Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Από την αιγυπτιακή γραφή στο φοινικικό αλφάβητο

{Από το Roger D. Woodard, From Egypt to Phoenicia]


Η στιγμή που μετρά ως η «αρχή» του αλφαβήτου έχει τα τελευταία χρόνια οπισθοχωρήσει στο χρόνο και αναρωτιέται κανείς αν αυτό μπορεί να είναι μια τάση που θα συνεχιστεί, τουλάχιστον με μικρά βήματα, καθώς οι έρημοι της Αιγύπτου ακόμη παραδίδουν νέες ανακαλύψεις -επειδή είναι στην Αίγυπτο, όπου ξεκίνησε η διαδικασία. Προς το παρόν, μπορούμε με κάποια αυτοπεποίθηση να τοποθετήσουμε την εναρκτήρια εκδήλωση στις αρχές της δεύτερης π.Χ. χιλιετίας. Το αλφάβητο όμως δεν φαίνεται πλήρως διαμορφωμένο κατά τη σύλληψή του, αλλά περνά μέσα από ένα παρατεταμένο διάστημα κύησης.
Wadi el-Hol 1

Wadi el-Hol 2

Τα αρχαιότερα στοιχεία έχουν τη μορφή επιγραφών που ανακαλύφθηκαν πρόσφατα και είναι λαξευμένες σε ασβεστόλιθο στην περιοχή του Wadi el-Hοl, που βρίσκεται βορειοδυτικά της αρχαίας αιγυπτιακής πόλης της Θήβας (Λούξορ). Ενώ προς το παρόν δεν μπορεί να αποδοθεί ικανοποιητική σημασιολογική έννοια στις επιγραφές του Wadi el-Hοl, τα σύμβολα με τα οποία είναι γραμμένες είναι τυπολογικά συναφή με τα σύμβολα των λεγόμενων Πρωτο-Σιναϊτικών επιγραφών που βρέθηκαν στην περιοχή του Serabit el-Khadim στο Σινά και είναι γνωστές από τις ανασκαφές του Petrie κατά τη διάρκεια της περιόδου 1904-1905. Οι Πρωτο-Σιναϊτικές επιγραφές δεν καταγράφουν την αιγυπτιακή γλώσσα, αλλά μια μορφή της δυτικής σημιτικής που ομιλούνταν από πρόσωπα εμπλεκόμενα στην αιγυπτιακή βιομηχανία εξόρυξης της περιοχής Serabit el-Khadim. Ήταν ο Βρετανός αιγυπτιολόγος Gardiner, που πρώτος απέδειξε ότι η γλώσσα αυτών των επιγραφών είναι σημιτική. Σε αντιδιαστολή, τα σύμβολα που χρησιμοποιούνται για την καταγραφή αυτής της γλώσσας προέρχονται από το ρεπερτόριο των εικονογραφικών συμβόλων που αποτελούν το αιγυπτιακό σύστημα γραφής (αυτό υπάρχει σε διάφορες ποικιλίες - τα περίτεχνα ιερογλυφικά, την πιο χρηστική ιερατική, και τη μεταγενέστερη, ιδιαίτερα απλοποιημένη, δημοτική). Ο Γκάρντινερ κατάλαβε ότι αυτή η σχέση του ήχου και της δομής - το φώνημα σημιτικό και το γράφημα αιγυπτιακό - είναι μια έκφραση της λεγόμενης ακροφωνικής αρχής ή μεθόδου, δηλαδή της ευθυγράμμισης των αιγυπτιακών και των σημιτικών γλωσσικών σημείων με τέτοιο τρόπο, έτσι ώστε να συνδεθεί το αρχικό φωνητικό στοιχείο μιας σημιτικής λέξης με το εννοιολογικό στοιχείο ενός αιγυπτιακού συμβόλου. Έτσι, για παράδειγμα, το αιγυπτιακό λογόγραμμα που δηλώνει την αιγυπτιακή λέξη που σημαίνει «σπίτι με αυλή» υιοθετήθηκε και του ανατέθηκε η σημιτική φωνητική αξία /b/. Αυτή η συμφωνική αξία αντλείται από το αρχικό φώνημα της δυτικής σημιτικής λέξης που σημαίνει «σπίτι» και μαρτυρείται σε μετέπειτα δυτικές σημιτικές μορφές όπως το εβραϊκό bet.

Πρωτο-Σιναϊτική στο Serabit el-Khadim

Αυτή η ακροφωνική μέθοδος οδήγησε σε έναν πεπερασμένο κατάλογο σημιτικών γραφημάτων (γράμματα) που το καθένα έχει την αξία ενός μόνο συμφώνου. Ο σχεδιασμός αυτού του σημιτικού συμφωνικού συστήματος γραφής προέκυψε από την εκμετάλλευση ενός ιδιόμορφου χαρακτηριστικού του ετερογενούς αιγυπτιακού ορθογραφικού συστήματος. Τα αιγυπτιακά γραφήματα ανήκουν σε δύο βασικά είδη: α) λογογραφικά σύμβολα που αντιπροσωπεύουν λέξεις και β) φωνητικά σύμβολα που αντιπροσωπεύουν φωνητικά συστατικά των λέξεων. Ο τελευταίος τύπος αιγυπτιακών συμβόλων, τα φωνητικά, αντιπροσωπεύει μόνο σύμφωνα - όχι φωνήεντα - και αποτελείται από τρεις υποκατηγορίες: μονοσυμφωνικά σύμβολα, όπου κάθε σύμβολο αντιπροσωπεύει ένα μόνο σύμφωνο. Δισυμφωνικά σύμβολα, όπου κάθε σημάδι αντιπροσωπεύει δύο συνεχόμενα σύμφωνα (με ένα φωνήεν δυνητικά να παρεμβαίνει στην ομιλούμενη γλώσσα, αλλά να μην γράφεται). Και τρισυμφωνικά σύμβολα, όπου κάθε σημάδι αντιπροσωπεύει τρία συνεχόμενα σύμφωνα (με φωνήεντα δυνητικά εντιθέμενα μεταξύ των συμφώνων στην ομιλούμενη γλώσσα, τα οποία όμως δεν γράφονται). Πιθανώς με τη βοήθεια Αιγυπτίων γραφέων, ορισμένοι ομιλητές της δυτικής σημιτικής βρήκαν στον μονοσυμφωνικό γραφηματικό υπότυπο την έμπνευση και το πρότυπο για μια πλήρως λειτουργική γραφή, μια που θα μπορούσε να λειτουργήσει μόνο με τη χρήση αυτού του πολύ απλού στοιχείου της ήδη αρχαίας και ιδιαίτερα περίπλοκης αιγυπτιακής γραφής, εγκαταλείποντας το υπόλοιπο οπλοστάσιο συμβόλων της αιγυπτιακής ως περιττό.
Οι επιγραφές από το Wadi el-Hοl πιθανόν ανήκουν στην περίοδο 1850-1700 π.Χ. (τέλη του Μέσου Βασιλείου) και μπορούν να τοποθετηθούν ειδικότερα στο πλαίσιο της βασιλείας του Φαραώ Amenemhat Γ΄ (περ. 1853-1809 π.Χ.). Εκείνες από το Serabit el-Khadim έχουν χρονολογηθεί στο δεύτερο τέταρτο της δεύτερης χιλιετίας π.Χ. Η καταγωγή της γραφής, με βάση τα παλαιογραφικό στοιχεία, μπορεί πιθανόν να τοποθετηθεί κάπως νωρίτερα στο Μέσο Βασίλειο, ίσως στο 1900 π.Χ.  Η σημιτική γραφή πιθανόν εμφανίστηκε αρχικά σε ένα πλήθος πολιτιστικών πλαισίων, μπορούμε όμως να υποθέσουμε ότι ο αιγυπτιακός στρατός, ο οποίος απασχολούσε Ασιάτες και περιλάμβανε Αιγύπτιους γραφείς, παρέχει ένα ελκυστικό πλαίσιο στο οποίο ομιλητές της δυτικής σημιτικής γλώσσας θα μπορούσαν να μάθουν και τελικά να προσαρμόσουν το αιγυπτιακό σύστημα γραφής.

Φοινικικό αλφάβητο


Η χρήση ενός συμφωνικού ορθογραφικού συστήματος μαρτυρείται και στους επόμενους αιώνες, καθώς τα στοιχεία της δυτικής σημιτικής γραφής επεκτείνονται πέρα από την Αίγυπτο. Επιγραφές που παράγονται σε μια γραφή με την ονομασία Πρωτο-Χαναανιτική, έναν τοπικό τύπο της Πρωτο-Σιναϊτικής, εμφανίζονται στο αρχαιολογικό αρχείο της Συρίας-Παλαιστίνης από το δέκατο έβδομο αιώνα π.Χ. ως το δωδέκατο αιώνα. Τα γραφήματα της Πρωτο-Χαναανιτικής γραφής συνεχίζουν την εικονογραφική ποιότητα των Πρωτο-Σιναϊτικών χαρακτήρων που με τη σειρά τους ήταν προσαρμογές των εικονογραφικών αιγυπτιακών συμβόλων, τόσο της ιερογλυφικής όσο και της ιερατικής αιγυπτιακής γραφής. Η ζωγραφική ποιότητα των συμβόλων της Πρωτο-Χαναανιτικής υποχωρεί και δίνει σταδιακά τη θέση της σε χαρακτήρες που εμφανίζουν μεγαλύτερη γραμμικότητα από το 1100 π.Χ.. Η χαναανιτική γλώσσα που καταγράφεται από αυτήν την γραμμική γραφή είναι πια εμφανώς φοινικική από τα τέλη του ενδέκατου αιώνα. Αυτή η γραμμική φοινικική γραφή, συμφωνική στη δομή της, προσαρμόστηκε στην ορθογραφία της επίσης χαναανιτικής Εβραϊκής με μια εθνική γραφή που εμφανίζεται στα βασίλεια του Ιούδα και του Ισραήλ από τον δέκατο αιώνα (Παλαιά Εβραϊκή). Προσαρμόστηκε επίσης στην ορθογραφία της γλώσσας των αραμαϊκών πόλεων-κρατών, επίσης από τον δέκατο αιώνα π.Χ. Από την αραμαϊκή προσαρμογή προέκυψαν το Νέο Εβραϊκό αλφάβητο, το αραβικό και άλλες ποικιλίες (βλ. τον πίνακα που ακολουθεί).
Παλαιό εβραϊκό


Συγκριτικός πίνακας: Αραμαϊκό αλφάβητο και τα παράγωγά του (ανάμεσά τους και το Νέο Εβραϊκό)
Letter nameLetter formEquivalent Letter in ...
HebrewArabicSyriacBrahmiNabataeanKharosthi
ĀlaphAleph.svgאءܐBrahmi a.svg01 aleph.svgKharosthi a.svg
BēthBeth.svgבبܒBrahmi b.svg02 bet.svgKharosthi b.svg
GāmalGimel.svgג/ʒ/=جܓBrahmi g.svg03 gimel.svgKharosthi g.svg
DālathDaleth.svgד/ð/د,ذ/d/,ض/ḏ/,ظ/ḍ/ܕBrahmi dh.svg04 dal.svgKharosthi dh.svg
He0.svgהܗ?05 ha.svg?
WawWaw.svgוوܘBrahmi v.svg06 waw.svgKharosthi v.svg
ZainZayin.svgזزܙ?07 zayn.svg?
ḤēthHeht.svgח/X/ﺧ, /ħ/ﺣܚ?08 ha.svg?
ṬēthTeth.svgטط /ṯ/ܛBrahmi th.svg09 taa.svgKharosthi th.svg
YudhYod.svgיيܝBrahmi y.svg10 yaa.svgKharosthi y.svg
KāphKaph.svgכ ךكܟܟBrahmi k.svg11 kaf.svgKharosthi k.svg
LāmadhLamed.svgלﻟـܠBrahmi l.svg12 lam.svgKharosthi l.svg
MimMem.svgמ םܡܡBrahmi m.svg13 meem.svgKharosthi m.svg
NunNun.svgנ ןنܢܢ ܢBrahmi n.svg14 noon.svgKharosthi n.svg
SemkathSamekh.svgסܣBrahmi sh.svg15 sin.svgKharosthi sh.svg
ʿĒAyin.svgעﻏ/,/ﻋ/ʁ/ܥ?16 ein.svg?
Pe0.svgפ ף/f/فܦBrahmi p.svg17 fa.svgKharosthi p.svg
ṢādhēSade 1.svgSade 2.svgצ ץصܨBrahmi s.svg18 sad.svgKharosthi s.svg
QophQoph.svgקقܩBrahmi kh.svg19 qaf.svgKharosthi kh.svg
RēshResh.svgרرܪBrahmi r.svg20 ra.svgKharosthi r.svg
ShinShin.svgשܫBrahmi ss.svg21 shin.svgKharosthi ss.svg
TauTaw.svgת/t/ﺗـ,/θ/ﺛـܬBrahmi t.svg22 ta.svgKharosthi t.svg

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

LUCERNAE FICTILES, VOL. 2, 1743

Ο ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου: μια διαφορετική γλωσσική ανάλυση

O ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου, όπου κατοικούν τα πνεύματα των νεκρών (Οδύσσεια ω 14), γίνεται συνήθως αντιληπτός ως ένας ευχάριστος, ακόμη και επιθυμητός τόπος. Αυτή ήταν η εντύπωση μεταξύ πολλών από τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και ομηρικούς σχολιαστές, οι οποίοι θεώρησαν ότι το επίθετο ἀσφοδελός σημαίνει «ανθισμένος», «ευωδιαστός», «γόνιμος» και «καταπράσινος» και φαντάστηκαν τον λειμώνα ως ένα είδος «παραδείσου». 
Ωστόσο δεν είναι αυτή η εικόνα που προκύπτει από τις ραψωδίες λ και ω της Οδύσσειας, όπου έχουμε την πρώτη εκτεταμένη περιγραφή του Άδη και τις πρωιμότερες αναφορές σε ένα «ασφοδελό λιβάδι». Τα τρία χωρία, στα οποία ο Άδης χαρακτηρίζεται μ’ αυτό τον τρόπο (λ 539, 573, ω 13), απεικονίζουν ένα σκοτεινό, ζοφερό και άχαρος μέρος. 
Αυτά δεν είναι τα Ηλύσια Πεδία, όπου η ζωή είναι εύκολη και φυσάει πάντα ένας δροσιστικός δυτικός άνεμος (δ 561 - 569). Ούτε είναι τα Νησιά των Μακάρων, όπου το έδαφος φέρει τους γλυκούς καρπούς του για τους διακεκριμένους και ανέμελους ήρωες (Ησίοδο…

Λορέντζος Μαβίλης: όλα τα σονέτα (μέρος 2ο)

Μέρος 1ο

Μέρος 3ο

Όλα σε μορφή pdf


ΕΛΙΑ Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι, γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει σα να ‘θελε να σε νεκροστολίσει.
Και το κάθε πουλάκι, στο μεθύσι της αγάπης πιπίζοντας, ανοίγει στο κλαρί σου ερωτιάρικο κυνήγι, στο κλαρί σου που δε θα ξανανθίσει.
Ω πόσο στη θανή θα σε γλυκάνουν, με τη μαγευτικιά βοή που κάνουν, ολοζώντανης νιότης ομορφάδες
που σα θύμησες μέσα σου πληθαίνουν. Ω να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν και άλλες ψυχές, της ψυχής σου αδερφάδες.

ΟΜΟΡΦΙΑ Σε  σταυροδρόμια αγέλαστα, όπου σκλάβοι της δουλειάς, τυραγνιούνται στο λιοβόρι, σαν κολασμένοι, εμπόροι και μαστόροι, κι όλους, από το χτίστη ως το μανάβη,
διάφορου δίψα μόνο τους ανάβει− περνάς εσύ τόμου σκολάσεις, κόρη, σαν περιστέρι, και το αγνό σου θώρι τέλεια κάθε άλλη επιθυμία τους παύει.
Μακριά απ’ τ’ ανθισμένα περιβόλια και αφώτιστοι απ’ της τέχνης την αχτίδα, όμως για σε ξεχνούν καθ’ έγνοια δόλια
και ειρηνεμένοι σαν από άγια ελπίδα σε καμαρώνουν μουρμουρίζοντάς σου: «Η Παναγιά, πιτσούνι μου, κο…

Η καταγωγή των Ετρούσκων

Οι Ετρούσκοι υπήρξαν λαός της Ιταλίας, φορείς ενός εξαιρετικού πολιτισμού, ο οποίος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την Ρώμη στην αρχαϊκή της φάση. Στην αρχή ήταν πολιτικοί επικυρίαρχοι της Ρώμης, αργότερα υπέκυψαν στη ρωμαϊκή δύναμη και αφομοιώθηκαν πολιτιστικά, γλωσσικά και εθνολογικά από αυτήν. Μεγάλες ετρουσκικές αριστοκρατικές οικογένειες ενσωματώθηκαν στη ρωμαϊκή άρχουσα τάξη, ανάμεσά τους λ.χ. και η οικογένεια του Κικέρωνα, του σπουδαίου ρήτορα και πολιτικού της Respublica.          Με τη σειρά τους οι Ετρούσκοι δέχτηκαν σε πρώιμη εποχή έντονη την επίδραση του ελληνικού πολιτισμού, μέσω των ελληνικών αποικιών της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας: υιοθέτησαν το ελληνικό αλφάβητο, το ελληνικό πάνθεον και την ελληνική τέχνη, προσαρμόζοντάς τα στις ανάγκες τους. Πολλές φορές μάλιστα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού μεταδόθηκαν στους Ρωμαίους όχι άμεσα, αλλά μέσω των Ετρούσκων.                    Ένα χρόνιο πρόβλημα που απασχόλησε και απασχολεί τους ιστορικούς ήταν η καταγωγή του λαού αυτ…

O θεσμός της προξενίας στην Αρχαία Ελλάδα

Ο θεσμός της προξενίας, με τον οποίο μια πόλη συνάπτει ένα είδος σχέσης με κάποιο άτομο σε άλλη πόλη στη βάση του αντίστοιχου προτύπου της ξενίας στην ιδιωτική σφαίρα ζωής, φαίνεται ότι θεσμοποιήθηκε στις ελληνικές πόλεις ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ.ως κρατική πολιτική εκδοχή της παραδοσιακής ξενίας, αφού στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν τακτικές διπλωματικές υπηρεσίες, ούτε μόνιμες πρεσβείες στο εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι την ίδια μετάβαση από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα που παρατηρούμε στη σχέση μεταξύ ξενίας και προξενίας μπορούμε να την παρατηρήσουμε και στην περίπτωση των adhoc πρέσβεων, κηρύκων και αγγελιαφόρων, οι οποίοι δεν αποτελούν πια ιδιωτικά πρόσωπα, αλλά ορίζονται από τη συνέλευση (Βουλή ή Εκκλησία), συνήθως με εκλογή, και εκπροσωπούν την πόλη. Γενικά ο πρόξενος προσέφερε σε επίσημο επίπεδο τις υπηρεσίες που ένας ιδιώτης θα περίμενε από έναν ξένο.Ο πρόξενος αναλάμβανε να μιλήσει για λογαριασμό των ξένων στη συνέλευση του λαού ή στη Βουλή και ήταν επίσης υποχρεωμένος…

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

A. L. Millin, Pierres gravées inédites, 1817

Η ετυμολογία της λέξης αριστερός (και το όνομα της Αριάδνης)

Η λέξη ἀριστερός συνδέεται από τους γλωσσολόγους με τη λέξη ἄριστος. Το πρόσφυμα -τερος διατηρεί εδώ την πρωταρχική του αντιθετική σημασία (= αυτός που είναι στα αριστερά σε αντίθεση με αυτόν που είναι στα δεξιά -πβ. δεξιτερός = δεξιός, ὀρέστερος = ο ορεινός σε αντίθεση με τον πεδινό). Η λέξη επομένως σχηματίστηκε προτού το πρόσφυμα αποκτήσει την κυρίως συγκριτική σημασία που έχει στα «ομαλά» συγκριτικά (όπως π.χ. σεμνός, σεμνότερος). Η αρχική σημασία του αριστερός, συνεπώς, ήταν «άριστος». Η τοπική σημασία προήλθε από την μαντική τέχνη ως ευφημισμός: οι οιωνοί που έρχονταν από τα αριστερά θεωρούνταν δυσοίωνοι και η λέξη αριστερός χρησιμοποιήθηκε με ευφημιστικό τρόπο (= «αυτός που έρχεται από την καλή μεριά». Πβ. και την εξίσου ευφημιστική χρήση του επιθέτου εὐώνυμος, «αυτός που έχει καλό όνομα», = αριστερός).  
Με τη σειρά της η λέξη ἄριστος περιέχει το υπερθετικό πρόσφυμα -ιστος και αποτελεί υπερθετικό βαθμό του συγκριτικού ἀρείων (καλύτερος). Στην ίδια ομάδα λέξεων ανήκει και το πρό…