Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Η παρεξήγηση δύο φίλων για μια γυναίκα


Το απόσπασμα αυτό από κάποιο ανώνυμο έργο της Νέας Κωμωδίας ξεκινά με κάποιον δούλο, ο οποίος μονολογεί, έχοντας υποστεί απόρριψη από την ερωμένη του. Ωστόσο το πραγματικό του μέλημα είναι το γεγονός ότι το αφεντικό του έχει επιστρέψει από κάποιο ταξίδι και δεν γνωρίζει κάποιες πρόσφατες εξελίξεις στο σπίτι του. Σύντομα θα μάθει ότι η κόρη του λείπει από το σπίτι, γιατί έχει συνάψει δεσμό με κάποιον νεαρό, ο οποίος ονομάζεται Φαίδιμος. Μετά από ένα κενό μερικών στίχων  εμφανίζεται ο πατέρας της κοπέλας, ενώ ο Φαίδιμος, που είναι παρών, σπεύδει να κρυφτεί. Ο πατέρας εμφανίζεται στενοχωρημένος για την απουσία της  κόρης του και εισέρχεται στο σπίτι του μαζί με τον δούλο. Ο Φαίδιμος εμφανίζεται από την κρυψώνα του, ενώ έρχεται ο πιο καλός του φίλος, ο Νικήρατος. Ο Νικήρατος φιλοξενεί την κοπέλα του φίλου του για να τον βοηθήσει, αλλά ο Φαίδιμος κατηγορεί τον φίλο του ότι προσπαθεί να πάρει το κορίτσι για τον εαυτό του. Τελικά εμφανίζεται ένας άλλος φίλος, ο Χαιρέστρατος, τον οποίο ο Φαίδιμος τον είχε στείλει στο λιμάνι προκειμένου να καθυστερήσει την άφιξη του πατέρα της κοπέλας του. Ο Χαιρέστρατος  δεν βρήκε βέβαια τον πατέρα, αφού ο τελευταίος είχε φτάσει ήδη στο σπίτι του. Ωστόσο φτάνει την κατάλληλη στιγμή για να λύσει την παρεξήγηση ανάμεσα στους δύο φίλους βεβαιώνοντας τον Φαίδιμο για τις αγνές προθέσεις του Νικήρατου.


[ΔΟΥΛΟΣ] ... Λιγότερο, κυρά μου,[1]
φοβάμαι εσένα και πιότερο ετούτο τον πατέρα
που μόλις έφτασε και δεν γνωρίζει τίποτα
από τα γεγονότα, όπως φαίνεται.
Εκτός και αν συμβεί κάτι πέρα από κάθε λογική, ματαίως
εκτελέστηκε το όλο σχέδιό μου. Ωστόσο να που βλέπω
πως έρχεται γοργά αυτός εδώ. Γεια σου, Φαίδιμε.
Χάρηκα πάρα πολύ που άκουσα ότι είσαι εδώ
και έκανες καλά ευθύς σε μένα που ήρθες.
……………………………………………………… (κενό μερικών στίχων)
[ΠΑΤΕΡΑΣ] Ποιος σε προέτρεψε αυτό να κάνεις;
[ΔΟΥΛΟΣ] Ποιος; Εσύ ο ίδιος
δεν θα μ’ ανάγκαζες ετούτα να τα κάνω;
[Π] Μα τον Ηρακλή,
τι μου ’κανες κορίτσι μου; Τώρα μαθαίνω
τι έγινε. Είναι τώρα αυτή εκεί πέρα, όπως φαίνεται;
[Δ] Εκεί.
[Π] Τι πράγμα έκανες, κόρη μου! Δεν θα το φανταζόμουν,
θυγατέρα! Για ποιο λόγο, κορίτσι μου; (Μπαίνουν στο σπίτι)
[ΦΑΙΔΙΜΟΣ] Άραγε φεύγει;
[ΝΙΚΗΡΑΤΟΣ] Μιας και δεν βρήκα πουθενά τον Φαίδιμο,
γύρισα πίσω εδώ και περιμένω.
[Φ] Μήπως έκανα μεγάλο λάθος στέλνοντας
στο λιμάνι τον Χαιρέστρατο;[2]
[Ν] Να ο φίλος μου που εμφανίστηκε ολοκάθαρα.
[Φ] Μετά τον  συγγενή, να σου ο εχθρός.
Απορώ πώς και με ποιο τρόπο να τον πλησιάσω.
[Ν] Χαίρε φίλτατε σύντροφε! Παρακαλώ σφίξε το χέρι μου.
[Φ] Τι να κάνω τώρα; Η συναναστροφή, η φιλία, ο χρόνος,
η αγάπη του, το γεγονός ότι μου ήτανε πιστός και πριν…
………………………………………………………………………….. (κενό μερικών στίχων)
[Φ] Ξεπέρασες τους πάντες με τις πράξεις σου, ω πιστότατε!
Είσαι υπερβολικά φίλος!
[Ν] Μα τι είναι αυτά που λες;
[Φ] Μπα, για μένα έγνοια είχες;
[Ν] Έτσι νομίζω.
[Φ] Μα την Αθηνά, νομίζω πως είναι πιο ανδρείοι
όσοι μπορούνε και κοιτούν στα μάτια τους τους φίλους
ενώ τους έχουν αδικήσει, παρά αυτοί που μάχονται εχθρούς.
Στον πόλεμο οι αντίπαλοι κοινό έχουν τον φόβο και θεωρούν
πως κάνουνε κάτι καλό κι οι δυο τους.
Μα απορώ πραγματικά πώς τέλος πάντων η συνείδηση στους πρώτους[3]
τους επιτρέπει πολλές φορές να έχουν τόσο θράσος.
[Ν] Για ποιο λόγο τα λες όλα αυτά;
[Φ]  Αλίμονο εγώ ο καημένος!
Στη ζωή μου εντελώς απέτυχα. Γιατί στον βίο μας
ποιο είναι μεγαλύτερο αγαθό από τους φίλους;
Εάν δεν κατανόησα και δεν ξέρω
πώς πρέπει να τους αναγνωρίζω, μα μου ξεφεύγουν  
όσοι, φίλοι κατά τα άλλα, θέλουν το κακό μου,
ποιο είναι το όφελος να ζω;
[Ν] Πώς  είπες; Τι είναι αυτό που σ’ έχει λυπήσει;
[Φ] Εσύ μου το ρωτάς αυτό;
[Ν] Ναι εγώ, και απορώ πολύ καθώς σε βλέπω
να επιτίθεσαι σε μένα.
[Φ] Για πες μου, το ήξερες ή όχι
 ότι σου αποκάλυψα τα πάντα  για τον έρωτά μου με τη γυναίκα,
δίχως να κρύψω από σένα κάποιο από τα μυστικά μου;
[Ν] Τα πάντα, δεν αντιλέγω. Όμως περίμενε.
[Φ] Να περιμένω; Το ξέρω: μιας κι ο πατέρας της επρόκειτο να μου την πάρει,
είχες το θράσος να θέλεις να την παντρευτείς.
[Ν] Κάνεις λάθος.
[Φ] Πώς; Δεν είναι να την πάρεις εσύ;
[Ν] Άκουσέ με, αγαπητέ μου!
[Φ] Έχω ακούσει.
[Ν] Δεν γνωρίζεις.
[Φ] Τα ξέρω όλα.
[Ν] Προτού τα μάθεις; Με ποιο τρόπο;
[Φ]  Η ίδια η υπόθεση σε καταδικάζει στα μάτια μου
ότι δεν είσαι φίλος μου.
[Ν] Καλέ μου Φαίδιμε,
στραβά την πήρες την υπόθεση. Σχεδόν καταλαβαίνω
για ποιο λόγο με υποψιάζεσαι.
Επειδή όμως είσαι ερωτευμένος, σ’ ένα βαθμό
συγχώρεση σου δίνω, αν και με αγνοείς.
[Φ] Με έπεισες ν’ ακούσω τι τέλος πάντων πράγμα θαυμαστό θα πεις.
[ΧΑΙΡΕΣΤΡΑΤΟΣ] Δεν πήγα στο λιμάνι. Γιατί συνάντησα στο δρόμο
κάποιον συνταξιδιώτη του[4] που μ’ έκανε πίσω να γυρίσω λέγοντάς μου
πως από ώρα έχει φύγει προς τα δω…
Ποιος είναι αυτός;  Α, ο Νικήρατος κι ο Φαίδιμος
ο ίδιος, καθώς φαίνεται. Χαίρε πολύ, Φαίδιμε.
[Φ] Γεια σου και σε σένα, Χαιρέστρατε, αν βέβαια είναι να σώσεις κάποιον φίλο σου.
Γιατί εγώ υποφέρω και όχι λίγο από αυτόν.
[Χ] Τι συμβαίνει; Σίγουρα δεν αγνοεί ότι-
[Φ] Δεν το περίμενα, Χαιρέστρατε, πως ένας άνδρας που λέει ότι είναι φίλος μου-
[Χ] Πάψε και μην πεις τίποτα, στο όνομα των θεών, Φαίδιμε!
[Φ] Τι είναι λοιπόν;
[Χ] Θα μετανιώσεις γρήγορα.
[Φ] Καλά το ξέρεις πως θα το ’θελα. Θα μου ήταν εύκολο
ν’ αλλάξω γνώμη, αν μάθαινα, μα αυτός εδώ-
[Χ] Δεν θα σ’ αφήσω τίποτα να πεις αταίριαστο
τώρα που είμαι εδώ, μιας και γνωρίζω την υπόθεση.
Μόνο να είχες τρεις φίλους σαν κι αυτόν,
δεν θα υπήρχε κάτι που δεν θα μπορούσες να κάνεις από έλλειψη πιστών συμμάχων.
Όμως, Νικήρατε, φύγε από δω,
για να μην είσαι παρών σε όσα πρόκειται να πω.[5]
[Ν] Πάω μέσα.




[1] Εννοεί την ερωμένη του, με την οποία μάλωσε.
[2] Λάθος, με την έννοια ότι τον έστειλε να καθυστερήσει τον πατέρα, αλλά ο τελευταίος είχε ήδη φύγει από το λιμάνι.
[3] Εννοεί τους φίλους που έχουν αδικήσει φίλους.
[4] Συνταξιδιώτη του πατέρα της κοπέλας.
[5] Προφανώς ο Χαιρέστρατος έχει να πει πράγματα στον Φαίδιμο που δεν χρειάζεται να ακούσει ο Νικήρατος. Επίσης η αποχώρηση του Νικήρατου μπορεί να ήταν αναγκαία για τεχνικούς λόγους, δηλαδή για να εμφανιστεί κάποιο άλλο πρόσωπο.

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

LUCERNAE FICTILES, VOL. 2, 1743

Ο ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου: μια διαφορετική γλωσσική ανάλυση

O ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου, όπου κατοικούν τα πνεύματα των νεκρών (Οδύσσεια ω 14), γίνεται συνήθως αντιληπτός ως ένας ευχάριστος, ακόμη και επιθυμητός τόπος. Αυτή ήταν η εντύπωση μεταξύ πολλών από τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και ομηρικούς σχολιαστές, οι οποίοι θεώρησαν ότι το επίθετο ἀσφοδελός σημαίνει «ανθισμένος», «ευωδιαστός», «γόνιμος» και «καταπράσινος» και φαντάστηκαν τον λειμώνα ως ένα είδος «παραδείσου». 
Ωστόσο δεν είναι αυτή η εικόνα που προκύπτει από τις ραψωδίες λ και ω της Οδύσσειας, όπου έχουμε την πρώτη εκτεταμένη περιγραφή του Άδη και τις πρωιμότερες αναφορές σε ένα «ασφοδελό λιβάδι». Τα τρία χωρία, στα οποία ο Άδης χαρακτηρίζεται μ’ αυτό τον τρόπο (λ 539, 573, ω 13), απεικονίζουν ένα σκοτεινό, ζοφερό και άχαρος μέρος. 
Αυτά δεν είναι τα Ηλύσια Πεδία, όπου η ζωή είναι εύκολη και φυσάει πάντα ένας δροσιστικός δυτικός άνεμος (δ 561 - 569). Ούτε είναι τα Νησιά των Μακάρων, όπου το έδαφος φέρει τους γλυκούς καρπούς του για τους διακεκριμένους και ανέμελους ήρωες (Ησίοδο…

Η καταγωγή των Ετρούσκων

Οι Ετρούσκοι υπήρξαν λαός της Ιταλίας, φορείς ενός εξαιρετικού πολιτισμού, ο οποίος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την Ρώμη στην αρχαϊκή της φάση. Στην αρχή ήταν πολιτικοί επικυρίαρχοι της Ρώμης, αργότερα υπέκυψαν στη ρωμαϊκή δύναμη και αφομοιώθηκαν πολιτιστικά, γλωσσικά και εθνολογικά από αυτήν. Μεγάλες ετρουσκικές αριστοκρατικές οικογένειες ενσωματώθηκαν στη ρωμαϊκή άρχουσα τάξη, ανάμεσά τους λ.χ. και η οικογένεια του Κικέρωνα, του σπουδαίου ρήτορα και πολιτικού της Respublica.          Με τη σειρά τους οι Ετρούσκοι δέχτηκαν σε πρώιμη εποχή έντονη την επίδραση του ελληνικού πολιτισμού, μέσω των ελληνικών αποικιών της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας: υιοθέτησαν το ελληνικό αλφάβητο, το ελληνικό πάνθεον και την ελληνική τέχνη, προσαρμόζοντάς τα στις ανάγκες τους. Πολλές φορές μάλιστα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού μεταδόθηκαν στους Ρωμαίους όχι άμεσα, αλλά μέσω των Ετρούσκων.                    Ένα χρόνιο πρόβλημα που απασχόλησε και απασχολεί τους ιστορικούς ήταν η καταγωγή του λαού αυτ…

O θεσμός της προξενίας στην Αρχαία Ελλάδα

Ο θεσμός της προξενίας, με τον οποίο μια πόλη συνάπτει ένα είδος σχέσης με κάποιο άτομο σε άλλη πόλη στη βάση του αντίστοιχου προτύπου της ξενίας στην ιδιωτική σφαίρα ζωής, φαίνεται ότι θεσμοποιήθηκε στις ελληνικές πόλεις ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ.ως κρατική πολιτική εκδοχή της παραδοσιακής ξενίας, αφού στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν τακτικές διπλωματικές υπηρεσίες, ούτε μόνιμες πρεσβείες στο εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι την ίδια μετάβαση από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα που παρατηρούμε στη σχέση μεταξύ ξενίας και προξενίας μπορούμε να την παρατηρήσουμε και στην περίπτωση των adhoc πρέσβεων, κηρύκων και αγγελιαφόρων, οι οποίοι δεν αποτελούν πια ιδιωτικά πρόσωπα, αλλά ορίζονται από τη συνέλευση (Βουλή ή Εκκλησία), συνήθως με εκλογή, και εκπροσωπούν την πόλη. Γενικά ο πρόξενος προσέφερε σε επίσημο επίπεδο τις υπηρεσίες που ένας ιδιώτης θα περίμενε από έναν ξένο.Ο πρόξενος αναλάμβανε να μιλήσει για λογαριασμό των ξένων στη συνέλευση του λαού ή στη Βουλή και ήταν επίσης υποχρεωμένος…

Λορέντζος Μαβίλης: όλα τα σονέτα (μέρος 2ο)

Μέρος 1ο

Μέρος 3ο

Όλα σε μορφή pdf


ΕΛΙΑ Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι, γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει σα να ‘θελε να σε νεκροστολίσει.
Και το κάθε πουλάκι, στο μεθύσι της αγάπης πιπίζοντας, ανοίγει στο κλαρί σου ερωτιάρικο κυνήγι, στο κλαρί σου που δε θα ξανανθίσει.
Ω πόσο στη θανή θα σε γλυκάνουν, με τη μαγευτικιά βοή που κάνουν, ολοζώντανης νιότης ομορφάδες
που σα θύμησες μέσα σου πληθαίνουν. Ω να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν και άλλες ψυχές, της ψυχής σου αδερφάδες.

ΟΜΟΡΦΙΑ Σε  σταυροδρόμια αγέλαστα, όπου σκλάβοι της δουλειάς, τυραγνιούνται στο λιοβόρι, σαν κολασμένοι, εμπόροι και μαστόροι, κι όλους, από το χτίστη ως το μανάβη,
διάφορου δίψα μόνο τους ανάβει− περνάς εσύ τόμου σκολάσεις, κόρη, σαν περιστέρι, και το αγνό σου θώρι τέλεια κάθε άλλη επιθυμία τους παύει.
Μακριά απ’ τ’ ανθισμένα περιβόλια και αφώτιστοι απ’ της τέχνης την αχτίδα, όμως για σε ξεχνούν καθ’ έγνοια δόλια
και ειρηνεμένοι σαν από άγια ελπίδα σε καμαρώνουν μουρμουρίζοντάς σου: «Η Παναγιά, πιτσούνι μου, κο…

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

A. L. Millin, Pierres gravées inédites, 1817

Η σημασία και η ετυμολογία των ονομάτων Πάτροκλος, Σωκράτης και ορισμένων άλλων

[Επειδή κυκλοφορεί πολύ μια ανάρτηση με ερμηνείες και ετυμολογίες αρχαίων ονομάτων που έχει κατά τη γνώμη μου ανακρίβειες, είπα να δώσω τη δική μου εκδοχή για μερικά από αυτά, στηριγμένος κυρίως στον Chantraine, αλλά και άλλες έγκυρες πηγές]
Διομήδης: το πρώτο συνθετικό από το Ζεύς / Διός και το δεύτερο από το μήδεα = η σκέψη (< μήδομαι =σκέφτομαι, σχεδιάζω). Συνεπώς Διομήδης = η σκέψη, το σχέδιο του Δία.
Λαέρτης: λαός και ἐρέθω =ερεθίζω, διεγείρω, ξεσηκώνω. Πβ. με αντιστροφή στη σειρά των συνθετικών το μυκηναϊκό Ἐρτίλαος.
Λέανδρος: «ο άνδρας του στρατού», δηλαδή ο στρατιώτης. Εδώ λαός = στρατός.
Ορέστης: από το ὄρος και την κατάληξη -της. Δεν είναι σύνθετη λέξη, αλλά παράγωγη. Η λέξη είχε δύο θέματα: ὄροσ- και ὄρεσ-. Το πρώτο θέμα χωρίς κατάληξη έδωσε την ονομαστική ὄρος, το δεύτερο θέμα υπέστη φωνητικές αλλοιώσεις στις πλάγιες πτώσεις: π.χ. γενική ενικού ὄρεσ-ος> ὄρεhος> ὄρεος> (τοῦ) ὄρους Ο Όμηρος διατηρεί λείψανο τοπικής/οργανικής ὄρεσ-φι (=στα βουνά). Πραγματικό σύνθετο εί…