έστειλε με το θεραπευτικό σκεύασμα. Δίνονται τα συστατικά της θεραπείας με τη μορφή γρίφου, ίσως για λόγους επαγγελματικής μυστικότητας (οξείδιο του χαλκού, σμύρνα, πιπέρι, κρόκος, καστόριον, χολή αλέκτορος, αγουρέλαιο, ινδικό νάρδο, αιματίτης, αφρόνιτρο αιγυπτιακό, αλατόνερο, χυμός από βάλσαμο, αττικό μέλι). Δίνεται επίσης, με αρκετά περίπλοκο τρόπο, και η ποσότητα του κάθε συστατικού.



Προς τας αρχομένας υποχύσεις

(De Stefani, «Aglaia di Bisanzio, SH 18», σελ. 268)

 Ο Αγλαΐας ο Βυζάντιος, γιατρός, ετούτο το καλό
το δώρο στέλνω σ’ εσένα, τον φίλο ποιητή,
Δημήτριε, ως γιατρειά ματιών μ’ αρχή
καταρράχτη, επινόηση της φιλοπονίας μου.
Εξαίρετο θα ’ναι για σε στον πόνο σου, μα και για όλους
μόνιμο όφελος, μέχρι να συναντήσεις τους πολλούς. [1]
Μου φάνηκε πως πρέπει να σου πω ποια φάρμακα περιέχει,
ώστε η σύνθεση αυτή σθεναρή βοηθός στον χρήστη να ’ναι:
           άνθος χαλκού [2] πέντε οβολούς (να βάλεις) και ίσο βάρος
           από την ποθητή μητέρα εκείνου που τον σκότωσε ο αγριόχοιρος.[3] 
           Και από δαύτα έναν οβολό λιγότερο [4] κόκκους καυτερούς
 που μεγαλώνουν στων Καλλατίων τη χώρα πρόσθεσε.[5]
Και δύο δίδραχμα, το ένα από άνθος ξανθότριχο,
το άλλο από του ιπποδαμαστή τους όρχεις να το πάρεις∙
βάρος μισό [6] να υπάρχει του ψευδώνυμου πατέρα,
που έδωσε την κόρη του για παντρειά στο γιο μιας δούλας.[7]
Βάλε κι αλόιο, μισό στο βάρος απ' το προηγούμενο,[8]
φέρε και οβολό από στάχυ, γέννημα της Ινδίας.[9]
Διπλάσιος απ’ αυτό να υπάρχει αιματίτης λίθος,
διπλάσιο και τρίμμα από φακουσιακό αφρό.[10]
Ανάμιξε και βάρος τριάντα δυο δραχμών
από λεπτό αλάτι πηγμένο στο νερό.
Χυμό από βάλσαμο (ανάμιξε) ισάριθμο στις δραχμές
με τις Μούσες.[11] Κι ανάμιξε επιπλέον
κοτύλη με τέσσερα μέρη απ' το ποτό που φτιάχνεται
στην γη τη Αττικής όχι με τα χέρια, αλλά με το στόμα.[12]
Αφού τα τρίψεις όλα, ένα-ένα, ώστε να γίνουν λεία
ανάμιξέ τα με νερό  κι επιμελώς σε αργυρό αγγείο απόθεσέ τα.


Αγλαΐας τόδε σοι Βυζάντιος ἐσθλὸν ἰάλλω
ἰητὴρ ἑτάρῳ δῶρον ἀοιδοπόλῳ͵
ὀφθαλμῶν μὲν ἄκος͵ Δημήτριε͵ τῶν ὑποχεῖσθαι
ἀρχομένων͵ ὑπ΄ ἐμῆς δ΄ εὑρεθὲν εὐμογίης.
καὶ σοὶ δ΄ ἔξοχον ἔσται ἐς ἄχθεα͵ παντί τ΄ ὄνειαρ
παρμόνιμον͵ κάμψῃς ἄχρι κεν ἐς πλέονας.
ὅσσα δ΄ ἔχει θρόνα λέξαι ἔοικέ μοι͵ ὡς ἐπαρήγειν
χρῄσαντι σθεναρὴ σύνθεσις ἥδε πέλει.
ἄνθους μὲν χαλκοῦ πεντώβολον͵ ἰσοβαρὲς δὲ
τοῦ συοδηλήτου τὴν ἐρατὴν γενέτιν.
καὶ μεῖον τούτων ὀβολῷ στρόγγυλμα πυραιθὲς
πρόσθες ὃ Καλλατικοῖς ἄλδεται ἐν δαπέδοις.
καὶ δύο διδράχμω͵ τὸ μὲν ἐκ ξανθότριχος ἄνθους͵
αἴνυσο δ΄ ἐκ μηδέων θάτερον ἱπποδάμου͵
ἡμίσταθμον ὅτου πατρὸς ψευδωνύμου ἔστω͵
ὃς γῆμαι δμωῆς υἱέϊ δῶκε κόρην.
στῆσον δ΄ αὖ† ἀλόϊον† ἓν ἥμισυ τοῦ προτέροιο
ἄχθος· ἄγε στάχυος Σινδογενοῦς ὀβολόν.
διστάσιος δ΄ αὐτῷ πελέτω λίθος εἰαριήτης͵
διστάσιον δ΄ ἀφροῦ θρύμμα Φακουσιακοῦ.
σὺν δὲ τριάκοντα δραχμαῖς ἔτι καὶ δύο μίσγε
ὁλκὰς ἐξ ἄνθους ναμασιπηγὸς ἁλός.
καὶ ζαγωρίτου Μούσαις ἰσάριθμον ὄπισμα
δραχμόθεν∙ ἔστω σοι συγκατακιρνάμενον
τετραμόρου κοτύλης ὃ τιτύσκεται οὐ διὰ χειρῶν
ἐν δαπέδοις Ἀκτῆς ἀλλὰ διὰ στομάτων.
λεῖα δὲ πάντα καθ΄ ἓν τρίψας ἀνάμισγε σὺν ὑγροῖς
τημελέως τ΄ ἀπόθου τεῦχος ἐς ἀργύρεον.  







[1] Πρόκειται για ευφημισμό = «μέχρι να πεθάνεις».
[2] Οξείδιο του χαλκού.
[3] Εννοεί τη Σμύρνα, μητέρα του Άδωνη, που τον σκότωσε αγριόχοιρος.
[4] Δηλαδή τέσσερις οβολούς.
[5] Οι Καλλατίαι ήταν ένα έθνος της Ινδίας (Ηρόδ. 3.38). Εννοεί εδώ το πιπέρι.
[6] Δηλαδή μία δραχμή.
[7] Άνθος ξανθότριχο = ο κρόκος.  Ιπποδαμαστής = ο Διόσκουρος Κάστορας. Άρα γίνεται λόγος για το καστόριον, δύσοσμο και ρευστό μελιτώδες έκκριμα, το οποίο οι αρχαίοι θεωρούσαν ότι υπάρχει στους όρχεις του κάστορα, αλλά στην πραγματικότητα βρίσκεται σε δύο υμενώδη κυστίδια στα οπίσθια του ζώου.
            Ο Αλέκτωρ από τη Σπάρτη έδωσε την κόρη του Ιφιλόχη ή Εχέμηλο ή Εχεμήλα στον Μεγαπένθη, που ήταν γιος του Μενέλαου από μια δούλα. Στο παρόν δίστιχο εννοείται ως συστατικό η χολή από αλέκτορα, ενώ ο  Αλέκτωρ ονομάζεται ψευδώνυμος, επειδή εδώ δεν γίνεται στ’ αλήθεια λόγος για το μυθικό πρόσωπο, αλλά για το ομώνυμο πουλερικό!
[8] Δηλαδή 1/2 της δραχμής.
[9] Ἀλόϊον = ὀμφάκιον = αγουρέλαιο. Στάχυ της Ινδίας = ινδικό νάρδο.
[10] Φακουσιακόν = φακούσιον = νίτρο από την περιοχή Φακούσιον της Αιγύπτου, εδώ αφρόνιτρο, μαλακοί βόλοι ανθρακικού νατρίου που ξύνονται εύκολα.
[11] Δηλαδή εννέα δραχμές, όσες και οι Μούσες.
[12] Εννοείται το αττικό μέλι που φτιάχνουν οι μέλισσες με το στόμα τους.

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

LUCERNAE FICTILES, VOL. 2, 1743

Ο ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου: μια διαφορετική γλωσσική ανάλυση

O ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου, όπου κατοικούν τα πνεύματα των νεκρών (Οδύσσεια ω 14), γίνεται συνήθως αντιληπτός ως ένας ευχάριστος, ακόμη και επιθυμητός τόπος. Αυτή ήταν η εντύπωση μεταξύ πολλών από τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και ομηρικούς σχολιαστές, οι οποίοι θεώρησαν ότι το επίθετο ἀσφοδελός σημαίνει «ανθισμένος», «ευωδιαστός», «γόνιμος» και «καταπράσινος» και φαντάστηκαν τον λειμώνα ως ένα είδος «παραδείσου». 
Ωστόσο δεν είναι αυτή η εικόνα που προκύπτει από τις ραψωδίες λ και ω της Οδύσσειας, όπου έχουμε την πρώτη εκτεταμένη περιγραφή του Άδη και τις πρωιμότερες αναφορές σε ένα «ασφοδελό λιβάδι». Τα τρία χωρία, στα οποία ο Άδης χαρακτηρίζεται μ’ αυτό τον τρόπο (λ 539, 573, ω 13), απεικονίζουν ένα σκοτεινό, ζοφερό και άχαρος μέρος. 
Αυτά δεν είναι τα Ηλύσια Πεδία, όπου η ζωή είναι εύκολη και φυσάει πάντα ένας δροσιστικός δυτικός άνεμος (δ 561 - 569). Ούτε είναι τα Νησιά των Μακάρων, όπου το έδαφος φέρει τους γλυκούς καρπούς του για τους διακεκριμένους και ανέμελους ήρωες (Ησίοδο…

Η καταγωγή των Ετρούσκων

Οι Ετρούσκοι υπήρξαν λαός της Ιταλίας, φορείς ενός εξαιρετικού πολιτισμού, ο οποίος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την Ρώμη στην αρχαϊκή της φάση. Στην αρχή ήταν πολιτικοί επικυρίαρχοι της Ρώμης, αργότερα υπέκυψαν στη ρωμαϊκή δύναμη και αφομοιώθηκαν πολιτιστικά, γλωσσικά και εθνολογικά από αυτήν. Μεγάλες ετρουσκικές αριστοκρατικές οικογένειες ενσωματώθηκαν στη ρωμαϊκή άρχουσα τάξη, ανάμεσά τους λ.χ. και η οικογένεια του Κικέρωνα, του σπουδαίου ρήτορα και πολιτικού της Respublica.          Με τη σειρά τους οι Ετρούσκοι δέχτηκαν σε πρώιμη εποχή έντονη την επίδραση του ελληνικού πολιτισμού, μέσω των ελληνικών αποικιών της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας: υιοθέτησαν το ελληνικό αλφάβητο, το ελληνικό πάνθεον και την ελληνική τέχνη, προσαρμόζοντάς τα στις ανάγκες τους. Πολλές φορές μάλιστα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού μεταδόθηκαν στους Ρωμαίους όχι άμεσα, αλλά μέσω των Ετρούσκων.                    Ένα χρόνιο πρόβλημα που απασχόλησε και απασχολεί τους ιστορικούς ήταν η καταγωγή του λαού αυτ…

O θεσμός της προξενίας στην Αρχαία Ελλάδα

Ο θεσμός της προξενίας, με τον οποίο μια πόλη συνάπτει ένα είδος σχέσης με κάποιο άτομο σε άλλη πόλη στη βάση του αντίστοιχου προτύπου της ξενίας στην ιδιωτική σφαίρα ζωής, φαίνεται ότι θεσμοποιήθηκε στις ελληνικές πόλεις ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ.ως κρατική πολιτική εκδοχή της παραδοσιακής ξενίας, αφού στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν τακτικές διπλωματικές υπηρεσίες, ούτε μόνιμες πρεσβείες στο εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι την ίδια μετάβαση από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα που παρατηρούμε στη σχέση μεταξύ ξενίας και προξενίας μπορούμε να την παρατηρήσουμε και στην περίπτωση των adhoc πρέσβεων, κηρύκων και αγγελιαφόρων, οι οποίοι δεν αποτελούν πια ιδιωτικά πρόσωπα, αλλά ορίζονται από τη συνέλευση (Βουλή ή Εκκλησία), συνήθως με εκλογή, και εκπροσωπούν την πόλη. Γενικά ο πρόξενος προσέφερε σε επίσημο επίπεδο τις υπηρεσίες που ένας ιδιώτης θα περίμενε από έναν ξένο.Ο πρόξενος αναλάμβανε να μιλήσει για λογαριασμό των ξένων στη συνέλευση του λαού ή στη Βουλή και ήταν επίσης υποχρεωμένος…

Λορέντζος Μαβίλης: όλα τα σονέτα (μέρος 2ο)

Μέρος 1ο

Μέρος 3ο

Όλα σε μορφή pdf


ΕΛΙΑ Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι, γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει σα να ‘θελε να σε νεκροστολίσει.
Και το κάθε πουλάκι, στο μεθύσι της αγάπης πιπίζοντας, ανοίγει στο κλαρί σου ερωτιάρικο κυνήγι, στο κλαρί σου που δε θα ξανανθίσει.
Ω πόσο στη θανή θα σε γλυκάνουν, με τη μαγευτικιά βοή που κάνουν, ολοζώντανης νιότης ομορφάδες
που σα θύμησες μέσα σου πληθαίνουν. Ω να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν και άλλες ψυχές, της ψυχής σου αδερφάδες.

ΟΜΟΡΦΙΑ Σε  σταυροδρόμια αγέλαστα, όπου σκλάβοι της δουλειάς, τυραγνιούνται στο λιοβόρι, σαν κολασμένοι, εμπόροι και μαστόροι, κι όλους, από το χτίστη ως το μανάβη,
διάφορου δίψα μόνο τους ανάβει− περνάς εσύ τόμου σκολάσεις, κόρη, σαν περιστέρι, και το αγνό σου θώρι τέλεια κάθε άλλη επιθυμία τους παύει.
Μακριά απ’ τ’ ανθισμένα περιβόλια και αφώτιστοι απ’ της τέχνης την αχτίδα, όμως για σε ξεχνούν καθ’ έγνοια δόλια
και ειρηνεμένοι σαν από άγια ελπίδα σε καμαρώνουν μουρμουρίζοντάς σου: «Η Παναγιά, πιτσούνι μου, κο…

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

A. L. Millin, Pierres gravées inédites, 1817

Η σημασία και η ετυμολογία των ονομάτων Πάτροκλος, Σωκράτης και ορισμένων άλλων

[Επειδή κυκλοφορεί πολύ μια ανάρτηση με ερμηνείες και ετυμολογίες αρχαίων ονομάτων που έχει κατά τη γνώμη μου ανακρίβειες, είπα να δώσω τη δική μου εκδοχή για μερικά από αυτά, στηριγμένος κυρίως στον Chantraine, αλλά και άλλες έγκυρες πηγές]
Διομήδης: το πρώτο συνθετικό από το Ζεύς / Διός και το δεύτερο από το μήδεα = η σκέψη (< μήδομαι =σκέφτομαι, σχεδιάζω). Συνεπώς Διομήδης = η σκέψη, το σχέδιο του Δία.
Λαέρτης: λαός και ἐρέθω =ερεθίζω, διεγείρω, ξεσηκώνω. Πβ. με αντιστροφή στη σειρά των συνθετικών το μυκηναϊκό Ἐρτίλαος.
Λέανδρος: «ο άνδρας του στρατού», δηλαδή ο στρατιώτης. Εδώ λαός = στρατός.
Ορέστης: από το ὄρος και την κατάληξη -της. Δεν είναι σύνθετη λέξη, αλλά παράγωγη. Η λέξη είχε δύο θέματα: ὄροσ- και ὄρεσ-. Το πρώτο θέμα χωρίς κατάληξη έδωσε την ονομαστική ὄρος, το δεύτερο θέμα υπέστη φωνητικές αλλοιώσεις στις πλάγιες πτώσεις: π.χ. γενική ενικού ὄρεσ-ος> ὄρεhος> ὄρεος> (τοῦ) ὄρους Ο Όμηρος διατηρεί λείψανο τοπικής/οργανικής ὄρεσ-φι (=στα βουνά). Πραγματικό σύνθετο εί…