Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Ευφορίων ο Χαλκιδεύς: Κατάρες για τον κλέφτη του ποτηριού



[Για τον Ευφορίωνα βλ. ΕΔΩ]

Αραί ή Ποτηριοκλέπτης

Το ακριβές περιεχόμενο του ποιήματος είναι άγνωστο. Ο αφηγητής καταριέται με απανωτά μυθολογικά παραδείγματα κάποιον που του έκλεψε ένα ποτήρι. Το ποίημα φαίνεται να αποτελεί μια παιγνιώδη προσπάθεια επίδειξης μυθολογικών γνώσεων και όχι μια σοβαρή προσπάθεια απειλής.


α.
      Εκείνος που μου 'κλεψε, μόνος αυτός, το ποτήρι από την Αλύβη...[1]

β.[2]
            ...πιο κακέ κι από τον Καλλικόωντα... [3]

γ.[4]
            (μακάρι ο κλέφτης να πάθει αυτό που συνέβη)
...στην Έρση [5] (που έπεσε) κάτω από το  Γλαυκώπιο,[6]  
            επειδή άνοιξε το ιερό καλάθι της Αθηνάς δέσποινας.
            Ή να τσακιστεί, όπως τσακίζονταν οι οδοιπόροι στο μέρος που ο Σκείρων
            ανάρμοστα λουτρά για τα πόδια του επινόησε.[7]
            Όχι όμως για πολύ. Χτυπημένος απ' της Αίθρας το γιο, [8]
            έσχατος λίπανε το λαιμό της χελώνας μας. [9]
            Ή ίσως η Ταινάρια [10] Άρτεμη, που τις γυναίκες παραστέκει
            στους πόνους του τοκετού, [11] τεντώνοντας το βίαιο τόξο της
            με το βέλος να τον χτυπήσει.
            Ή στον Αχέροντα να σηκώνει το βαρύ λιθάρι του Ασκάλαφου, [12]
            που οργισμένη μαζί του η Δήμητρα στερέωσε πάνω στα μέλη του,
            γιατί μόνος αυτός μαρτύρησε εναντίον της Περσεφόνης.

δ.[13]
(Ιωάνν. Διάκ. υπόμν. στο Ερμογ., Περί μεθ. δειν.:) Επειδή υπήρξαν πολλοί Ευρυβάτες που στάθηκαν πανούργοι, πράττονταν άλλα σε άλλους, όπως μνημονεύει και ο Ευφορίων:
            (Να πάθεις) κι όσα για τους παλιότερους τους Ευρυβάτες τραγουδιούνται.


[1] Η Αλύβη, πόλη των Αλιζώνων στη Βιθυνία, ήταν διάσημη για τα μεταλλεία αργύρου της. Άρα «ποτήρι από την Αλύβη» μεταφορικά σημαίνει «ποτήρι αργυρό».
[2] Το απόσπασμα (Ηρωδιαν., Περί μον. λέξ. 3, 2, 915 Lentz) παραδίδεται δίχως να αναφέρεται από ποιο έργο έχει αντληθεί. Ωστόσο φαίνεται να ταιριάζει πολύ καλά στις Αρές και θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι απευθύνεται σε δεύτερο πρόσωπο στον κλέφτη του ποτηριού.
[3] Ο Καλλικόων ή Κιλλικόων ήταν περίφημος προδότης (βλ. ήδη Αριστοφ., Ειρ. 363 κ.εξ.). Σύμφωνα με τη Σούδα (λήμμα πονηρός), ο Καλλικόων πρόδωσε την πατρίδα του Μίλητο στην Πριήνη. Όταν κάποτε, μετά την προδοσία, πήγε να αγοράσει κρέας από έναν συμπατριώτη του, εκείνος του έκοψε το χέρι με το μαχαίρι των χασάπηδων.
[4] Από περγαμηνή του 5ου αιώνα μ.Χ. Οι τρεις πρώτοι στίχοι είναι αθεράπευτα σπαράγματα. Το απόσπασμα είναι μια σειρά από κατάρες προς τον κλέφτη του ποτηριού που αντλούν υλικό από το χώρο του μύθου. Για να γίνει κατανοητό πρέπει να εννοηθεί στην αρχή μια φράση του τύπου «μακάρι ή τον καταριέμαι να πάθει ό,τι συνέβη και ...».
[5] Η Έρση και η Άγλαυρος, κόρες του πρώτου βασιλιά της Αθήνας Κέκροπα, καταλήφθηκαν από μανία και έριξαν τον εαυτό τους από την Ακρόπολη, όταν τόλμησαν να ανοίξουν το ιερό καλάθι της Αθηνάς, μέσα στο οποίο μεγάλωνε υπό την προστασία δύο φιδιών ο Εριχθόνιος, γιος του Ήφαιστου, τη φροντίδα του οποίου είχε η Αθηνά. Όταν μεγάλωσε, ο Εριχθόνιος βασίλεψε στην Αθήνα. Βλ. Παυσ. 1, 18, 2.
[6] Σύμφωνα με το σχολιαστή στον Ιππόλυτο του Ευριπίδη (στ. 33) το Γλαυκώπιο ήταν βράχος της Παλλάδας. Οι αρχαίοι διαφωνούσαν για την ακριβή τοποθεσία του, αλλά ο Ευφορίων καθαρά τον εντοπίζει στην Ακρόπολη.
[7] Σύμφωνα με τον πολύ γνωστό μύθο ο Θησέας, στο δρόμο για την Αθήνα, κοντά στα Μέγαρα, συνάντησε το ληστή Σκείρωνα, ο οποίος έβαζε τους περαστικούς να του πλύνουν τα πόδια και τους γκρέμιζε με μια κλωτσιά στη θάλασσα. Εκεί παραμόνευε μια μεγάλη χελώνα, η οποία έτρωγε τα πτώματα. Ο Θησέας κατόρθωσε να πιάσει το πόδι του Σκείρωνα και να τον πετάξει στο γκρεμό.
[8] Δηλ. το Θησέα.
[9] Ο Ευφορίων, αν λάβουμε υπόψη ότι είχε πολιτογραφηθεί Αθηναίος, με την κτητική αντωνυμία μας εννοεί την Αθήνα, διότι οι Αθηναίοι έτρεφαν ιστορικά βλέψεις για τα Μέγαρα και είχαν δημιουργήσει μια παράδοση, σύμφωνα με την οποία τα Μέγαρα ήταν σε παλιούς χρόνους αθηναϊκά.
[10] Από το ακρωτήριο Ταίναρο της Πελοποννήσου. Η Ταινάρια Άρτεμη είναι κατά κύριο λόγο Άρτεμη της Λακεδαίμονας, όπου υπήρχε διάσημη λατρεία της θεάς στις Αμύκλες ως Ορθίας.
[11] Η Άρτεμη είχε ταυτιστεί με την Ειλείθυια, θεά που βοηθούσε τις γυναίκες στον τοκετό.
[12] Χθόνιος δαίμονας, ο οποίος αποκάλυψε στον Πλούτωνα ότι η Περσεφόνη, κόρη της Δήμητρας, είχε δοκιμάσει από το ρόδι που της είχε δώσει ο Πλούτωνας, για να ξεχνά τη μητέρα της. Η Δήμητρα τον τιμώρησε καταπλακώνοντάς τον με έναν βράχο, από τον οποίο τον ελευθέρωσε ο Ηρακλής, όταν πήγε στον Άδη να φέρει τον Κέρβερο. Βλ. Απολλόδ., Βιβλ. 1, 33.
[13] Το απόσπασμα παραδίδεται δίχως τίτλο έργου. Εικάζεται ότι ανήκει στις Αρές. Πρέπει και πάλι να εννοήσουμε μια φράση "να πάθεις ακόμη..." 

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

LUCERNAE FICTILES, VOL. 2, 1743

Ο ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου: μια διαφορετική γλωσσική ανάλυση

O ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου, όπου κατοικούν τα πνεύματα των νεκρών (Οδύσσεια ω 14), γίνεται συνήθως αντιληπτός ως ένας ευχάριστος, ακόμη και επιθυμητός τόπος. Αυτή ήταν η εντύπωση μεταξύ πολλών από τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και ομηρικούς σχολιαστές, οι οποίοι θεώρησαν ότι το επίθετο ἀσφοδελός σημαίνει «ανθισμένος», «ευωδιαστός», «γόνιμος» και «καταπράσινος» και φαντάστηκαν τον λειμώνα ως ένα είδος «παραδείσου». 
Ωστόσο δεν είναι αυτή η εικόνα που προκύπτει από τις ραψωδίες λ και ω της Οδύσσειας, όπου έχουμε την πρώτη εκτεταμένη περιγραφή του Άδη και τις πρωιμότερες αναφορές σε ένα «ασφοδελό λιβάδι». Τα τρία χωρία, στα οποία ο Άδης χαρακτηρίζεται μ’ αυτό τον τρόπο (λ 539, 573, ω 13), απεικονίζουν ένα σκοτεινό, ζοφερό και άχαρος μέρος. 
Αυτά δεν είναι τα Ηλύσια Πεδία, όπου η ζωή είναι εύκολη και φυσάει πάντα ένας δροσιστικός δυτικός άνεμος (δ 561 - 569). Ούτε είναι τα Νησιά των Μακάρων, όπου το έδαφος φέρει τους γλυκούς καρπούς του για τους διακεκριμένους και ανέμελους ήρωες (Ησίοδο…

Λορέντζος Μαβίλης: όλα τα σονέτα (μέρος 2ο)

Μέρος 1ο

Μέρος 3ο

Όλα σε μορφή pdf


ΕΛΙΑ Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι, γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει σα να ‘θελε να σε νεκροστολίσει.
Και το κάθε πουλάκι, στο μεθύσι της αγάπης πιπίζοντας, ανοίγει στο κλαρί σου ερωτιάρικο κυνήγι, στο κλαρί σου που δε θα ξανανθίσει.
Ω πόσο στη θανή θα σε γλυκάνουν, με τη μαγευτικιά βοή που κάνουν, ολοζώντανης νιότης ομορφάδες
που σα θύμησες μέσα σου πληθαίνουν. Ω να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν και άλλες ψυχές, της ψυχής σου αδερφάδες.

ΟΜΟΡΦΙΑ Σε  σταυροδρόμια αγέλαστα, όπου σκλάβοι της δουλειάς, τυραγνιούνται στο λιοβόρι, σαν κολασμένοι, εμπόροι και μαστόροι, κι όλους, από το χτίστη ως το μανάβη,
διάφορου δίψα μόνο τους ανάβει− περνάς εσύ τόμου σκολάσεις, κόρη, σαν περιστέρι, και το αγνό σου θώρι τέλεια κάθε άλλη επιθυμία τους παύει.
Μακριά απ’ τ’ ανθισμένα περιβόλια και αφώτιστοι απ’ της τέχνης την αχτίδα, όμως για σε ξεχνούν καθ’ έγνοια δόλια
και ειρηνεμένοι σαν από άγια ελπίδα σε καμαρώνουν μουρμουρίζοντάς σου: «Η Παναγιά, πιτσούνι μου, κο…

Η καταγωγή των Ετρούσκων

Οι Ετρούσκοι υπήρξαν λαός της Ιταλίας, φορείς ενός εξαιρετικού πολιτισμού, ο οποίος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την Ρώμη στην αρχαϊκή της φάση. Στην αρχή ήταν πολιτικοί επικυρίαρχοι της Ρώμης, αργότερα υπέκυψαν στη ρωμαϊκή δύναμη και αφομοιώθηκαν πολιτιστικά, γλωσσικά και εθνολογικά από αυτήν. Μεγάλες ετρουσκικές αριστοκρατικές οικογένειες ενσωματώθηκαν στη ρωμαϊκή άρχουσα τάξη, ανάμεσά τους λ.χ. και η οικογένεια του Κικέρωνα, του σπουδαίου ρήτορα και πολιτικού της Respublica.          Με τη σειρά τους οι Ετρούσκοι δέχτηκαν σε πρώιμη εποχή έντονη την επίδραση του ελληνικού πολιτισμού, μέσω των ελληνικών αποικιών της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας: υιοθέτησαν το ελληνικό αλφάβητο, το ελληνικό πάνθεον και την ελληνική τέχνη, προσαρμόζοντάς τα στις ανάγκες τους. Πολλές φορές μάλιστα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού μεταδόθηκαν στους Ρωμαίους όχι άμεσα, αλλά μέσω των Ετρούσκων.                    Ένα χρόνιο πρόβλημα που απασχόλησε και απασχολεί τους ιστορικούς ήταν η καταγωγή του λαού αυτ…

O θεσμός της προξενίας στην Αρχαία Ελλάδα

Ο θεσμός της προξενίας, με τον οποίο μια πόλη συνάπτει ένα είδος σχέσης με κάποιο άτομο σε άλλη πόλη στη βάση του αντίστοιχου προτύπου της ξενίας στην ιδιωτική σφαίρα ζωής, φαίνεται ότι θεσμοποιήθηκε στις ελληνικές πόλεις ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ.ως κρατική πολιτική εκδοχή της παραδοσιακής ξενίας, αφού στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν τακτικές διπλωματικές υπηρεσίες, ούτε μόνιμες πρεσβείες στο εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι την ίδια μετάβαση από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα που παρατηρούμε στη σχέση μεταξύ ξενίας και προξενίας μπορούμε να την παρατηρήσουμε και στην περίπτωση των adhoc πρέσβεων, κηρύκων και αγγελιαφόρων, οι οποίοι δεν αποτελούν πια ιδιωτικά πρόσωπα, αλλά ορίζονται από τη συνέλευση (Βουλή ή Εκκλησία), συνήθως με εκλογή, και εκπροσωπούν την πόλη. Γενικά ο πρόξενος προσέφερε σε επίσημο επίπεδο τις υπηρεσίες που ένας ιδιώτης θα περίμενε από έναν ξένο.Ο πρόξενος αναλάμβανε να μιλήσει για λογαριασμό των ξένων στη συνέλευση του λαού ή στη Βουλή και ήταν επίσης υποχρεωμένος…

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

A. L. Millin, Pierres gravées inédites, 1817

Η ετυμολογία της λέξης αριστερός (και το όνομα της Αριάδνης)

Η λέξη ἀριστερός συνδέεται από τους γλωσσολόγους με τη λέξη ἄριστος. Το πρόσφυμα -τερος διατηρεί εδώ την πρωταρχική του αντιθετική σημασία (= αυτός που είναι στα αριστερά σε αντίθεση με αυτόν που είναι στα δεξιά -πβ. δεξιτερός = δεξιός, ὀρέστερος = ο ορεινός σε αντίθεση με τον πεδινό). Η λέξη επομένως σχηματίστηκε προτού το πρόσφυμα αποκτήσει την κυρίως συγκριτική σημασία που έχει στα «ομαλά» συγκριτικά (όπως π.χ. σεμνός, σεμνότερος). Η αρχική σημασία του αριστερός, συνεπώς, ήταν «άριστος». Η τοπική σημασία προήλθε από την μαντική τέχνη ως ευφημισμός: οι οιωνοί που έρχονταν από τα αριστερά θεωρούνταν δυσοίωνοι και η λέξη αριστερός χρησιμοποιήθηκε με ευφημιστικό τρόπο (= «αυτός που έρχεται από την καλή μεριά». Πβ. και την εξίσου ευφημιστική χρήση του επιθέτου εὐώνυμος, «αυτός που έχει καλό όνομα», = αριστερός).  
Με τη σειρά της η λέξη ἄριστος περιέχει το υπερθετικό πρόσφυμα -ιστος και αποτελεί υπερθετικό βαθμό του συγκριτικού ἀρείων (καλύτερος). Στην ίδια ομάδα λέξεων ανήκει και το πρό…