Αναρτήσεις

Προβολή αναρτήσεων από Απρίλιος, 2016

"Πόσο πολύ αγαπάς τον άνθρωπο, Ιησού, πρώτο ρόδο του Πατέρα σου" : ένας μανιχαϊκός ψαλμός στον Ιησού

Εικόνα
Το 1930 ήρθε στο φως στην Αίγυπτο (MedinetMadi) μια μεγάλη ποσότητα κοπτικών κειμένων του Μανιχαϊσμού, δηλαδή της αίρεσης-θρησκείας που ίδρυσε ο Μάνης. Η ανακάλυψη, δυστυχώς, επισκιάστηκε στη συνείδηση του κοινού, αλλά και των επιστημόνων, από τις εντυπωσιακές ιστορίες εύρεσης χειρογράφων των Γνωστικών στο Ναγκ Χαμαντί και των Εσσαίων στο Κουμράν μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ωστόσο η ανακάλυψη ακόμη περισσότερων μανιχαϊκών κειμένων σε πάμπολλες αρχαίες και μεσαιωνικές γλώσσες έδωσαν τελικά μεγάλη ώθηση στην έρευνα του Μαναχαϊσμού μετά το 1990 και το δυϊστικό αυτό πνευματικό κίνημα πήρε τη θέση που του άξιζε στην ακαδημαϊκή γνώση της θρησκειολογίας της ύστερης αρχαιότητας.
Ανάμεσα στα κείμενα του MedinetMadiυπήρχε και μια μεγάλη ομάδα ψαλμών της μανιχαϊκής Εκκλησίας από διάφορους συγγραφείς, άλλους ανώνυμους και άλλους επώνυμους (π.χ. από τον Ηρακλείδη, άμεσο μαθητή του Μάνη). Μια ομάδα ψαλμών αποκαλείται στα χειρόγραφα «ψαλμοί των σαρακοτών», δηλαδή ψαλμοί γραμμένοι για τους περιπλαν…

Wilhelm Zahn, Die schönsten Ornamente und merkwürdigsten Gemälde aus Pompeji, Herculanum und Stabiae, bd. 1,, 1828-29

Εικόνα

Το επίγραμμα του Αβέρκιου, επισκόπου Ιεραπόλεως: ένα από τα αρχαιότερα χριστιανικά κείμενα

Εικόνα
[ Η ανάρτηση που ακολουθεί αποτελεί συντομευμένη μορφή των σελίδων 163-168 της Κατερίνας Καρβούνη από την ωραία ανθολογία των Κ. Σπανουδάκη, Κ. Καρβούνη και Ν. Λίτινα, Ποίηση Ύστερης Αρχαιότητας: Ανθολόγιο, Ρέθυμνο 2015. Παρέλειψα κυρίως σχόλια κριτικής του κειμένου και τη βιβλιογραφία. Η δομή της ανάρτησης ακολουθεί στενά αυτήν του πρωτοτύπου, γι' αυτό η μετάφραση της Κ. Καρβούνη δίνεται σταδιακά στα σχόλια] 
Ο Αβέρκιος ήταν επίσκοπος Ιεροπόλεως της Φρυγίας κατά τη συμβασιλεία του Μάρκου Αυρήλιου και του Λούκιου Βήρου (161–169 μ.Χ.) Ο Βίος του παραδίδεται από το Συμεών το Μεταφραστή το 10ο αι. μ.Χ. και τον Ανώνυμο Μεταφραστή τον 11ο αι. Αναφέρεται ότι ο επίσκοπος Αβέρκιος στα μέσα του 2ου αι. μ.Χ. έφυγε από την Ιερόπολη για να επισκεφτεί τη Ρώμη. Σε ηλικία 72 ετών συνέθεσε ένα επίγραμμα γραμμένο σε δακτυλικό εξάμετρο, το οποίο θα χαρασσόταν ως επιτύμβια επιγραφή στον τάφο του μετά τον θάνατό του, που επήλθε λίγο μετά την επιστροφή του στην Ιερόπολη. Σε αυτό το κείμενο ανέφερε τη δ…

D' Amelio, 20 Τοιχογραφίες από την Πομπηία (Dipinti murali scelti di Pompei, Napoli, ca. 1890)

Εικόνα

Το φίδι, η οχιά, η έχιδνα, ο αχινός και ο δράκος με το ζαρκάδι: ετυμολογία και ερμηνεία των λέξεων

Εικόνα
Η αρχαία λέξη ὄφις παράγεται από ρίζα *oghwis.Το χειλοϋπερωικό  ghw τρέπεται σε φ.Αργότερα απόὄφις > ὀφίδιον (υποκοριστικό) > φίδι. Σε βόρεια ιδιώματα όμως (λ.χ. Ημαθία) ακόμη και σήμερα λένε ο όφιους = όφιος με μεταφορά από την τρίτη στη δεύτερη και «ομαλότερη» κλίση των ουσιαστικών.Από παραλλαγή της ίδιας ρίζας *eghis παράγεται η λέξη ἔχις, δηλαδή η οχιά.Ο σημερινός τύπος οχιά οφείλει τον φωνηεντισμό -ο- σε εκ των υστέρων επίδραση του τύπου ὄφις. Προέκυψε επίσης με μεταφορά από την τρίτη στην πρώτη κλίση των ουσιαστικών. Με επεκτάσεις προκύπτουν η λέξη ἔχιδνα και ο ἐχῖνος (=σκαντζόχοιρος και αχινός).  

Δημιουργώντας τάξη από το μίασμα του αίματος: τρεις αρχαιοελληνικές ιστορίες

Εικόνα
     Διόδωρος Σικελιώτης 5.58.4 κ.εξ.: μετὰ δὲ ταῦτα τῆς Ροδίας γῆς ἀνείσης ὄφεις ὑπερμεγέθεις συνέβη πολλοὺς τῶν ἐγχωρίων ὑπὸ τῶν ὄφεων διαφθαρῆναι· διόπερ οἱ περιλειφθέντες ἔπεμψαν εἰς Δῆλον τοὺς ἐπερωτήσοντας τὸν θεὸν περὶ τῆς τῶν κακῶν ἀπαλλαγῆς. τοῦ δ΄ Ἀπόλλωνος προστάξαντος αὐτοῖς παραλαβεῖν Φόρβαντα μετὰ τῶν συνακολουθούντων αὐτῷ͵ καὶ μετὰ τούτων κατοικεῖν τὴν Ρόδον· οὗτοςδ΄ ἦν υἱὸς μὲν Λαπίθου͵ διέτριβε δὲ περὶ Θετταλίαν μετὰ πλειόνων͵ ζητῶν χώραν εἰς κατοίκησιν· τῶν δὲ Ροδίων μεταπεμψαμένων αὐτὸν κατὰ τὴν μαντείαν καὶ μεταδόντων τῆς χώρας͵ ὁ μὲν Φόρβας ἀνεῖλε τοὺς ὄφεις͵ καὶ τὴν νῆσον ἐλευθερώσας τοῦ φόβου͵ κατῳκησεν ἐν τῇ Ροδίᾳ͵ γενόμενος δὲ καὶ τἄλλα ἀνὴρ ἀγαθὸς ἔσχε τιμὰς ἡρωικὰς μετὰ τὴν τελευτήν.
«Αργότερα η γη της Ρόδου γέννησε φίδια υπερμεγέθη και συνέβη πολλοί ντόπιοι να πεθάνουν από αυτά. Έτσι όσοι επιβίωσαν έστειλαν στη Δήλο ανθρώπους για να ρωτήσουν τον θεό με ποιο τρόπο θα απαλλαγούν από τη συμφορά. Ο Απόλλων τους πρόσταξε να παραλάβουν τον Φόρβαντα και τους ακολο…

62 πορτρέτα του Φαγιούμ από τον τόμο Fayum: misteriosi volti dall'Egitto, 1997

Εικόνα

Το πρόβλημα της χρονολόγησης των Ικετίδων του Αισχύλου

Εικόνα
Μέχρι και τις αρχές της δεκαετίας 1950-1960 οι Ικέτιδες του Αισχύλου θεωρούνταν σχεδόν ομόφωνα από τους φιλολόγους ως η αρχαιότερη σωζόμενη ελληνική τραγωδία. Δεδομένης της έλλειψης επαρκών εξωτερικών τεκμηρίων για την ακριβή χρονολόγηση του έργου οι σχετικές εκτιμήσεις για την παλαιότητα του έργου, το οποίο τοποθετούνταν συνήθως πριν από τη μάχη του Μαραθώνα, βασίζονταν σε υφολογικά κυρίως κριτήρια και σε αισθητικού τύπου υποθέσεις για την εξέλιξη και την αρχαϊκή μορφή που θα έπρεπε να έχει η πρώιμη ελληνική τραγωδία.To κυριότερο επιχείρημα ήταν ασφαλώς η μεγάλη έκταση των χορικών, η οποία όμως προκύπτει με φυσικό τρόπο από το γεγονός ότι πρωταγωνιστής αυτού του δράματος είναι ο χορός, μια ιδιοτυπία που ο Taplinθεωρεί επιστροφή σε μια αρχαϊκή τεχνική, ενώ ο Garvieθεωρεί -κατά τη γνώμη μου ορθά- τολμηρή καινοτομία σε σχέση με τον αρχικό ρόλο του χορού τής τραγωδίας που ήταν ο σχολιασμός της δράσης και ο θρήνος. Τα δεδομένα στην έρευνα άλλαξαν ριζικά, όταν το 1952 στον εικοστό τόμο των…

Ernst Haeckel, Die Radiolarien 1862

Εικόνα

Ernst Haeckel, Μέδουσες (1879-1881)

Εικόνα

Ο θεϊκός Δίδυμος Εαυτός (Σύζυγος) στο ευαγγέλιο των Μανιχαίων

Εικόνα
Λίγο πριν από το 1970 ανακαλύφθηκε στην Αίγυπτο ένα από τα σημαντικότερα κείμενα του Μανιχαϊσμού. Oκώδικας, ο οποίος χρονολογείται στις αρχές του 5ου αιώνα μ.Χ., αγοράστηκε από το πανεπιστήμιο της Κολωνίας, από το οποίο πήρε και το όνομα του, P. Colon. Inv. Nr. 4780 (συντομογραφικά CMC= CodexManichaicusColoniensis). Oκώδικας είναι γραμμένος στην Ελληνική, αλλά το πρωτότυπο πρέπει να ήταν αραμαϊκό. Το έργο έχει τον τίτλο Περί τῆς γέννης τοῦ σώματος αὐτοῦ, «Για τη γέννηση του σώματός του», αλλά οι ειδικοί διαφωνούν για το αν ο τίτλος αναφέρεται στο φυσικό σώμα του Μάνη, με την έννοια της Παρουσίας και ενσάρκωσής του στη γη και τον υλικό κόσμο, ή στην Εκκλησία που ίδρυσε (πβ. την ομοίωση της χριστιανικής Εκκλησίας με το σώμα του Ιησού στον Παύλο). Το μέρος του κειμένου που έχει σωθεί στηρίζει και τις δύο εκδοχές: μας περιγράφει την παιδική και νεανική ηλικία του Μάνη, τη σταδιακή ωρίμανσή του και τη συνειδητοποίηση της θείας προέλευσης και της αποστολής του, αλλά περιέχει και την αφήγηση…

Η φύση ως καλλιτέχνης: Ernst Haeckel, Kunstformen der Natur, 1904

Εικόνα
O Ernst Haeckel (1834-1919) υπήρξε διαπρεπής βιολόγος, φυσιοδίφης, φυσικός, και καλλιτέχνης, ο οποίος ανακάλυψε, περιέγραψε και ονόμασε χιλιάδες νέα είδη, χαρτογράφησε ένα γενεαλογικό δέντρο συσχετίζοντας όλες τις μορφές ζωής και εισήγαγε πολλούς νέους όρους στην βιολογία, όπως φύλο, φυλογένεση, οικολογία και το βασίλειο Πρώτιστα. Ο Χέκελ ανέπτυξε τη θεωρία της ανακεφαλαίωσης ισχυριζόμενος ότι η βιολογική ανάπτυξη ενός οργανισμού κατά την οντογένεση είναι παράλληλη και συνοψίζει ολόκληρη την εξελικτική ανάπτυξη του είδους, τη φυλογένεση. Το δημοσιευμένο καλλιτεχνικό έργο του Χέκελ περιλαμβάνει πλήθος από πολύχρωμες εικονογραφήσεις ζώων και θαλάσσιων πλασμάτων. Το γνωστότερο έργο του σ' αυτό τον τομέα είναι το Kunstformen der Natur (Καλλιτεχνικές μορφές της φύσης). Από τις 100 υπέροχες απεικονίσεις αυτού του έργου διάλεξα και παρουσιάζω πάνω από 50. Το καλλιτεχνικό έργο του Χέκελ επηρέασε την τέχνη των αρχών του 20ου αιώνα, ειδικά καλλιτέχνες συνδεδεμένους με την αρτ νουβό (René B…

Η καταγωγή και ο ρόλος των φωνηεντικών βαθμίδων στην αρχαία Ελληνική

Εικόνα
Είναι προφανής η διαπίστωση ότι στην Ελληνική οι ρίζες εμφανίζουν μεγάλη ποικιλία ως προς το ριζικό φωνήεν, ενώ κατά κανόνα τα σύμφωνα παραμένουν αναλλοίωτα. Η ποικιλία αυτή είναι και ποιοτική (αφορά το είδος του φωνήεντος), αλλά και ποσοτική (αφορά το μάκρος του) και σχετίζεται με διαφορές στο νόημα των παραγόμενων λέξεων ή στις γραμματικές κατηγορίες. Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό στη διεθνή ορολογία με τον γερμανικό όρο ablaut, για να ξεχωρίζει από τον όρο umlautπου σχετίζεται με αλλαγές που αφορούν τις γερμανικές γλώσσες, αλλά και οι δύο όροι καλύπτουν το φαινόμενο της αποφωνίας.  
Στην προσπάθειά μας να αποκαταστήσουμε αλλαγές στη γλώσσα μας που συνέβησαν πριν από τα αρχαιότερα γραπτά μνημεία (μυκηναϊκά κείμενα -14ος αιώνας π.Χ.) χρησιμοποιούμε στη γλωσσολογία τη μέθοδο της εσωτερικής αποκατάστασης. Μέρος της μεθόδου είναι η αναζήτηση ανωμαλιών σε συγχρονικό επίπεδο, οι οποίες αποτελούν λείψανα κανονικοτήτων σε κάποιο προηγούμενο στάδιο. Από αυτή την άποψη η λεγόμενη κατηγορία τω…

Η φεύγουσα Αταλάντη (Atalanta fugiens): ένα πολυτροπικό κείμενο του 17ου αιώνα

Εικόνα
Atalanta fugiens (Η φεύγουσα Αταλάντη) είναι βιβλίο του Michael Maier που εκδόθηκε το 1617. Αποτελείται από 50 κεφάλαια με αντίστοιχες απεικονίσεις από τον Matthias Merian. Κάθε κεφάλαιο συνοδεύεται από επίγραμμα και μια μουσική φούγκα. H λέξη fugiens αποτελεί λογοπαίγνιο με τη λέξη φούγκα.  Για τη μουσική ξεκινήστε από https://www.youtube.com/watch?v=O5f9WkPNbBM. Περιγραφή της κάθε απεικόνισης στο http://www.alchemywebsite.com/s_atalan.html. Αγγλική μετάφραση στο http://93beast.fea.st/files/section1/maier/Maier%20-%20Atalanta%20Fugiens.pdf





Ο ρόλος των κανόνων στην ανάπτυξη της ηθικής κρίσης και γενικότερα στην κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών και των εφήβων (Ευάγγελος Αδάμος)

Εικόνα
Εισαγωγή

   Στην αγγλική γλώσσα οι όροι ethics (<αρχ. ελλ. ἦθος) και morals (<λατ. mos) αναφέρονται αντίστοιχα στη μελέτη και στην επιλογή συμπεριφοράς από ένα άτομο (Carlos, 1996). Στην ελληνική οι όροι «ηθικότητα»-«ηθική κρίση/συνείδηση» ορίζουν το σύστημα κανόνων συμπεριφοράς βάσει του οποίου αξιολογούνται οι πράξεις και ο βαθμός κοινωνικοποίησης των ανθρώπων. Κεντρική θέση στη διαδικασία κοινωνικοποίησης, ιδιαίτερα του παιδιού, έχει η ανάπτυξη της ηθικότητας (Hayes, 1998).    Τα αυξανόμενα περιστατικά νεανικής παραβατικότητας θέτουν το ερώτημα πώς αναπτύσσεται η ηθικότητα των ανθρώπων από την προσχολική ηλικία, προκειμένου να βρεθούν τρόποι ενθάρρυνσης της κοινωνικά αποδεκτής συμπεριφοράς (Carlos, 1996). Στην πορεία αυτή καθοριστικές είναι οι ηθικές κρίσεις των ίδιων των παιδιών, καθώς δείχνουν, μέσα σε πλαίσια όπως το σχολείο και οι φίλοι, το βαθμό κοινωνικοσυναισθηματικής επάρκειας (Cole & Cole, 2001) και γνωστικής ανάπτυξης, παράγοντες σημαντικοί στη διαμόρφωση της ηθ…

49 ρόδακες από τον Carlo Antonini (1740-1821)

Εικόνα
O Carlo Antonini (1740-1821) υπήρξε καλλιτέχνης (σχέδιο, αρχιτεκτονική) που έδρασε στη Ρώμη και τη Μοδένα. Παρήγαγε δύο σπουδαίες συλλογές διακοσμητικών στοιχείων. Η πρώτη, με τον τίτλο Manuale di vari ornamenti, δημοσιεύτηκε σε τέσσερα μέρη ανάμεσα στα 1781-1790. Τα δύο πρώτα μέρη, 100 χαρακτικά, είναι αφιερωμένα στους ρόδακες που βρήκε στο εξωτερικό και εσωτερικό κτηρίων στη Ρώμη και τις γύρω περιοχές.Τα σχέδια του Antonini δεν είναι χρωματισμένα, αλλά ξέρουμε ότι τα πρωτότυπα κάποτε ήταν. Εδώ παρουσιάζονται 49 χρωματισμένοι ρόδακες που εντόπισα στο δίκτυο.






Οι μαγικές ιδιότητες του μαγνήτη κατά τον Ορφέα (Λιθικά 306-333)

Εικόνα
Τόλμα να εξευμενίζεις τους θεούς μ’ ευμενή                     Μάγνησσα·[1] την αγαπά ασύγκριτα ο ορμητικόςο Άρης, γιατί σαν πλησιάσει γκρίζο σίδηρο,όπως παρθένα που πιάνει με τα χέρια νέο απαλόδερμο          και τον αγκαλιάζει στο περιπόθητο στήθος,έτσι κι αυτή τον φέρνει αρπαχτικά στο σώμα τηςκαι δεν θέλει να αφήσει τον πολεμιστή σίδηρο.[2]Λεν γι’ αυτή ότι είναι θεραπαινίδα της κόρηςτου Ήλιου, όταν αλείφει τα μαγικά φίλτρα της·[3]          αυτήν τίμησε η παιδοκτόνα κόρη του Αιήτηη αυθάδης, η πολυμήχανη.[4] Ωστόσο εγώ σε προτρέπωνα μάθεις για τη γυναίκα σου αν κρατάει αγνότο κρεβάτι και το σώμα της από ξένον άντρα.Μετάφερε αυτήν την πέτρα στο σπίτι σου, βάλε την κρυφά          κάτω απ’ το κρεβάτι σου τραγουδώντας ήρεμα ωδή          που θνητούς μαγεύει· αυτή κατεχόμενη από ύπνο γλυκόαπλώνοντας τα χέρια θα επιθυμεί να σ’ αγκαλιάσει·αν όμως την παρασύρει η θεά Αφροδίτη σε πράξεις άπρεπες,πέφτοντας από ψηλά θα σωριαστεί στο χώμα.[5]Και δυο αδελφοί ας μεταφέρουν τη Μάγνησσα,αν θέλουν ν’ α…