Αναρτήσεις

Προβολή αναρτήσεων από Μάρτιος, 2017

"Εκείνος περιπλανιόταν σε όλο το άπειρο": η παράδοση για την αυτοτύφλωση του Δημόκριτου

Εικόνα
Cicero, Tusc. disp. 5, 39, 114: «Ο Δημόκριτος, όταν στερήθηκε τα μάτια του, δεν μπορούσε πράγματι να ξεχωρίσει το λευκό από το μαύρο. Μπορούσε, όμως, να ξεχωρίσει το καλό από το κακό, το δίκαιο από το άδικο, το κόσμιο από το αισχρό, το χρήσιμο από το άχρηστο, το μεγάλο από το μικρό. Δίχως την ποικιλία των χρωμάτων μπορούσε να ζει ευτυχής, δεν μπορούσε όμως δίχως τη γνώση των πραγμάτων. Μάλιστα, αυτός ο άνδρας θεωρούσε ότι η όραση του νου εμποδίζεται από την όραση των ματιών και ενώ άλλοι άνθρωποι συχνά δε βλέπουν αυτό που είναι μπροστά στα πόδια τους, εκείνος περιπλανιόταν σε όλο το άπειρο[1]...».
Cicero, Defin. 5, 29, 87: «...Ο Δημόκριτος... ο οποίος (αν είναι αλήθεια ή ψέμα δε μας ενδιαφέρει να το ψάξουμε) λέγεται ότι στέρησε από τον εαυτό του τα μάτια του -σίγουρα για να αποσπάται η διάνοια του όσο το δυνατόν λιγότερο από τους λογισμούς της-, αμέλησε την πατρική του περιουσία, άφησε τα χωράφια του ακαλλιέργητα, αναζητώντας τι άλλο αν όχι την ευτυχισμένη ζωή;».[2]
Gellius, Noct. Att. …

Πίνδαρος, Παιάνας 12ος στον Δήλιο Απόλλωνα (για λογαριασμό των Ναξίων)

Εικόνα
Ο παιάνας αυτός κατά πιθανότητα γράφτηκε για λογαριασμό μιας θεωρίας των Ναξίων στη Δήλο: οι στίχοι 5-6 αναφέρουν ότι ο Απόλλωνας έρχεται συχνά από τη Νάξο στη Δήλο. Η υποδοχή του Απόλλωνα από την Άρτεμη στη Δήλο, όπου καταφτάνει πάνω σε ένα φτερωτό άρμα, αποτελεί σύνηθες θέμα στην αρχαϊκή και κλασική αγγειογραφία.
(oπρώτος στίχος είναι φθαρμένος)[                      ] (ο Απόλλωνας) με τις εννέα Μούσες...κι ωραία, Άρτεμη, [                             ]που το κρεβάτι της γέννας προσέχεις,[1] λουλούδιαύμνων δρέπεις. Συχνά ο Απόλλων έρχεταιαπ’ τη Νάξο για να δει θυσία καλά θρεμμένωνπροβάτων μαζί με τις Χάριτες[2]πλάι στον Κύνθιο γκρεμό,[3] όπου [       ]λεν ότι ο μαυροσύννεφος που με λάμψη βροντάΔίας καθότανστην κορυφή ψηλά και πρόσεχε με φροντίδα,[4]τότε που η όλο ευγένειαθυγατέρα του Κοίου[5] λυνόταν απ’ το τερπνό τηςτο βάσανο. Κι έλαμψαν σαν του ήλιου τον κύκλοοι δίδυμοι, καθώς έβγαιναν στο φως το λαμπρό,και μεγάλη κραυγή απ’ το στόμα τους άφησανη Ειλείθυια και η Λάχεση. Κι ότι τελ…

Πίνδαρος, Παιάνας 5ος στον Δήλιο Απόλλωνα

Εικόνα
Από τον παιάνα αυτόν προς τον Απόλλωνα της Δήλου λείπουν οι 34 πρώτοι στίχοι. Στους στίχους που σώζονται γίνεται αναφορά στην ιωνική μετανάστευση από την κυρίως Ελλάδα, και μέσω της Εύβοιας, στις Κυκλάδες και τη Δήλο, ενώ από ένα σχόλιο στο περιθώριο του παπύρου μαθαίνουμε ότι πατρίδα των Ιώνων αναφερόταν από τον Πίνδαρο η Αθήνα. Επομένως, ο παιάνας αυτός πρέπει να γράφτηκε για λογαριασμό κάποιας αθηναϊκής αποστολής χορού στη Δήλο και να εκτελέστηκε στο νησί. Ο Πίνδαρος μπορεί να ακολούθησε και ο ίδιος τη θεωρία των Αθηναίων στη Δήλο, αφού εύχεται στο ποίημα η Άρτεμη και ο Απόλλωνας να τον υποδεχτούν με ευμένεια. Πάντως, αυτή η υπόθεση δεν είναι απόλυτα βέβαιη, αφού στους συγκεκριμένους στίχους μπορεί να μιλά ο χορός για τον εαυτό του ή εναλλακτικά ο ποιητής να θεωρεί ότι κατά κάποιο τρόπο και μεταφορικά το ποίημά του τον αντιπροσωπεύει στο νησί. Ο παιάνας μπορεί να προοριζόταν για εκτέλεση στην ετήσια θεωρία των Αθηναίων στη Δήλο, με σκοπό να γιορταστεί η νίκη του Θησέα επί του Μινώτ…

Πίνδαρος, ο χαμένος 6ος δελφικός παιάνας προς τιμήν του Απόλλωνα

Εικόνα
OΠίνδαρος συνέθεσε αυτόν τον παιάνα για έναν δελφικό χορό νεαρών ανδρών με την ευκαιρία της ετήσιας γιορτής των Θεοξενίων. Ο τίτλος του ποιήματος, όπως δίνεται στο περιθώριο του παπύρου που διέσωσε το έργο, γράφει Δελφοῖς εἰς Πυθώ («για τους κατοίκους των Δελφών στην Πυθώ»), δηλαδή ο Πίνδαρος έγραψε αυτόν τον ύμνο για να εκτελεστεί στην Πυθώ (=τους Δελφούς), από τους κατοίκους των Δελφών. Στους στίχους 7-11 ο ποιητής λέει πως άκουσε ότι το μαντείο έχει ανάγκη από έναν χορό ανδρών και ότι ο ίδιος σκοπεύει να αξιοποιήσει αυτήν την έλλειψη προς δόξα του ίδιου και των Δελφών. Στους στίχους 58-61 εξειδικεύει την περίσταση: παρακολουθεί μια σημαντική γιορτή του Απόλλωνα, τα Θεοξένια. Δεν μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα σε ποιο έτος συντέθηκε ο παιάνας και οι χρονολογίες που έχουν προταθεί κυμαίνονται από το 490 ως το 461 π.Χ.Το κείμενο του παπύρου παρουσιάζει σημαντικές δυσκολίες: η τρίτη τριάδα στροφών μοιάζει να έχει ελάχιστα κοινά στοιχεία πέραν του μέτρου με τις δύο προηγούμενες. Ανοίγε…

Ο Τήλεφος του Αρχίλοχου (P. Oxy. 4708)

Εικόνα
Σχετικά πρόσφατο (2004) παπυρικό απόσπασμα από την Οξύρρυγχο (P. Oxy.4708) μας χάρισε εκτενές κομμάτι από ελεγεία του Αρχίλοχου (7ος αιώνας π.Χ.). Το απόσπασμα πρέπει να αποτελούσε τμήμα αλεξανδρινής έκδοσης των ελεγειών του. Αποτελεί το αρχαιότερο δείγμα ελεγείας που περιλαμβάνει αφήγηση μυθικών γεγονότων. Το απόσπασμα διακρίνεται σε δύο ενότητες: Α) στίχοι 1-3, όπου ο ποιητής απευθύνεται σε κάποιο ανώνυμο ακροατήριο και προσπαθεί να δικαιολογήσει τη δυνατότητα της υποχώρησης και της φυγής σε μια μάχη. Οι θεοί είναι πολύ δυνατοί. Αν το θέλουν, μπορούν να τρέψουν σε φυγή ακόμη και τους πιο ρωμαλέους πολεμιστές. Μερικές φορές πρέπει να ξέρεις πότε να υποχωρείς στη μάχη. Β) στίχοι 4-25: ο Αρχίλοχος θεμελιώνει την άποψή του με ένα μυθολογικό παράδειγμα: ακόμη και οι Αχαιοί του Αγαμέμνονα, που πολλοί ήταν ήρωες, γιοι και αδερφοί θεών, τράπηκαν σε φυγή από τον Τήλεφο, γιο του Ηρακλή. Το μυθολογικό παράδειγμα δεν αναπτύσσεται με γραμμική αφήγηση: πρώτα γίνεται περιγραφή της φυγής των Αχαιών…

Σοφιστική: ο πρώτος Διαφωτισμός της ανθρωπότητας

Εικόνα
Η στροφή προς τον άνθρωπο, την οποία σηματοδοτεί αυτό που στη νεότερη εποχή θεωρήθηκε ως ο πρώτος Διαφωτισμός της ανθρωπότητας, υπήρξε σπόρος και καρπός μιας εποχής, η οποία χαρακτηρίζεται από τη διαρκή ταλάντευση ανάμεσα στον πιο ακραίο ριζοσπαστισμό και την πιο ακραιφνή συντηρητικότητα, μια πάλη ανάμεσα σε πνεύματα γεμάτα ανησυχία, που άλλοτε αγωνιούν, επί σκηνής λόγου χάριν, να διασώσουν και να υπερασπιστούν με μια καταπληκτική ευρηματικότητα την παράδοση που κλονίζεται, όπως ο Αριστοφάνης, και άλλοτε με πείσμα ρηξικέλευθο να ξηλώσουν τον ιστό ενός τρόπου σκέψης που είχε υφανθεί από την ίδια αυτή παράδοση.Τα πνεύματα του δεύτερου τύπου, οι Σοφιστές, δεν υπήρξαν το αποτέλεσμα μιας παρθενογένεσης. Ήταν η συνέχεια, σε ένα άλλο μονοπάτι, μιας παράδοσης, όσο παράδοξο κι αν μοιάζει αυτό για κάποιους που αρνούνται εν γένει τις παραδόσεις. Είναι τα γόνιμα παιδιά της προσωκρατικής διανόησης και κριτικής, οι επάξιοι συνεχιστές, σε άλλα πεδία  ενδιαφερόντων, της αμφισβήτησης.Οι Σοφιστές ανάμε…

Η εταίρα Φιλαινίς και το σκανδαλιστικό σύγγραμμα Περί αφροδισίων

Εικόνα
Η Φιλαινίς ήταν πασίγνωστη στην αρχαιότητα ως εταίρα και υποτιθέμενη συντάκτρια ενός συγγράμματος με σεξουαλικό περιεχόμενο και με τον τίτλο Περί αφροδισίων. Η πρώτη αναφορά σ’ αυτήν γίνεται από τον ιστορικό Τίμαιο τον Ταυρομενίτη, ο όποιος έζησε περίπου από το 350 ως το 260 π.Χ. Στο ερωτικό της εγχειρίδιο αναφέρονται επίσης ο Χρύσιππος και ο Κλέαρχος και άλλοι μεταγενέστεροι συγγραφείς. Τρία τεμάχια παπύρου από την Οξύρρυγχο (39.2891 -2ος αιώνας μ.Χ.) έφεραν στο φως σπαράγματα από το χαμένο έργο που της αποδιδόταν. Ο πάπυρος αναφέρει το όνομά της, ότι κατάγεται από την Σάμο και ότι ήταν κόρη κάποιου Ωκυμένη. Το πιθανότερο ωστόσο είναι ότι πίσω από το όνομά της κρύβεται κάποιος άλλος συγγραφέας, ο οποίος μάλιστα δεν αποκλείεται να ήταν άνδρας. Αυτό ισχυριζόταν ο Αισχρίων ο Σάμιος ή Λέσβιος, ο οποίος συνάμα υπερασπιζόταν την ηθική της γυναίκας (Suppl. Hell. Απ. 4).[1] Και ο Διοσκορίδης υπεραμύνεται της ακεραιότητάς της σε επίγραμμά του που σώζεται στην Παλατινή ανθολογία (7.450). Παρόμ…

Ηγησιάναξ o Aλεξανδρεύς, αστρονομικά Φαινόμενα

Εικόνα
Ο Ηγησιάναξ, γιος του Διογένη από την Αλεξάνδρεια της Τρωάδας, έζησε στην Αντιόχεια την εποχή του Αντιόχου του Γ΄ του Μεγάλου (222-187 π.Χ.) και υπήρξε ένας από τους ευνοούμενούς του. Η εύνοια του Αντιόχου είχε ως αποτέλεσμα να σταλεί το 197 και 193 π.Χ. στη Ρώμη ως πρεσβευτής των Σελευκιδών στη Σύγκλητο και το 196 π.Χ. στον Φλαμινίνο στην Κόρινθο. Υπήρξε γραμματικός, συγγραφέας των έργων Περί της Δημοκρίτου λέξεως και Περί ποιητικών λέξεων. Είναι επίσης ο αρχαιότερος γνωστός συντάκτης μιας ιστορίας για την Τροία με τον τίτλο Τρωικά, την οποία εξέδωσε με το πλαστό όνομα Κεφαλίων. Έγραψε επίσης Λιβυκά και Ιστορίαι, όπου ανάμεσα σε άλλα μνημονευόταν και η επιδρομή των Γαλατών στη Μ. Ασία. Ασχολήθηκε και με την ποίηση και φέρεται ως συγγραφέας ενός αστρονομικού εγχειριδίου ανάλογου και ομότιτλου με τα γνωστά Φαινόμενα του Άρατου από τους Σόλους της Κιλικίας. Ο Άρατος επισκίασε και σχεδόν εξάλειψε με το έργο του τις δημιουργίες συγγραφέων όπως ο  Ηγησιάναξ, οι οποίοι εντάσσονται στην ευρύ…

ΑΙΣΧΥΛΟΣ Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΝΟΣ: από πού βγαίνει η φράση "σαρδόνιο γέλιο"

Εικόνα
            Δεν γνωρίζουμε την εποχή κατά την οποία έζησε ο Αισχύλος από την Αλεξάνδρεια, εκτός και αν ταυτίζεται με τον Αισχύλο ἀπὸ τῶν τεχνιτῶν (=καλλιτέχνες) που αναφέρεται στην επιγραφή SIG3457.4 σε σχέση με τον Ισθμό και τη Νεμέα, γύρω στα 211 π.Χ. Άλλοι τον τοποθετούν στην αυτοκρατορική εποχή. Ίσως να είναι ο ίδιος Αισχύλος που έγραψε βιβλίο Περί παροιμιών, χωρίο του οποίου διασώζει ο Ζηνόβιος 5.85. Έγραψε Μεσσηνιακά (δε σώζεται τίποτα από το έργο) και ένα ποίημα με τον τίτλο Αμφιτρύων που πρέπει να είχε ως πιθανό θέμα τη γέννηση του Ηρακλή και την ιστορία του Δία, της Αλκμήνης και του Αμφιτρύωνα.
1.Αμφιτρύων-Μεσσηνιακά(Αθήν. 13.599 Ε:)Ποια η ανάγκη να δυστυχείς με συντροφιά,
            όταν μπορείς να σιωπάς και να κρύβεις τις συμφορές σου ετούτες στο σκοτάδι;είπε ο Αισχύλος ο Αλεξανδρινός στον Αμφιτρύωνα. Αυτός είναι ο Αισχύλος που συνέθεσε και τα Μεσσηνιακά έπη, άνδρας πολύ μορφωμένος.
2.Περί παροιμιών(Ζηνόβιος 5.85:)            Σαρδόνιο γέλιο. Ο Αισχύλος στο έργο του Περί παρο…

Αγάθυλλος ο Αρκάς, ο Αινείας στην Αρκαδία

Εικόνα
            Ο Αγάθυλλος (1ος αιώνας π.Χ.) είναι γνωστός μόνο μέσω της Ρωμαϊκής αρχαιολογίας του Διονυσίου του Αλικαρνασσέως. Ο Διονύσιος καταγράφει διάφορες παραδόσεις για τον Αινεία. Άλλες τον παρουσιάζουν να φτάνει μόνο μέχρι τη Θράκη, άλλες μέχρι την Αρκαδία και άλλες μέχρι την Ιταλία. Στην τελευταία περίπτωση παραθέτει το μοναδικό χωρίο του Αγάθυλλου που σώζεται. Ο Αγάθυλλος κάνει λόγο για δύο κόρες που ο Αινείας εγκατέστησε στην Αρκαδία, στην περιοχή της Νήσου, προτού αναχωρήσει για την Εσπερία, την Ιταλία. Οι στίχοι, σε ελεγειακό μέτρο, σώζονται χωρίς τίτλο. Τους δίνω το όνομα Αινειάς.
[Αινειάς](Διον. Αλικ., Ρωμ. ιστ. 1.49.2:)Στην Αρκαδία έφτασε και άφησε στη Νήσο[1]τις δυο του κόρες, παιδιά απ’ την Κωδώνη και την Ανθεμόνη. Ο ίδιος στη γη της Εσπερίας έσπευσε και απέκτησε ένα γιο, το Ρωμύλο...[2]
ἵκετο δ΄ Ἀρκαδίην͵ Νήσῳ δ΄ ἐγκάτθετο παῖδας δοιάς͵ Κωδώνης λέκτρα καὶ Ἀνθεμόνης͵ αὐτὸς δ΄ Ἑσπερίην ἔσυτο χθόνα͵ γείνατο δ΄ υἷα Ρωμύλον...


[1] Περιοχή του αρκαδικού Ορχομενού, που ονομάστ…