Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Η ιστορία του Ανθέως (Παρθένιος 14)



Ανθεύς

(Την ιστορία αφηγείται ο Αριστοτέλης[1] και οι συγγραφείς των Μιλησιακών)

            Ένα αγόρι βασιλικής γενιάς από την Ασσησό,[2] ο Ανθεύς, ήταν όμηρος στην αυλή του Νηλείδη Φοβίου, ο οποίος τότε εξουσίαζε τους Μιλήσιους.[3] Η γυναίκα του Φοβίου, η Κλεόβοια, την οποία ορισμένοι αποκαλούν Φιλαίχμη, ερωτεύτηκε τον Ανθέα και χρησιμοποίησε κάθε είδους τέχνασμα για να τον φέρει κοντά της. Εκείνος όμως την απέκρουε, πότε ισχυριζόμενος ότι φοβόταν μήπως φανερωθεί, πότε προφασιζόμενος τον Ξένιο Δία και το κοινό τραπέζι. Η Κλεόβοια δυσαρεστημένη έβαλε με το νου της να τον εκδικηθεί, αποκαλώντας τον ανελέητο και αλαζόνα. Πέρασε ο καιρός και η Κλεόβοια προσποιήθηκε ότι είχε απαλλαγεί από τον έρωτά της. Έριξε μια ήμερη πέρδικα σε βαθύ πηγάδι και παρακάλεσε τον Ανθέα να κατεβεί και να την ανασύρει. Εκείνος υπάκουσε πρόθυμα, επειδή δεν υποψιαζόταν τίποτα, και η Κλεόβοια έριξε πάνω του μια συμπαγή πέτρα. Ο Ανθεύς πέθανε αμέσως, ενώ εκείνη, επειδή κατανόησε τι φοβερή πράξη είχε κάνει και επειδή άλλωστε φλεγόταν ακόμη από σφοδρό έρωτα για το αγόρι, κρεμάστηκε. Ο Φοβίος πάλι, θεωρώντας γι’ αυτό το λόγο τον εαυτό του ως καταραμένο, παραχώρησε την εξουσία στο Φρύγιο.[4] Ορισμένοι λένε ότι στο πηγάδι ρίχτηκε όχι μια πέρδικα, αλλά ένα χρυσό σκεύος, όπως αναφέρει και ο Αλέξανδρος ο Αιτωλός στους εξής στίχους από τον Απόλλωνά του:

Παιδί του Νηλείδη Ιπποκλή ο Φοβίος
θα είναι γνήσιος γιος νόμιμων γονέων.
Στο σπίτι του θα έρθει σύζυγος, μνηστή. Νύφη θα είναι ακόμη,
που όμορφα γυρνά τη ρόκα στον κοιτώνα,
όταν του βασιλιά της Ασσησού γόνος, ο Ανθεύς, θα καταφτάσει,
επικαλούμενος της ομηρείας τον βέβαιο όρκο,
στην πρώτη νιότη του, πιο θαλερός κι από την άνοιξη
(το καρπερό νερό της Πειρήνης[5] δε θ’ αναθρέψει
γιο τόσο τρυφερό στον Μέλισσο, απ’ όπου θα προέλθει,
χαρά μεγάλη για την Κόρινθο και για τους δυνατούς τους Βακχιάδες πόνος).[6]
Τον Ανθέα, φίλο του γοργού Ερμή, η νύφη η τρελή
ευθύς θα ερωτευτεί μ’ έρωτα λιθόβλητο.
Τα γόνατά του αγγίζοντας [7] θα θέλει να τον πείσει
έργα να πράξει άνομα. Κι εκείνος από σέβας για τον Ξένιο Δία,
για του Φοβίου τις σπονδές, για το κοινό του τραπεζιού το αλάτι,
τα λόγια τα ανάρμοστα σε ποταμούς και κρήνες θα ξεπλένει.
Όταν ο λαμπερός Ανθεύς θα αρνηθεί τον άθλιο γάμο,
τότε πανούργο δόλο θα του στήσει εκείνη,
με λόγια απατηλά τα εξής που λένε:
«Η στάμνα μου η χρυσή από του πηγαδιού το βάθος
τώρα δα σαν την τραβάγανε έσπασε το κακό σκοινί
και στων νερών τις Νύμφες πήγε.
Για το θεό, αν πας και πίσω μου τη φέρεις
(ακούω του πηγαδιού ο δρόμος άνετος πως είν’ για όλους),
τότε θα μου ’σαι πολύ αγαπητός».
Αυτά θα πει η γυναίκα του Νειλείδη Φοβίου.
Κι εκείνος, δίχως να υποπτεύεται, το ρούχο
που φοράν οι Λέλεγες θα βγάλει, έργο της μάνας του Ελλαμενής,
γοργά το κοίλωμα θα κατεβεί του πηγαδιού.
Κι αυτή, γυναίκα με σχέδιο στο νου ανήθικο,
και με τα δυο της χέρια μυλόπετρα επάνω του θα ρίξει.
Τότε ο πιο δυστυχισμένος απ’ όλους τους φιλοξενούμενους
θα κατοικήσει τον μοιρόγραφτό του τάφο. Κι εκείνη
απ’ το λαιμό θα κρεμαστεί και θα πάει μαζί του στον Άδη.





[1] Ορισμένοι αμφιβάλλουν για την αναφορά εδώ στον Αριστοτέλη και προτείνουν διάφορες διορθώσεις για το όνομα της πηγής του Παρθένιου. Ωστόσο οι φιλόσοφοι συχνά χρησιμοποιούσαν μυθολογικά παραδείγματα και στα πιο σοβαρά έργα τους, ενώ η ιστορία θα μπορούσε να είναι ενσωματωμένη στην περιγραφή του πολιτεύματος της Μιλήτου: ξέρουμε ότι ο Αριστοτέλης ασχολήθηκε με τα πολιτεύματα των μεμονωμένων πόλεων, αλλά από τα σχετικά του έργα σώθηκε μόνο η Αθηναίων πολιτεία.
[2] Πόλη της Μικράς Ασίας στην περιοχή της Μιλήτου.
[3] Οι Νειλήδες παίζουν σημαντικό ρόλο σε πολλές παραδόσεις στον ιωνικό αποικισμό της Μικράς Ασίας.
[4] Ο Φρύγιος αυτός ερωτεύτηκε μια κόρη του Πύθη από τη Μυούντα, η οποία είχε έρθει στη Μίλητο για μια γιορτή της Άρτεμης. Ο γάμος τους έβαλε τέλος στον πόλεμο ανάμεσα στους Μιλήσιους και τους κατοίκους της Μυούντος.
[5] Κρήνη στην Κόρινθο. Το νερό της προερχόταν από μια ψηλότερη πηγή, που βρισκόταν στην κορυφή του Ακροκορίνθου, και που της δόθηκε αρχικά επίσης το όνομα Πειρήνη από τη νύμφη Πειρήνη, κόρη του ποταμού Ασωπού. Ο σχετικός μύθος λέει πως όταν η Πειρήνη έχασε το γιο της Κεγχρία, ο οποίος σκοτώθηκε κατά λάθος από την Άρτεμη ενώ κυνηγούσε, άρχισε να κλαίει ασταμάτητα, και τα δάκρυά της μεταμορφώθηκαν στην πηγή αυτή.
[6] Οι στίχοι στην παρένθεση υπονοούν την περίπτωση του Ακταίωνα, γιου του Μέλισσου, ο θάνατος του οποίου είχε ως αποτέλεσμα την εκδίωξη του γένους των Βακχιαδών, οι οποίοι δυνάστευαν την Κόρινθο. Τον νεαρό Ακταίωνα ερωτεύτηκε ο Βακχιάδης Αρχίας, αλλά επειδή ο Ακταίων δεν ανταποκρίθηκε στον έρωτά του, ο Αρχίας προσπάθησε να τον κλέψει από το σπίτι του τη νύχτα. Ακολούθησε σκληρός αγώνας ανάμεσα στους απαγωγείς και τους φίλους του Μέλισσου και ο Ακταίων βρήκε φρικτό θάνατο. Ο Μέλισσος, απογοητευμένος που δεν μπόρεσε να πείσει τους Κορίνθιους να εκδικηθούν, αυτοκτόνησε. Τότε ο Ποσειδώνας έστειλε στην πόλη ξηρασία και λοιμό. Οι Κορίνθιοι ζήτησαν τη συμβουλή του Μαντείου των Δελφών, που τους σύστησε εξαγνισμό. Ο Αρχίας μισήθηκε από τους Κορίνθιους και αναγκάστηκε να φύγει επικεφαλής αποίκων στη Σικελία, όπου έβαλε τα θεμέλια των Συρακουσών στο μικρό νησί Ορτυγία το 734 π.Χ.
[7] Κλασική πράξη ικεσίας των αρχαίων Ελλήνων το άγγιγμα των γονάτων. Με παρόμοιο τρόπο στην Ιλιάδα η Θέτιδα αγγίζει τα γόνατα του Δία, για να τον ικετεύσει να εκδικηθεί την προσβολή στο πρόσωπο του γιου της Αχιλλέα από τον Αγαμέμνονα.

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

LUCERNAE FICTILES, VOL. 2, 1743

Ο ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου: μια διαφορετική γλωσσική ανάλυση

O ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου, όπου κατοικούν τα πνεύματα των νεκρών (Οδύσσεια ω 14), γίνεται συνήθως αντιληπτός ως ένας ευχάριστος, ακόμη και επιθυμητός τόπος. Αυτή ήταν η εντύπωση μεταξύ πολλών από τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και ομηρικούς σχολιαστές, οι οποίοι θεώρησαν ότι το επίθετο ἀσφοδελός σημαίνει «ανθισμένος», «ευωδιαστός», «γόνιμος» και «καταπράσινος» και φαντάστηκαν τον λειμώνα ως ένα είδος «παραδείσου». 
Ωστόσο δεν είναι αυτή η εικόνα που προκύπτει από τις ραψωδίες λ και ω της Οδύσσειας, όπου έχουμε την πρώτη εκτεταμένη περιγραφή του Άδη και τις πρωιμότερες αναφορές σε ένα «ασφοδελό λιβάδι». Τα τρία χωρία, στα οποία ο Άδης χαρακτηρίζεται μ’ αυτό τον τρόπο (λ 539, 573, ω 13), απεικονίζουν ένα σκοτεινό, ζοφερό και άχαρος μέρος. 
Αυτά δεν είναι τα Ηλύσια Πεδία, όπου η ζωή είναι εύκολη και φυσάει πάντα ένας δροσιστικός δυτικός άνεμος (δ 561 - 569). Ούτε είναι τα Νησιά των Μακάρων, όπου το έδαφος φέρει τους γλυκούς καρπούς του για τους διακεκριμένους και ανέμελους ήρωες (Ησίοδο…

Η καταγωγή των Ετρούσκων

Οι Ετρούσκοι υπήρξαν λαός της Ιταλίας, φορείς ενός εξαιρετικού πολιτισμού, ο οποίος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την Ρώμη στην αρχαϊκή της φάση. Στην αρχή ήταν πολιτικοί επικυρίαρχοι της Ρώμης, αργότερα υπέκυψαν στη ρωμαϊκή δύναμη και αφομοιώθηκαν πολιτιστικά, γλωσσικά και εθνολογικά από αυτήν. Μεγάλες ετρουσκικές αριστοκρατικές οικογένειες ενσωματώθηκαν στη ρωμαϊκή άρχουσα τάξη, ανάμεσά τους λ.χ. και η οικογένεια του Κικέρωνα, του σπουδαίου ρήτορα και πολιτικού της Respublica.          Με τη σειρά τους οι Ετρούσκοι δέχτηκαν σε πρώιμη εποχή έντονη την επίδραση του ελληνικού πολιτισμού, μέσω των ελληνικών αποικιών της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας: υιοθέτησαν το ελληνικό αλφάβητο, το ελληνικό πάνθεον και την ελληνική τέχνη, προσαρμόζοντάς τα στις ανάγκες τους. Πολλές φορές μάλιστα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού μεταδόθηκαν στους Ρωμαίους όχι άμεσα, αλλά μέσω των Ετρούσκων.                    Ένα χρόνιο πρόβλημα που απασχόλησε και απασχολεί τους ιστορικούς ήταν η καταγωγή του λαού αυτ…

O θεσμός της προξενίας στην Αρχαία Ελλάδα

Ο θεσμός της προξενίας, με τον οποίο μια πόλη συνάπτει ένα είδος σχέσης με κάποιο άτομο σε άλλη πόλη στη βάση του αντίστοιχου προτύπου της ξενίας στην ιδιωτική σφαίρα ζωής, φαίνεται ότι θεσμοποιήθηκε στις ελληνικές πόλεις ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ.ως κρατική πολιτική εκδοχή της παραδοσιακής ξενίας, αφού στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν τακτικές διπλωματικές υπηρεσίες, ούτε μόνιμες πρεσβείες στο εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι την ίδια μετάβαση από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα που παρατηρούμε στη σχέση μεταξύ ξενίας και προξενίας μπορούμε να την παρατηρήσουμε και στην περίπτωση των adhoc πρέσβεων, κηρύκων και αγγελιαφόρων, οι οποίοι δεν αποτελούν πια ιδιωτικά πρόσωπα, αλλά ορίζονται από τη συνέλευση (Βουλή ή Εκκλησία), συνήθως με εκλογή, και εκπροσωπούν την πόλη. Γενικά ο πρόξενος προσέφερε σε επίσημο επίπεδο τις υπηρεσίες που ένας ιδιώτης θα περίμενε από έναν ξένο.Ο πρόξενος αναλάμβανε να μιλήσει για λογαριασμό των ξένων στη συνέλευση του λαού ή στη Βουλή και ήταν επίσης υποχρεωμένος…

Λορέντζος Μαβίλης: όλα τα σονέτα (μέρος 2ο)

Μέρος 1ο

Μέρος 3ο

Όλα σε μορφή pdf


ΕΛΙΑ Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι, γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει σα να ‘θελε να σε νεκροστολίσει.
Και το κάθε πουλάκι, στο μεθύσι της αγάπης πιπίζοντας, ανοίγει στο κλαρί σου ερωτιάρικο κυνήγι, στο κλαρί σου που δε θα ξανανθίσει.
Ω πόσο στη θανή θα σε γλυκάνουν, με τη μαγευτικιά βοή που κάνουν, ολοζώντανης νιότης ομορφάδες
που σα θύμησες μέσα σου πληθαίνουν. Ω να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν και άλλες ψυχές, της ψυχής σου αδερφάδες.

ΟΜΟΡΦΙΑ Σε  σταυροδρόμια αγέλαστα, όπου σκλάβοι της δουλειάς, τυραγνιούνται στο λιοβόρι, σαν κολασμένοι, εμπόροι και μαστόροι, κι όλους, από το χτίστη ως το μανάβη,
διάφορου δίψα μόνο τους ανάβει− περνάς εσύ τόμου σκολάσεις, κόρη, σαν περιστέρι, και το αγνό σου θώρι τέλεια κάθε άλλη επιθυμία τους παύει.
Μακριά απ’ τ’ ανθισμένα περιβόλια και αφώτιστοι απ’ της τέχνης την αχτίδα, όμως για σε ξεχνούν καθ’ έγνοια δόλια
και ειρηνεμένοι σαν από άγια ελπίδα σε καμαρώνουν μουρμουρίζοντάς σου: «Η Παναγιά, πιτσούνι μου, κο…

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

A. L. Millin, Pierres gravées inédites, 1817

Η σημασία και η ετυμολογία των ονομάτων Πάτροκλος, Σωκράτης και ορισμένων άλλων

[Επειδή κυκλοφορεί πολύ μια ανάρτηση με ερμηνείες και ετυμολογίες αρχαίων ονομάτων που έχει κατά τη γνώμη μου ανακρίβειες, είπα να δώσω τη δική μου εκδοχή για μερικά από αυτά, στηριγμένος κυρίως στον Chantraine, αλλά και άλλες έγκυρες πηγές]
Διομήδης: το πρώτο συνθετικό από το Ζεύς / Διός και το δεύτερο από το μήδεα = η σκέψη (< μήδομαι =σκέφτομαι, σχεδιάζω). Συνεπώς Διομήδης = η σκέψη, το σχέδιο του Δία.
Λαέρτης: λαός και ἐρέθω =ερεθίζω, διεγείρω, ξεσηκώνω. Πβ. με αντιστροφή στη σειρά των συνθετικών το μυκηναϊκό Ἐρτίλαος.
Λέανδρος: «ο άνδρας του στρατού», δηλαδή ο στρατιώτης. Εδώ λαός = στρατός.
Ορέστης: από το ὄρος και την κατάληξη -της. Δεν είναι σύνθετη λέξη, αλλά παράγωγη. Η λέξη είχε δύο θέματα: ὄροσ- και ὄρεσ-. Το πρώτο θέμα χωρίς κατάληξη έδωσε την ονομαστική ὄρος, το δεύτερο θέμα υπέστη φωνητικές αλλοιώσεις στις πλάγιες πτώσεις: π.χ. γενική ενικού ὄρεσ-ος> ὄρεhος> ὄρεος> (τοῦ) ὄρους Ο Όμηρος διατηρεί λείψανο τοπικής/οργανικής ὄρεσ-φι (=στα βουνά). Πραγματικό σύνθετο εί…