Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Ύμνος στους Ιδαίους Δακτύλους


Ανωνύμου
Ύμνος στους Ιδαίους Δακτύλους

Ο πολύ κατεστραμμένος αυτός ύμνος βρέθηκε σε επιγραφή από την Ερέτρια και χρονολογείται στα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ. Η λατρεία των Ιδαίων Δακτύλων στην περιοχή ίσως να μην είναι άσχετη με την ύπαρξη κοιτασμάτων χαλκού και σιδήρου στο γειτονικό Ληλάντιο πεδίο (Στράβων 10.9): οι Ιδαίοι Δάκτυλοι είναι γνωστοί ως δαίμονες ικανοί στη μεταλλουργία. Πρόκειται για μια ομάδα κατώτερων θεοτήτων που συνδέονται στενά, μέσω περίπλοκων παραδόσεων και συγκρητισμού, με τους Κουρήτες, τους Κορύβαντες και τους Καβείρους. Πατέρας τους ήταν ο Δίας, ενώ μητέρα τους θεωρούνταν η νύμφη Ίδη ή η Ρέα, στην ακολουθία της οποίας ανήκαν. Το όνομά τους ερμηνευόταν από την επιδεξιότητά τους στη χειρωνακτική εργασία ή από το ότι η μητέρα τους κατά τη γέννα έμπηξε λόγω του πόνου τα δάχτυλά της στη γη ή γιατί σε ορισμένες παραδόσεις ήταν πέντε, όσα τα δάχτυλα του χεριού. Θεωρούνταν γόητες, μάγοι, μουσικοί, σιδηρουργοί και θεμελιωτές μυστηριακών λατρειών.
Το δεξιό μέρος της επιγραφής είναι κατεστραμμένο, αλλά ό,τι σώζεται δείχνει πως το μέτρο του ύμνου ήταν το ιαμβικό τρίμετρο.


Ύμνος στους Ιδαίους Δακτύλους
  
Εκείνους [1]  με το Δία ερωτοσμίγοντας
[(τους γέννησε η Ρέα)                                     ]
κι ανάβλυσε θελξίνοος [                     ]
από τη δεξιοτεχνία, ο οποίος [            ]
ο Ευρύθεος [2] που πρώτος βρήκε
φάρμακα που διώχνουν την αρρώστια [       ]
και πρώτος άσκησε την ιατρική [        ]
η ορεινή Μητέρα [3] τον δίδαξε [           ]
πρώτος δέντρα φύτεψε [        ]
του Φοίβου Απόλλωνα [                     ]
του Ευρύθεου και του [                      ]
τους γιους του Δία [                           ]
τους δυνατούς στα χέρια, των οποίων [  ]
(έργο είναι) σε όλες των θεών (τις τέχνες) να (προκόβουν) [            ]
(στις τέχνες) του Ηφαίστου [4] και του Άρη [                ]
και του Πάνα που του αρέσει η ύπαιθρος [              ]
ακμαίως [                                            ]
τους γέννησε [                                                ]
Κι ο Δαμναμενεύς [5] [                           ]
ο αιθέρας [                                          ]
το όνομα στη Σιδώνα [                        ].
Αυτοί είναι οι Δάκτυλοι [  ] που [  ]
(τα μυστήρια) της ορεινής Μητέρας δίδαξαν [          ]
και το σίδηρο δούλεψαν [                   ]
στην κώμη της Φρυγίας την ιερή [                 ] [6]
και τον φέρνουν [                               ]
εστειλε οργισμένη [                            ]
επειδή εμείς χρωστούσαμε από πριν [                      ] [7]
δεν ήθελε να μεταφέρει της δρυός [              ]
στη Φρυγία [                                                   ]
αυτούς κλέβοντάς τους [                                            ]
πρώτος [                                              ]
----
αίμα λύκων ανακατεύοντας [                         ]
όργανα ο χειροτέχνης [                                   ] [8]



[1] Τους Ιδαίους Δακτύλους.
[2] Ντόπια θεότητα, ένας Προμηθέας της Ερέτριας, που θεωρούνταν στην περιοχή ευρετής της ιατρικής τέχνης. Εδώ θεωρείται ένας από τους Δακτύλους, ενώ επιπλέον φυτεύει τα πρώτα ήμερα δέντρα με τη βοήθεια της Μεγάλης Μητέρας.
[3] Η Ρέα-Κυβέλη λατρευόταν ως Μητέρα των θεών ή Μεγάλη Μητέρα Θεά. Η λατρεία της συνδεόταν ιδιαίτερα με τα όρη (ορεία Μήτηρ ή ορεία θεά). Οι τελετές προς τιμήν της είχαν οργιαστικό χαρακτήρα και περιλάμβαναν μανικούς χορούς με τη συνοδεία κυμβάλων, τυμπάνων και συρίγγων, των οποίων θεωρούνταν ευρέτρια. Ο παρών ύμνος αποτελεί την αρχαιότερη μαρτυρία για μια συνδυασμένη λατρεία της Μεγάλης Μητέρας και των Ιδαίων Δακτύλων. Ως κλασικό χωρίο για μια τέτοια συνδυασμένη λατρεία θεωρούνται συνήθως οι στίχοι 1.1125 από τα Αργοναυτικά του Απολλωνίου (χώρα των Δολιόνων στα νότια παράλια του Ευξείνου). Ο σχολιαστής του χωρίου προσθέτει μια ανάλογη λατρεία στη Μίλητο, ενώ το ίδιο μπορεί να γινόταν στην Επίδαυρο.
[4] Αναφέρεται εδώ ως θεός της μεταλλοτεχνίας την οποία ασκούσαν οι Δάκτυλοι.
[5] Όνομα Ιδαίου Δακτύλου, ο οποίος μαζί με τα αδέρφια του Κέλμη και Άκμωνα θεωρούνταν οι πρώτοι σιδηρουργοί (Σχόλ. Απολλ. Ρόδ. 1.1129). Το μέρος όπου επινόησαν τη σιδηρουργία ήταν η Κύπρος (Ευσέβ., Ευαγγ. προπ. 10.6.5), η οποία συνδέεται στενά με τη Φοινίκη και τη Σιδώνα που αναφέρεται αμέσως παρακάτω.
[6] Υπονοείται η μεταφορά της λατρείας των Δακτύλων από την Κρήτη στην Φρυγία.
[7] Υπονοείται η αποστολή από την Μεγάλη Μητέρα μιας νόσου ή άλλης πληγής στους κατοίκους, επειδή αμέλησαν κάποιο θρησκευτικό καθήκον απέναντί της. Δυστυχώς αγνοούμε το σχετικό μυθικό ή ιστορικό πλαίσιο. Θα μπορούσε να είναι μια ιστορία ευρύτερα γνωστή στον ελληνικό κόσμο ή εναλλακτικά μια τοπική ιστορία της Ερέτριας, ίσως μια συμφορά που αποδόθηκε στην οργή της θεάς και ζητήθηκε η εξιλέωση με την καθιέρωση κάποιας λατρείας (των Δακτύλων; της ίδιας της Μητέρας;).
[8] Η αναφορά στο μίγμα αίματος λύκων θυμίζει μαγικά συμφραζόμενα ή κάποια μυστηριακή ιεροτελεστία. Τα όργανα που αναφέρονται πιθανότατα είναι τα εργαλεία των σιδηρουργών.

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

LUCERNAE FICTILES, VOL. 2, 1743

Ο ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου: μια διαφορετική γλωσσική ανάλυση

O ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου, όπου κατοικούν τα πνεύματα των νεκρών (Οδύσσεια ω 14), γίνεται συνήθως αντιληπτός ως ένας ευχάριστος, ακόμη και επιθυμητός τόπος. Αυτή ήταν η εντύπωση μεταξύ πολλών από τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και ομηρικούς σχολιαστές, οι οποίοι θεώρησαν ότι το επίθετο ἀσφοδελός σημαίνει «ανθισμένος», «ευωδιαστός», «γόνιμος» και «καταπράσινος» και φαντάστηκαν τον λειμώνα ως ένα είδος «παραδείσου». 
Ωστόσο δεν είναι αυτή η εικόνα που προκύπτει από τις ραψωδίες λ και ω της Οδύσσειας, όπου έχουμε την πρώτη εκτεταμένη περιγραφή του Άδη και τις πρωιμότερες αναφορές σε ένα «ασφοδελό λιβάδι». Τα τρία χωρία, στα οποία ο Άδης χαρακτηρίζεται μ’ αυτό τον τρόπο (λ 539, 573, ω 13), απεικονίζουν ένα σκοτεινό, ζοφερό και άχαρος μέρος. 
Αυτά δεν είναι τα Ηλύσια Πεδία, όπου η ζωή είναι εύκολη και φυσάει πάντα ένας δροσιστικός δυτικός άνεμος (δ 561 - 569). Ούτε είναι τα Νησιά των Μακάρων, όπου το έδαφος φέρει τους γλυκούς καρπούς του για τους διακεκριμένους και ανέμελους ήρωες (Ησίοδο…

Λορέντζος Μαβίλης: όλα τα σονέτα (μέρος 2ο)

Μέρος 1ο

Μέρος 3ο

Όλα σε μορφή pdf


ΕΛΙΑ Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι, γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει σα να ‘θελε να σε νεκροστολίσει.
Και το κάθε πουλάκι, στο μεθύσι της αγάπης πιπίζοντας, ανοίγει στο κλαρί σου ερωτιάρικο κυνήγι, στο κλαρί σου που δε θα ξανανθίσει.
Ω πόσο στη θανή θα σε γλυκάνουν, με τη μαγευτικιά βοή που κάνουν, ολοζώντανης νιότης ομορφάδες
που σα θύμησες μέσα σου πληθαίνουν. Ω να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν και άλλες ψυχές, της ψυχής σου αδερφάδες.

ΟΜΟΡΦΙΑ Σε  σταυροδρόμια αγέλαστα, όπου σκλάβοι της δουλειάς, τυραγνιούνται στο λιοβόρι, σαν κολασμένοι, εμπόροι και μαστόροι, κι όλους, από το χτίστη ως το μανάβη,
διάφορου δίψα μόνο τους ανάβει− περνάς εσύ τόμου σκολάσεις, κόρη, σαν περιστέρι, και το αγνό σου θώρι τέλεια κάθε άλλη επιθυμία τους παύει.
Μακριά απ’ τ’ ανθισμένα περιβόλια και αφώτιστοι απ’ της τέχνης την αχτίδα, όμως για σε ξεχνούν καθ’ έγνοια δόλια
και ειρηνεμένοι σαν από άγια ελπίδα σε καμαρώνουν μουρμουρίζοντάς σου: «Η Παναγιά, πιτσούνι μου, κο…

Lucernae fictiles, vol. 1, 1739

Η καταγωγή των Ετρούσκων

Οι Ετρούσκοι υπήρξαν λαός της Ιταλίας, φορείς ενός εξαιρετικού πολιτισμού, ο οποίος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την Ρώμη στην αρχαϊκή της φάση. Στην αρχή ήταν πολιτικοί επικυρίαρχοι της Ρώμης, αργότερα υπέκυψαν στη ρωμαϊκή δύναμη και αφομοιώθηκαν πολιτιστικά, γλωσσικά και εθνολογικά από αυτήν. Μεγάλες ετρουσκικές αριστοκρατικές οικογένειες ενσωματώθηκαν στη ρωμαϊκή άρχουσα τάξη, ανάμεσά τους λ.χ. και η οικογένεια του Κικέρωνα, του σπουδαίου ρήτορα και πολιτικού της Respublica.          Με τη σειρά τους οι Ετρούσκοι δέχτηκαν σε πρώιμη εποχή έντονη την επίδραση του ελληνικού πολιτισμού, μέσω των ελληνικών αποικιών της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας: υιοθέτησαν το ελληνικό αλφάβητο, το ελληνικό πάνθεον και την ελληνική τέχνη, προσαρμόζοντάς τα στις ανάγκες τους. Πολλές φορές μάλιστα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού μεταδόθηκαν στους Ρωμαίους όχι άμεσα, αλλά μέσω των Ετρούσκων.                    Ένα χρόνιο πρόβλημα που απασχόλησε και απασχολεί τους ιστορικούς ήταν η καταγωγή του λαού αυτ…

O θεσμός της προξενίας στην Αρχαία Ελλάδα

Ο θεσμός της προξενίας, με τον οποίο μια πόλη συνάπτει ένα είδος σχέσης με κάποιο άτομο σε άλλη πόλη στη βάση του αντίστοιχου προτύπου της ξενίας στην ιδιωτική σφαίρα ζωής, φαίνεται ότι θεσμοποιήθηκε στις ελληνικές πόλεις ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ.ως κρατική πολιτική εκδοχή της παραδοσιακής ξενίας, αφού στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν τακτικές διπλωματικές υπηρεσίες, ούτε μόνιμες πρεσβείες στο εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι την ίδια μετάβαση από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα που παρατηρούμε στη σχέση μεταξύ ξενίας και προξενίας μπορούμε να την παρατηρήσουμε και στην περίπτωση των adhoc πρέσβεων, κηρύκων και αγγελιαφόρων, οι οποίοι δεν αποτελούν πια ιδιωτικά πρόσωπα, αλλά ορίζονται από τη συνέλευση (Βουλή ή Εκκλησία), συνήθως με εκλογή, και εκπροσωπούν την πόλη. Γενικά ο πρόξενος προσέφερε σε επίσημο επίπεδο τις υπηρεσίες που ένας ιδιώτης θα περίμενε από έναν ξένο.Ο πρόξενος αναλάμβανε να μιλήσει για λογαριασμό των ξένων στη συνέλευση του λαού ή στη Βουλή και ήταν επίσης υποχρεωμένος…

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

Μητρόδωρος ο Επικούρειος, απόσπασμα από την πραγματεία κατά των διαλεκτικών

Ο P.Herc. 255 μαζί με μια σειρά από άλλα παπυρικά αποσπάσματα από το Herculaneum (418, 1084, 1091, 1112  και ίσως 390, 456, 1103, 1108 -μέσα του 3ου αιώνα π.Χ.) μοιάζουν να αποτελούν μέρος μιας επικούρειου τύπου κριτικής εναντίον άλλων φιλοσόφων. Στα χωρία εμφανίζονται τα ονόματα του Πλάτωνα, του Στίλπωνος, του Επίκουρου και του Πολύαινου. Αποδίδονται στον Μητρόδωρο τον Λαμψακηνό και στην πραγματεία του Προς τους διαλεκτικούς (Διόγ. Λαέρτ. 10.24), αφού ένα από αυτά το παραθέτει ο Πλούταρχος (1125b) ακριβώς με το όνομα του Μητρόδωρου. Το χωρίο που μεταφράζεται παρακάτω, το μόνο σχετικά ακέραιο, σχολιάζει την πρόοδο της πρώιμης ανθρωπότητας στην ανακάλυψη νέων ιδεών και νόμων. Σχολιάζει ειρωνικά την υποτιθέμενη «αθανασία» των ευρετών αυτών των ιδεών, οι οποίοι όχι μόνο την επικαλέστηκαν για τον εαυτό τους, αλλά είχαν ως συνεργάτες και τους μυθολόγους, μια άποψη που πηγαίνει πίσω ως τον Πρόδικο και υιοθετήθηκε και από τον Στωικό Περσαίο. Το χωρίο μοιάζει να συζητά την αντι-πλατωνική αντί…