Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Τίμων ο Φλειάσιος: ένας εκπρόσωπος του αρχαίου πυρρωνικού Σκεπτικισμού


            Ο Τίμων από το Φλειούντα (320 –230 π.Χ.) υπήρξε οπαδός του Σκεπτικισμού και έχει επηρεασθεί στη σκέψη του από τον Πύρρωνα τον Ηλείο, το σημαντικότερο στοχαστή του φιλοσοφικού αυτού ρεύματος. Υπήρξε θιασώτης της άποψης ότι η εσωτερική ηρεμία του ανθρώπου επιτυγχάνεται, μόνο όταν ο τελευταίος αντιληφθεί ότι είναι μάταιη η επιδίωξη γνώσης του κόσμου. Ο Τίμων ασπαζόταν επίσης και την επικριτική διάθεση των Κυνικών απέναντι στον κόσμο. Το σημαντικότερο έργο του υπήρξαν οι Σίλλοι, σατιρικά ποιήματα σε εξάμετρο στίχο εναντίον των φιλοσόφων κάθε είδους. Άλλο σημαντικό ποιητικό του έργο ήταν οι Ινδαλμοί (= ψευδαισθήσεις), όπου εξέθετε με θέρμη τη διδασκαλία του Πύρρωνα και κατέκρινε τις απόψεις άλλων φιλοσοφικών σχολών.  Σε πεζό λόγο συνέγραψε τον Πύθωνα, όπου παρουσίαζε την προσωπική του διαδρομή στη φιλοσοφία του Πύρρωνα, καθώς και το Αρκεσιλάου περίδειπνον (= νεκρόδειπνο), ένα είδους τιμητικού μνημόσυνου για τον περίφημο πλατωνικό φιλόσοφο Αρκεσίλαο (3ος αιώνας π.Χ.), ο οποίος είχε κατακριθεί, διότι εισήγαγε το Σκεπτικισμό στην Ακαδημία. Παρακάτω ακολουθεί ένα σωζόμενο απόσπασμα από τους Ινδαλμούς.


τοῦτό μοι͵ Πύρρων͵ ἱμείρεται ἦτορ ἀκοῦσαι͵
πῶς ποτ΄ ανηροταγεις†  ῥῇστα μεθ΄ ἡσυχίης
αἰεὶ ἀφροντίστως καὶ ἀκινήτως κατὰ ταὐτὰ
μὴ προσέχων δίνοις ἡδυλόγου σοφίης͵
μοῦνος δ΄ ἀνθρώποισι θεοῦ τρόπον ἡγεμονεύεις͵
ὃς περὶ πᾶσαν ἐλῶν γαῖαν ἀναστρέφεται͵
δεικνὺς εὐτόρνου σφαίρης πυρικαύτορα κύκλον.

                        αυτό, Πύρρωνα, η καρδιά μου ποθεί να μάθει,
            πώς τέλος πάντων, αν κι είσαι άντρας πια, [1] εύκολα ζεις με ησυχία,
            πάντα δίχως φροντίδες, πάντα ακίνητος στην ίδια θέση,
            δίχως να δίνεις προσοχή στις δίνες της γλυκόλογης σοφίας.
            Και μόνος εσύ μες τους ανθρώπους ζεις με τον τρόπο του θεού,
            θεός που γύρω απ' όλη τη γη περιστρέφεται,
            φανερώνοντας τον πυρωμένο κύκλο της στρογγυλής της σφαίρας. [2]




[1] Και όχι -εννοείται- παιδί. Τα παιδιά οι αρχαίοι τα θεωρούσαν ελεύθερα από κάθε φροντίδα και μέριμνα, ενώ η συνήθης κατάσταση των μεγάλων είναι η έγνοια. Όμως ο Πύρρων, αν και άντρας πια, χάρη στη φιλοσοφία του παραμένει ατάραχος, όπως τα παιδιά.

[2] Με την περίφραση αυτή εννοείται ο Ήλιος. Για ποιο λόγο ο Τίμων παρομοιάζει τον Πύρρωνα με τον Ήλιο προσπαθεί να το ερμηνεύσει το χωρίο του Σέξτου Εμπ., Προς μαθ. 1.305: «όταν ο Τίμων ο Φλειάσιος παρομοιάζει τον Πύρρωνα με τον Ήλιο... θα φανεί στους γραμματικούς ότι το λέει σε σχέση με την αξία και τη λάμψη του φιλοσόφου. Ένας άλλος όμως θα σκεφθεί μήπως η εξομοίωση αυτή του Πύρρωνα με τον ήλιο από τον Φλειάσιο αντιμάχεται με τη σκεπτική αντίληψη, αν βέβαια ο ήλιος εκείνα που πριν δε φαίνονταν τα καταυγάζει με το φως του και τα φανερώνει, ενώ ο Πύρρων ακόμη και τις πρόδηλες εικόνες που λαμβάνουμε από τα πράγματα τις υποχρεώνει να καταντήσουν στην αφάνεια. Ότι όμως δεν έχουν έτσι τα πράγματα γίνεται φανερό σ' εκείνον που κάνει μια φιλοσοφικότερη προσέγγιση: διότι όταν (ο Τίμων) λέει ότι ο Πύρρων κατέχει τον τρόπο του ήλιου, εννοεί το βαθμό στον οποίο ο θεός ήλιος σκοτεινιάζει την όραση εκείνων που τον ατενίζουν κατάματα: έτσι ακριβώς και ο σκεπτικός λόγος θολώνει την όραση της διανοίας εκείνων που τον προσέχουν με μεγαλύτερη επιμέλεια, ώστε να μην είναι σε θέση να καταλάβουν όλα εκείνα που ορίζονται με δογματική θρασύτητα».

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

LUCERNAE FICTILES, VOL. 2, 1743

Ο ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου: μια διαφορετική γλωσσική ανάλυση

O ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου, όπου κατοικούν τα πνεύματα των νεκρών (Οδύσσεια ω 14), γίνεται συνήθως αντιληπτός ως ένας ευχάριστος, ακόμη και επιθυμητός τόπος. Αυτή ήταν η εντύπωση μεταξύ πολλών από τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και ομηρικούς σχολιαστές, οι οποίοι θεώρησαν ότι το επίθετο ἀσφοδελός σημαίνει «ανθισμένος», «ευωδιαστός», «γόνιμος» και «καταπράσινος» και φαντάστηκαν τον λειμώνα ως ένα είδος «παραδείσου». 
Ωστόσο δεν είναι αυτή η εικόνα που προκύπτει από τις ραψωδίες λ και ω της Οδύσσειας, όπου έχουμε την πρώτη εκτεταμένη περιγραφή του Άδη και τις πρωιμότερες αναφορές σε ένα «ασφοδελό λιβάδι». Τα τρία χωρία, στα οποία ο Άδης χαρακτηρίζεται μ’ αυτό τον τρόπο (λ 539, 573, ω 13), απεικονίζουν ένα σκοτεινό, ζοφερό και άχαρος μέρος. 
Αυτά δεν είναι τα Ηλύσια Πεδία, όπου η ζωή είναι εύκολη και φυσάει πάντα ένας δροσιστικός δυτικός άνεμος (δ 561 - 569). Ούτε είναι τα Νησιά των Μακάρων, όπου το έδαφος φέρει τους γλυκούς καρπούς του για τους διακεκριμένους και ανέμελους ήρωες (Ησίοδο…

Η καταγωγή των Ετρούσκων

Οι Ετρούσκοι υπήρξαν λαός της Ιταλίας, φορείς ενός εξαιρετικού πολιτισμού, ο οποίος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την Ρώμη στην αρχαϊκή της φάση. Στην αρχή ήταν πολιτικοί επικυρίαρχοι της Ρώμης, αργότερα υπέκυψαν στη ρωμαϊκή δύναμη και αφομοιώθηκαν πολιτιστικά, γλωσσικά και εθνολογικά από αυτήν. Μεγάλες ετρουσκικές αριστοκρατικές οικογένειες ενσωματώθηκαν στη ρωμαϊκή άρχουσα τάξη, ανάμεσά τους λ.χ. και η οικογένεια του Κικέρωνα, του σπουδαίου ρήτορα και πολιτικού της Respublica.          Με τη σειρά τους οι Ετρούσκοι δέχτηκαν σε πρώιμη εποχή έντονη την επίδραση του ελληνικού πολιτισμού, μέσω των ελληνικών αποικιών της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας: υιοθέτησαν το ελληνικό αλφάβητο, το ελληνικό πάνθεον και την ελληνική τέχνη, προσαρμόζοντάς τα στις ανάγκες τους. Πολλές φορές μάλιστα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού μεταδόθηκαν στους Ρωμαίους όχι άμεσα, αλλά μέσω των Ετρούσκων.                    Ένα χρόνιο πρόβλημα που απασχόλησε και απασχολεί τους ιστορικούς ήταν η καταγωγή του λαού αυτ…

O θεσμός της προξενίας στην Αρχαία Ελλάδα

Ο θεσμός της προξενίας, με τον οποίο μια πόλη συνάπτει ένα είδος σχέσης με κάποιο άτομο σε άλλη πόλη στη βάση του αντίστοιχου προτύπου της ξενίας στην ιδιωτική σφαίρα ζωής, φαίνεται ότι θεσμοποιήθηκε στις ελληνικές πόλεις ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ.ως κρατική πολιτική εκδοχή της παραδοσιακής ξενίας, αφού στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν τακτικές διπλωματικές υπηρεσίες, ούτε μόνιμες πρεσβείες στο εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι την ίδια μετάβαση από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα που παρατηρούμε στη σχέση μεταξύ ξενίας και προξενίας μπορούμε να την παρατηρήσουμε και στην περίπτωση των adhoc πρέσβεων, κηρύκων και αγγελιαφόρων, οι οποίοι δεν αποτελούν πια ιδιωτικά πρόσωπα, αλλά ορίζονται από τη συνέλευση (Βουλή ή Εκκλησία), συνήθως με εκλογή, και εκπροσωπούν την πόλη. Γενικά ο πρόξενος προσέφερε σε επίσημο επίπεδο τις υπηρεσίες που ένας ιδιώτης θα περίμενε από έναν ξένο.Ο πρόξενος αναλάμβανε να μιλήσει για λογαριασμό των ξένων στη συνέλευση του λαού ή στη Βουλή και ήταν επίσης υποχρεωμένος…

Λορέντζος Μαβίλης: όλα τα σονέτα (μέρος 2ο)

Μέρος 1ο

Μέρος 3ο

Όλα σε μορφή pdf


ΕΛΙΑ Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι, γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει σα να ‘θελε να σε νεκροστολίσει.
Και το κάθε πουλάκι, στο μεθύσι της αγάπης πιπίζοντας, ανοίγει στο κλαρί σου ερωτιάρικο κυνήγι, στο κλαρί σου που δε θα ξανανθίσει.
Ω πόσο στη θανή θα σε γλυκάνουν, με τη μαγευτικιά βοή που κάνουν, ολοζώντανης νιότης ομορφάδες
που σα θύμησες μέσα σου πληθαίνουν. Ω να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν και άλλες ψυχές, της ψυχής σου αδερφάδες.

ΟΜΟΡΦΙΑ Σε  σταυροδρόμια αγέλαστα, όπου σκλάβοι της δουλειάς, τυραγνιούνται στο λιοβόρι, σαν κολασμένοι, εμπόροι και μαστόροι, κι όλους, από το χτίστη ως το μανάβη,
διάφορου δίψα μόνο τους ανάβει− περνάς εσύ τόμου σκολάσεις, κόρη, σαν περιστέρι, και το αγνό σου θώρι τέλεια κάθε άλλη επιθυμία τους παύει.
Μακριά απ’ τ’ ανθισμένα περιβόλια και αφώτιστοι απ’ της τέχνης την αχτίδα, όμως για σε ξεχνούν καθ’ έγνοια δόλια
και ειρηνεμένοι σαν από άγια ελπίδα σε καμαρώνουν μουρμουρίζοντάς σου: «Η Παναγιά, πιτσούνι μου, κο…

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

A. L. Millin, Pierres gravées inédites, 1817

Η σημασία και η ετυμολογία των ονομάτων Πάτροκλος, Σωκράτης και ορισμένων άλλων

[Επειδή κυκλοφορεί πολύ μια ανάρτηση με ερμηνείες και ετυμολογίες αρχαίων ονομάτων που έχει κατά τη γνώμη μου ανακρίβειες, είπα να δώσω τη δική μου εκδοχή για μερικά από αυτά, στηριγμένος κυρίως στον Chantraine, αλλά και άλλες έγκυρες πηγές]
Διομήδης: το πρώτο συνθετικό από το Ζεύς / Διός και το δεύτερο από το μήδεα = η σκέψη (< μήδομαι =σκέφτομαι, σχεδιάζω). Συνεπώς Διομήδης = η σκέψη, το σχέδιο του Δία.
Λαέρτης: λαός και ἐρέθω =ερεθίζω, διεγείρω, ξεσηκώνω. Πβ. με αντιστροφή στη σειρά των συνθετικών το μυκηναϊκό Ἐρτίλαος.
Λέανδρος: «ο άνδρας του στρατού», δηλαδή ο στρατιώτης. Εδώ λαός = στρατός.
Ορέστης: από το ὄρος και την κατάληξη -της. Δεν είναι σύνθετη λέξη, αλλά παράγωγη. Η λέξη είχε δύο θέματα: ὄροσ- και ὄρεσ-. Το πρώτο θέμα χωρίς κατάληξη έδωσε την ονομαστική ὄρος, το δεύτερο θέμα υπέστη φωνητικές αλλοιώσεις στις πλάγιες πτώσεις: π.χ. γενική ενικού ὄρεσ-ος> ὄρεhος> ὄρεος> (τοῦ) ὄρους Ο Όμηρος διατηρεί λείψανο τοπικής/οργανικής ὄρεσ-φι (=στα βουνά). Πραγματικό σύνθετο εί…