Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Η ιστορία της Πεισιδίκης και του Αχιλλέα (Παρθένιος 21)


Πεισιδίκη
Λέγεται ότι όταν ο Αχιλλέας με τα πλοία του λεηλατούσε τα νησιά που γειτονεύουν με την ηπειρωτική χώρα,[1] πάτησε το πόδι του και στη Λέσβο. Εκεί έκανε επιθέσεις σε κάθε πόλη χωριστά και τις λεηλατούσε. Καθώς όμως η κάτοικοι της Μήθυμνας αντιστέκονταν με μεγάλη αντρειοσύνη και ο Αχιλλέας βρισκόταν σε μεγάλη αμηχανία, επειδή δεν μπορούσε να κυριεύσει την πόλη, η Πεισιδίκη, μια Μηθυμναία, κόρη του βασιλιά,[2] βλέποντάς τον από το τείχος τον ερωτεύτηκε. Έτσι έστειλε την τροφό της ως αγγελιαφόρο και του υποσχέθηκε ότι θα του παραδώσει την πόλη, αν επρόκειτο να την πάρει για γυναίκα του. Ο Αχιλλέας εκείνη τη στιγμή συμφώνησε. Όταν όμως απέκτησε τον έλεγχο της πόλης, νιώθοντας απέχθεια για την πράξη της κοπέλας, προέτρεψε τους στρατιώτες του να τη λιθοβολήσουν.[3] Το πάθημα αυτό το μνημονεύει και ο ποιητής της Λέσβου κτίσεως[4] στους εξής στίχους:
Τότε ο Πηλείδης [5] φόνευσε τον ήρωα Λάμπετο,
σκότωσε και τον Ικετάονα, του αυτόχθονος Λεπέτυμνου
το γιο και της Μηθύμνης∙ σκότωσε και τον πιο δυνατό απ’ όλους
μες στη χώρα, του Ελικάονα τον αδελφό, τον τόσο ψηλό Υψίπυλο∙[6]  <...>
<...> η θαλερή η Κύπρις[7] την ξεμυάλισε.
Αυτή το νου της κόρης, της Πεισιδίκης,
αναστάτωσε στη θέα του Αιακίδη,[8]
σαν τον αντίκρισε να χαίρεται τη μάχη
ανάμεσα στων Αχαιών τους πρώτους∙ και στον υγρό αέρα
πολλές φορές τα χέρια άπλωσε τον έρωτα ποθώντας.

                 Λίγο παρακάτω προχωρά [9] και λέει:

Η κοπελιά υποδέχτηκε ευθύς μες στην πατρίδα
των Αχαιών το στράτευμα, σηκώνοντας το μάνταλο στις πύλες,
και τους γονείς της άντεξε να δει μπροστά στα μάτια της
να τους χτυπούν με το χαλκό, τα δουλικά δεσμά
των γυναικών που σέρνονταν στα πλοία.
Γιατί ο Αχιλλέας της υποσχέθηκε
νύφη ότι θα γίνει της λαμπερής της Θέτιδας, ότι πεθερικά της
θα ‘ταν οι γόνοι του Αιακού, ότι θα κατοικεί στη Φθία,[10]
στο σπίτι άνδρα άριστου γυναίκα συνετή. Όμως αυτός
δεν ήταν να τα πράξει κι εκείνη για τη μοίρα
την ολέθρια της πατρίδας της καμάρωνε ∙
τότε αυτή τον γάμο του Πηλείδη γνώρισε φοβερότατο
στα χέρια των Αργείων, η δύσμοιρη,
που την σκοτώσανε μ’ όλη τους την ορμή
με πετροβόλημα πυκνό χτυπώντας την.






[1] Εννοείται η Τρωάδα.
[2] Ο βασιλιάς αυτός πρέπει να είναι ο Λεπέτυμνος που αναφέρεται παρακάτω στο κείμενο (στο ποίημα Λέσβου κτίσις).
[3] Μια παραλλαγή αυτού του μύθου αναφέρεται σε μια Πεισιδίκη από τη Μονηνία (ή την Πήδασο) της Τρωάδος. Αυτή, ενώ ο Αχιλλέας ήταν έτοιμος να καταλάβει την πόλη με έφοδο, του διαμήνυσε ότι οι κάτοικοί της ήταν έτοιμοι να παραδοθούν από τη λειψυδρία. Έτσι ο Αχιλλέας ακύρωσε την έφοδο και κατέλαβε την πόλη αναίμακτα. Δεν είναι γνωστή η τελική μοίρα αυτής της Πεισιδίκης, αλλά η ιστορία της ενέπνευσε πιθανότατα την παρούσα αφήγηση.
[4] O ποιητής που εννοείται μπορεί να είναι ο Απολλώνιος ο Ρόδιος, ο οποίος έγραψε μια σειρά από κτίσεις (ιδρύσεις) πόλεων (λ.χ. η Καύνου κτίσις αναφέρεται ανάμεσα στις πηγές για την ιστορία του Λύρκου). Εναλλακτικά μπορεί να είναι ο επικός ποιητής Αλκαίος, ο οποίος αναφέρεται ως ο δημιουργός πίσω από μια ιστορία κτίσης της Λέσβου, η οποία διασώζεται στον P.Oxy. 3711 fr.1.i.17 κ.εξ. Αυτός ο Αλκαίος μπορεί να ταυτίζεται με τον Αλκαίο από τη Μυτιλήνη, επιγράμματα του οποίου σώζονται στην Παλατινή ανθολογία.  
[5] Εννοείται ο Αχιλλέας, γιος του Πηλέα.
[6] Τόσο ο Ικετάων, όσο και ο Λάμπετος και ο Ελικάων είναι στον Όμηρο Τρώες ευγενείς. Ο ποιητής της Λέσβου κτίσεως τους μεταφέρει και τους ενσωματώνει στη μυθική παράδοση της Λέσβου, στην οποία κανονικά ανήκουν μόνο ο Λεπέτυμνος και η Μήθυμνα.
[7] Όνομα της θεάς Αφροδίτης από το πολύ σημαντικό κέντρο λατρείας της, το νησί της Κύπρου.
[8] Αιακίδης είναι ο Αχιλλέας, από τον παππού του Αιακό.
[9] Στο τμήμα του ποιήματος που παραλείπει ο Παρθένιος διεξάγονταν πιθανότατα οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της Πεισιδίκης και του Αχιλλέα μέσω της τροφού.
[10] Η πατρίδα του Αχιλλέα.

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

LUCERNAE FICTILES, VOL. 2, 1743

Ο ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου: μια διαφορετική γλωσσική ανάλυση

O ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου, όπου κατοικούν τα πνεύματα των νεκρών (Οδύσσεια ω 14), γίνεται συνήθως αντιληπτός ως ένας ευχάριστος, ακόμη και επιθυμητός τόπος. Αυτή ήταν η εντύπωση μεταξύ πολλών από τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και ομηρικούς σχολιαστές, οι οποίοι θεώρησαν ότι το επίθετο ἀσφοδελός σημαίνει «ανθισμένος», «ευωδιαστός», «γόνιμος» και «καταπράσινος» και φαντάστηκαν τον λειμώνα ως ένα είδος «παραδείσου». 
Ωστόσο δεν είναι αυτή η εικόνα που προκύπτει από τις ραψωδίες λ και ω της Οδύσσειας, όπου έχουμε την πρώτη εκτεταμένη περιγραφή του Άδη και τις πρωιμότερες αναφορές σε ένα «ασφοδελό λιβάδι». Τα τρία χωρία, στα οποία ο Άδης χαρακτηρίζεται μ’ αυτό τον τρόπο (λ 539, 573, ω 13), απεικονίζουν ένα σκοτεινό, ζοφερό και άχαρος μέρος. 
Αυτά δεν είναι τα Ηλύσια Πεδία, όπου η ζωή είναι εύκολη και φυσάει πάντα ένας δροσιστικός δυτικός άνεμος (δ 561 - 569). Ούτε είναι τα Νησιά των Μακάρων, όπου το έδαφος φέρει τους γλυκούς καρπούς του για τους διακεκριμένους και ανέμελους ήρωες (Ησίοδο…

Λορέντζος Μαβίλης: όλα τα σονέτα (μέρος 2ο)

Μέρος 1ο

Μέρος 3ο

Όλα σε μορφή pdf


ΕΛΙΑ Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι, γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει σα να ‘θελε να σε νεκροστολίσει.
Και το κάθε πουλάκι, στο μεθύσι της αγάπης πιπίζοντας, ανοίγει στο κλαρί σου ερωτιάρικο κυνήγι, στο κλαρί σου που δε θα ξανανθίσει.
Ω πόσο στη θανή θα σε γλυκάνουν, με τη μαγευτικιά βοή που κάνουν, ολοζώντανης νιότης ομορφάδες
που σα θύμησες μέσα σου πληθαίνουν. Ω να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν και άλλες ψυχές, της ψυχής σου αδερφάδες.

ΟΜΟΡΦΙΑ Σε  σταυροδρόμια αγέλαστα, όπου σκλάβοι της δουλειάς, τυραγνιούνται στο λιοβόρι, σαν κολασμένοι, εμπόροι και μαστόροι, κι όλους, από το χτίστη ως το μανάβη,
διάφορου δίψα μόνο τους ανάβει− περνάς εσύ τόμου σκολάσεις, κόρη, σαν περιστέρι, και το αγνό σου θώρι τέλεια κάθε άλλη επιθυμία τους παύει.
Μακριά απ’ τ’ ανθισμένα περιβόλια και αφώτιστοι απ’ της τέχνης την αχτίδα, όμως για σε ξεχνούν καθ’ έγνοια δόλια
και ειρηνεμένοι σαν από άγια ελπίδα σε καμαρώνουν μουρμουρίζοντάς σου: «Η Παναγιά, πιτσούνι μου, κο…

Lucernae fictiles, vol. 1, 1739

Η καταγωγή των Ετρούσκων

Οι Ετρούσκοι υπήρξαν λαός της Ιταλίας, φορείς ενός εξαιρετικού πολιτισμού, ο οποίος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την Ρώμη στην αρχαϊκή της φάση. Στην αρχή ήταν πολιτικοί επικυρίαρχοι της Ρώμης, αργότερα υπέκυψαν στη ρωμαϊκή δύναμη και αφομοιώθηκαν πολιτιστικά, γλωσσικά και εθνολογικά από αυτήν. Μεγάλες ετρουσκικές αριστοκρατικές οικογένειες ενσωματώθηκαν στη ρωμαϊκή άρχουσα τάξη, ανάμεσά τους λ.χ. και η οικογένεια του Κικέρωνα, του σπουδαίου ρήτορα και πολιτικού της Respublica.          Με τη σειρά τους οι Ετρούσκοι δέχτηκαν σε πρώιμη εποχή έντονη την επίδραση του ελληνικού πολιτισμού, μέσω των ελληνικών αποικιών της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας: υιοθέτησαν το ελληνικό αλφάβητο, το ελληνικό πάνθεον και την ελληνική τέχνη, προσαρμόζοντάς τα στις ανάγκες τους. Πολλές φορές μάλιστα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού μεταδόθηκαν στους Ρωμαίους όχι άμεσα, αλλά μέσω των Ετρούσκων.                    Ένα χρόνιο πρόβλημα που απασχόλησε και απασχολεί τους ιστορικούς ήταν η καταγωγή του λαού αυτ…

O θεσμός της προξενίας στην Αρχαία Ελλάδα

Ο θεσμός της προξενίας, με τον οποίο μια πόλη συνάπτει ένα είδος σχέσης με κάποιο άτομο σε άλλη πόλη στη βάση του αντίστοιχου προτύπου της ξενίας στην ιδιωτική σφαίρα ζωής, φαίνεται ότι θεσμοποιήθηκε στις ελληνικές πόλεις ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ.ως κρατική πολιτική εκδοχή της παραδοσιακής ξενίας, αφού στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν τακτικές διπλωματικές υπηρεσίες, ούτε μόνιμες πρεσβείες στο εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι την ίδια μετάβαση από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα που παρατηρούμε στη σχέση μεταξύ ξενίας και προξενίας μπορούμε να την παρατηρήσουμε και στην περίπτωση των adhoc πρέσβεων, κηρύκων και αγγελιαφόρων, οι οποίοι δεν αποτελούν πια ιδιωτικά πρόσωπα, αλλά ορίζονται από τη συνέλευση (Βουλή ή Εκκλησία), συνήθως με εκλογή, και εκπροσωπούν την πόλη. Γενικά ο πρόξενος προσέφερε σε επίσημο επίπεδο τις υπηρεσίες που ένας ιδιώτης θα περίμενε από έναν ξένο.Ο πρόξενος αναλάμβανε να μιλήσει για λογαριασμό των ξένων στη συνέλευση του λαού ή στη Βουλή και ήταν επίσης υποχρεωμένος…

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

Μητρόδωρος ο Επικούρειος, απόσπασμα από την πραγματεία κατά των διαλεκτικών

Ο P.Herc. 255 μαζί με μια σειρά από άλλα παπυρικά αποσπάσματα από το Herculaneum (418, 1084, 1091, 1112  και ίσως 390, 456, 1103, 1108 -μέσα του 3ου αιώνα π.Χ.) μοιάζουν να αποτελούν μέρος μιας επικούρειου τύπου κριτικής εναντίον άλλων φιλοσόφων. Στα χωρία εμφανίζονται τα ονόματα του Πλάτωνα, του Στίλπωνος, του Επίκουρου και του Πολύαινου. Αποδίδονται στον Μητρόδωρο τον Λαμψακηνό και στην πραγματεία του Προς τους διαλεκτικούς (Διόγ. Λαέρτ. 10.24), αφού ένα από αυτά το παραθέτει ο Πλούταρχος (1125b) ακριβώς με το όνομα του Μητρόδωρου. Το χωρίο που μεταφράζεται παρακάτω, το μόνο σχετικά ακέραιο, σχολιάζει την πρόοδο της πρώιμης ανθρωπότητας στην ανακάλυψη νέων ιδεών και νόμων. Σχολιάζει ειρωνικά την υποτιθέμενη «αθανασία» των ευρετών αυτών των ιδεών, οι οποίοι όχι μόνο την επικαλέστηκαν για τον εαυτό τους, αλλά είχαν ως συνεργάτες και τους μυθολόγους, μια άποψη που πηγαίνει πίσω ως τον Πρόδικο και υιοθετήθηκε και από τον Στωικό Περσαίο. Το χωρίο μοιάζει να συζητά την αντι-πλατωνική αντί…