Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Οι μαγικές ιδιότητες του μαγνήτη κατά τον Ορφέα (Λιθικά 306-333)


 Τόλμα να εξευμενίζεις τους θεούς μ’ ευμενή                     
Μάγνησσα·[1] την αγαπά ασύγκριτα ο ορμητικός
ο Άρης, γιατί σαν πλησιάσει γκρίζο σίδηρο,
όπως παρθένα που πιάνει με τα χέρια νέο απαλόδερμο
          και τον αγκαλιάζει στο περιπόθητο στήθος,
έτσι κι αυτή τον φέρνει αρπαχτικά στο σώμα της
και δεν θέλει να αφήσει τον πολεμιστή σίδηρο.[2]
Λεν γι’ αυτή ότι είναι θεραπαινίδα της κόρης
του Ήλιου, όταν αλείφει τα μαγικά φίλτρα της·[3]
          αυτήν τίμησε η παιδοκτόνα κόρη του Αιήτη
η αυθάδης, η πολυμήχανη.[4] Ωστόσο εγώ σε προτρέπω
να μάθεις για τη γυναίκα σου αν κρατάει αγνό
το κρεβάτι και το σώμα της από ξένον άντρα.
Μετάφερε αυτήν την πέτρα στο σπίτι σου, βάλε την κρυφά
          κάτω απ’ το κρεβάτι σου τραγουδώντας ήρεμα ωδή
          που θνητούς μαγεύει· αυτή κατεχόμενη από ύπνο γλυκό
απλώνοντας τα χέρια θα επιθυμεί να σ’ αγκαλιάσει·
αν όμως την παρασύρει η θεά Αφροδίτη σε πράξεις άπρεπες,
πέφτοντας από ψηλά θα σωριαστεί στο χώμα.[5]
Και δυο αδελφοί ας μεταφέρουν τη Μάγνησσα,
αν θέλουν ν’ αποφύγουν την οργή ατέλειωτης φιλονικίας.
Και κόσμο συναθροισμένο σε συγκέντρωση θα μαγέψεις
με ωραία φωνή, αν έχεις γλυκιά σαν μέλι πειστικότητα.[6]
Και βέβαια, αν και θα μπορούσα να σου απαριθμήσω
και άλλα θαυμαστά αυτού του λίθου, τι περισσότερο
για τους θεούς να πω, που ενώ βρίσκονται ψηλά,
αυτή η πέτρα λυγίζει και προσελκύει την καρδιά τους,
ώστε σαν γονείς σου γοργά να εκτελέσουν ότι ποθείς.




[1] Η πέτρα που αποκαλείται μάγνης, μαγνῆτις και εδώ ποιητικά μάγνησσα (πέτρη) περιγράφεται συνήθως από τις πηγές ως σκούρα μπλε ή μαύρη, σκληρή, στερεή, η οποία έλκει το σίδηρο (Διοσκορίδης 5.130, Πλίνιος, ΝΗ 36, 128-130). Πρόκειται για το λίθο που φέρει στη σύγχρονη επιστήμη τον τύπο Fe3O4 (επιτεταρτοξείδιο του σιδήρου) και ο οποίος, όταν στιλβωθεί, μπορεί να αποκτήσει μια γυαλάδα αρκετή, ώστε να χρησιμεύσει ως διακοσμητικός λίθος.
            Οι αρχαίοι διαφωνούσαν για το πώς πήρε το όνομά του ο λίθος. Άλλοτε τον συνέδεαν με κάποιον ποιμένα με το όνομα Μάγνης, ο οποίος υποτίθεται ότι είχε ανακαλύψει στην Ίδη τις ιδιότητες της πέτρας. Άλλοτε τον συνέδεαν με το λαό των Μαγνήτων στη Θεσσαλία ή με τη Μαγνησία στο Μαίανδρο ποταμό ή με τη Μαγνησία στο Σίπυλο όρος.
[2] Η έλξη που ασκεί ο μαγνήτης στο σίδηρο παρομοιάζεται με το ερωτικό αγκάλιασμα της ερωμένης με τον εραστή της. Ο σίδηρος είναι το μέταλλο του Άρη και επομένως ο θεός δεν μπορεί παρά να «αγαπά» τον μαγνητίτη. Η έλξη μαγνήτη και σιδήρου αποτελεί ένα καλό παράδειγμα της συμπαθείας (Αυγουστίνος, Civ. Dei 21.4.4, Πλούτ. 641C) και συχνά εξομοιώνεται με το ερωτικό αγκάλιασμα.
[3] Η κόρη του Ήλιου που εννοείται εδώ είναι η μάγισσα Κίρκη.
[4] Εδώ εννοείται η Μήδεια, ανεψιά της Κίρκης. Ορισμένες αρχαίες πηγές την συνέδεαν με τη Μαγνησία της Θεσσαλίας, πατρίδα του μαγνήτη (Πλίνιος, ΝΗ 36.128).  
[5] Πρόκειται για μια τελετή μιμητικής μαγείας που μιμείται την έλξη μαγνήτη και σιδήρου στις ερωτικές σχέσεις: αν η γυναίκα είναι καθαρή, θα την «έλξει» ο άντρας της. Αν είναι μοιχός, θα πέσει από το συζυγικό κρεβάτι, επειδή την «έλκει» ο εραστής της.  
[6] Η χρήση του λίθου «έλκει» και μαγεύει τους ακροατές του κατόχου του λίθου. Πβ. Περί ενεργών λίθων 36, καὶ πρὸς τὸ θέλξαι δὲ καὶ πεῖσαι λαὸν ἐπιτηδειοτάτη βασταζομένη ἢ καὶ φορουμένη κατὰ τοῦ στήθους. Επίσης Λιθικά κηρύγματα 11, ρήτορσι δὲ ἄκρως ἐνεργεῖ καὶ τοῖς δημηγοροῦσι καὶ τοῖς διὰ λόγων ἀγωνισταῖς. Πειθὼ γὰρ ποιεῖ καὶ εὐπρέπειαν͵ καὶ λόγων εὑρετικός ἐστι.

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

LUCERNAE FICTILES, VOL. 2, 1743

Ο ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου: μια διαφορετική γλωσσική ανάλυση

O ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου, όπου κατοικούν τα πνεύματα των νεκρών (Οδύσσεια ω 14), γίνεται συνήθως αντιληπτός ως ένας ευχάριστος, ακόμη και επιθυμητός τόπος. Αυτή ήταν η εντύπωση μεταξύ πολλών από τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και ομηρικούς σχολιαστές, οι οποίοι θεώρησαν ότι το επίθετο ἀσφοδελός σημαίνει «ανθισμένος», «ευωδιαστός», «γόνιμος» και «καταπράσινος» και φαντάστηκαν τον λειμώνα ως ένα είδος «παραδείσου». 
Ωστόσο δεν είναι αυτή η εικόνα που προκύπτει από τις ραψωδίες λ και ω της Οδύσσειας, όπου έχουμε την πρώτη εκτεταμένη περιγραφή του Άδη και τις πρωιμότερες αναφορές σε ένα «ασφοδελό λιβάδι». Τα τρία χωρία, στα οποία ο Άδης χαρακτηρίζεται μ’ αυτό τον τρόπο (λ 539, 573, ω 13), απεικονίζουν ένα σκοτεινό, ζοφερό και άχαρος μέρος. 
Αυτά δεν είναι τα Ηλύσια Πεδία, όπου η ζωή είναι εύκολη και φυσάει πάντα ένας δροσιστικός δυτικός άνεμος (δ 561 - 569). Ούτε είναι τα Νησιά των Μακάρων, όπου το έδαφος φέρει τους γλυκούς καρπούς του για τους διακεκριμένους και ανέμελους ήρωες (Ησίοδο…

Λορέντζος Μαβίλης: όλα τα σονέτα (μέρος 2ο)

Μέρος 1ο

Μέρος 3ο

Όλα σε μορφή pdf


ΕΛΙΑ Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι, γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει σα να ‘θελε να σε νεκροστολίσει.
Και το κάθε πουλάκι, στο μεθύσι της αγάπης πιπίζοντας, ανοίγει στο κλαρί σου ερωτιάρικο κυνήγι, στο κλαρί σου που δε θα ξανανθίσει.
Ω πόσο στη θανή θα σε γλυκάνουν, με τη μαγευτικιά βοή που κάνουν, ολοζώντανης νιότης ομορφάδες
που σα θύμησες μέσα σου πληθαίνουν. Ω να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν και άλλες ψυχές, της ψυχής σου αδερφάδες.

ΟΜΟΡΦΙΑ Σε  σταυροδρόμια αγέλαστα, όπου σκλάβοι της δουλειάς, τυραγνιούνται στο λιοβόρι, σαν κολασμένοι, εμπόροι και μαστόροι, κι όλους, από το χτίστη ως το μανάβη,
διάφορου δίψα μόνο τους ανάβει− περνάς εσύ τόμου σκολάσεις, κόρη, σαν περιστέρι, και το αγνό σου θώρι τέλεια κάθε άλλη επιθυμία τους παύει.
Μακριά απ’ τ’ ανθισμένα περιβόλια και αφώτιστοι απ’ της τέχνης την αχτίδα, όμως για σε ξεχνούν καθ’ έγνοια δόλια
και ειρηνεμένοι σαν από άγια ελπίδα σε καμαρώνουν μουρμουρίζοντάς σου: «Η Παναγιά, πιτσούνι μου, κο…

Lucernae fictiles, vol. 1, 1739

Η καταγωγή των Ετρούσκων

Οι Ετρούσκοι υπήρξαν λαός της Ιταλίας, φορείς ενός εξαιρετικού πολιτισμού, ο οποίος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την Ρώμη στην αρχαϊκή της φάση. Στην αρχή ήταν πολιτικοί επικυρίαρχοι της Ρώμης, αργότερα υπέκυψαν στη ρωμαϊκή δύναμη και αφομοιώθηκαν πολιτιστικά, γλωσσικά και εθνολογικά από αυτήν. Μεγάλες ετρουσκικές αριστοκρατικές οικογένειες ενσωματώθηκαν στη ρωμαϊκή άρχουσα τάξη, ανάμεσά τους λ.χ. και η οικογένεια του Κικέρωνα, του σπουδαίου ρήτορα και πολιτικού της Respublica.          Με τη σειρά τους οι Ετρούσκοι δέχτηκαν σε πρώιμη εποχή έντονη την επίδραση του ελληνικού πολιτισμού, μέσω των ελληνικών αποικιών της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας: υιοθέτησαν το ελληνικό αλφάβητο, το ελληνικό πάνθεον και την ελληνική τέχνη, προσαρμόζοντάς τα στις ανάγκες τους. Πολλές φορές μάλιστα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού μεταδόθηκαν στους Ρωμαίους όχι άμεσα, αλλά μέσω των Ετρούσκων.                    Ένα χρόνιο πρόβλημα που απασχόλησε και απασχολεί τους ιστορικούς ήταν η καταγωγή του λαού αυτ…

O θεσμός της προξενίας στην Αρχαία Ελλάδα

Ο θεσμός της προξενίας, με τον οποίο μια πόλη συνάπτει ένα είδος σχέσης με κάποιο άτομο σε άλλη πόλη στη βάση του αντίστοιχου προτύπου της ξενίας στην ιδιωτική σφαίρα ζωής, φαίνεται ότι θεσμοποιήθηκε στις ελληνικές πόλεις ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ.ως κρατική πολιτική εκδοχή της παραδοσιακής ξενίας, αφού στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν τακτικές διπλωματικές υπηρεσίες, ούτε μόνιμες πρεσβείες στο εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι την ίδια μετάβαση από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα που παρατηρούμε στη σχέση μεταξύ ξενίας και προξενίας μπορούμε να την παρατηρήσουμε και στην περίπτωση των adhoc πρέσβεων, κηρύκων και αγγελιαφόρων, οι οποίοι δεν αποτελούν πια ιδιωτικά πρόσωπα, αλλά ορίζονται από τη συνέλευση (Βουλή ή Εκκλησία), συνήθως με εκλογή, και εκπροσωπούν την πόλη. Γενικά ο πρόξενος προσέφερε σε επίσημο επίπεδο τις υπηρεσίες που ένας ιδιώτης θα περίμενε από έναν ξένο.Ο πρόξενος αναλάμβανε να μιλήσει για λογαριασμό των ξένων στη συνέλευση του λαού ή στη Βουλή και ήταν επίσης υποχρεωμένος…

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

Μητρόδωρος ο Επικούρειος, απόσπασμα από την πραγματεία κατά των διαλεκτικών

Ο P.Herc. 255 μαζί με μια σειρά από άλλα παπυρικά αποσπάσματα από το Herculaneum (418, 1084, 1091, 1112  και ίσως 390, 456, 1103, 1108 -μέσα του 3ου αιώνα π.Χ.) μοιάζουν να αποτελούν μέρος μιας επικούρειου τύπου κριτικής εναντίον άλλων φιλοσόφων. Στα χωρία εμφανίζονται τα ονόματα του Πλάτωνα, του Στίλπωνος, του Επίκουρου και του Πολύαινου. Αποδίδονται στον Μητρόδωρο τον Λαμψακηνό και στην πραγματεία του Προς τους διαλεκτικούς (Διόγ. Λαέρτ. 10.24), αφού ένα από αυτά το παραθέτει ο Πλούταρχος (1125b) ακριβώς με το όνομα του Μητρόδωρου. Το χωρίο που μεταφράζεται παρακάτω, το μόνο σχετικά ακέραιο, σχολιάζει την πρόοδο της πρώιμης ανθρωπότητας στην ανακάλυψη νέων ιδεών και νόμων. Σχολιάζει ειρωνικά την υποτιθέμενη «αθανασία» των ευρετών αυτών των ιδεών, οι οποίοι όχι μόνο την επικαλέστηκαν για τον εαυτό τους, αλλά είχαν ως συνεργάτες και τους μυθολόγους, μια άποψη που πηγαίνει πίσω ως τον Πρόδικο και υιοθετήθηκε και από τον Στωικό Περσαίο. Το χωρίο μοιάζει να συζητά την αντι-πλατωνική αντί…