Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Ένας μάγειρας με λογοτεχνικές ανησυχίες


Το παρακάτω απόσπασμα κωμωδίας αποδίδεται στον Στρατώνα τον κωμικό, για τον οποίον όμως δεν ξέρουμε απολύτως τίποτα. Ο τίτλος του έργου ήταν Φοινικίδες. Κάποιος έχει προσλάβει έναν μάγειρα με λογοτεχνικές ανησυχίες, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να συνεννοηθεί μαζί του. Από την ασυνεννοησία προκύπτουν κωμικές παρεξηγήσεις:

Μια Σφίγγα αρσενικιά και όχι μάγειρα στο σπίτι μου
παρέλαβα. Απλώς, μα τους θεούς, από όσα λέει
ούτε κουβέντα δεν καταλαβαίνω. Προμηθευμένος
με καινούργιες λέξεις μάς κατέφτασε. Μόλις μπήκε στο σπίτι,
ευθύς με ρώτησε, κοιτώντας με μ’ ύφος σπουδαίο:  
«Πόσους μέροπες έχεις φωνάξει για το δείπνο; Λέγε».
«Φώναξα εγώ μέροπες για δείπνο; Είσαι τρελός!
Νομίζεις πως εγώ τους μέροπες αυτούς γνωρίζω;
Κανείς τους δεν θα είναι. Ετούτο, μα τον Δία,
θα ’ταν το τελευταίο που θα έκανα, να φώναζα στο δείπνο μέροπες».[1]
«Άρα λοιπόν συνδαιτυμόνας κανένας απολύτως δεν θα είναι;»
«Καθώς γνωρίζω, κανένας Συνδαιτυμόνας [2] δεν θα είναι». Μετρούσα με το νου:
θα έρθει ο Φιλίνος, ο Μοσχίων, ο Νικήρατος,
ο τάδε, ο δείνα. Τους αριθμούσα έναν-έναν με το όνομά τους.
Ανάμεσά τους κανέναν Συνδαιτυμόνα δεν τον λέγανε.
«Κανείς δεν θα ’ναι», λέω. «Μα τι λες; ούτε ένας;»
Εκείνος αγανάκτησε σαν να τον είχα αδικήσει
που τον Συνδαιτυμόνα δεν τον κάλεσα. Πολύ παράξενο!
«Λοιπόν, βούδαλο [3] δεν θα θυσιάσεις»;  «Όχι εγώ».
«Βόδι πλατυμέτωπο;»   «Δεν θα θυσιάσω βόδι, άθλιε».
«Άραγε αμνούς θα θυσιάσεις;»   «Μα τον Δία, εγώ τουλάχιστον όχι.
Τίποτε από αυτά. Μονάχα ένα προβατάκι».  «Λοιπόν», είπε,
«τα πρόβατα αμνοί δεν είναι;»  «Τα πρόβατα αμνοί;  Δεν γνωρίζω,
μάγειρε, τίποτα απ’ αυτά και ούτε θέλω να μάθω.
Είμαι κάπως χωριάτης, γι’ αυτό και μίλα μου απλά».
«Δεν ξέρεις που ο Όμηρος λέει-» «Και βέβαια.
Μπορούσε, μάγειρε, να λέει ό,τι θέλει.
Όμως αυτό με μας τι σχέση έχει και με το τραπέζι;»
«Να έχεις κατά νου τον Όμηρο, για να καταλάβεις και τ’ άλλα που θα πω».
«Γιατί, να με σκοτώσεις σκέφτεσαι με τρόπο ομηρικό;»
«Έτσι έχω μάθει να μιλώ».  «Λοιπόν, σε μένα έτσι
μη μιλάς μαζί σαν είμαστε».  «Όμως για τέσσερις
δραχμές [4] τους τρόπους μου να χάσω;
Τους ουλοχύτες  φέρε εδώ!»  «Αυτό πάλι τι είναι;»
«Το κριθάρι». «Γιατί λοιπόν, ζαβέ, μιλάς περίπλοκα;»
«Άλας θα έχει;» «Άλας; Δεν πας στο διάολο;
Να μου λες πιο καθαρά αυτό που θέλεις να μου πεις».
«Είσαι αγενής,  παππούλη»,  είπε.  «Φέρε αλάτι.
Αυτό είναι το άλας. Δείξε μου πού βρίσκεται». Μία λεκάνη
με καθαρό νερό ήταν εκεί. Έκανε θυσία κι έλεγε μυριάδες άλλα
τέτοια που, μα τη γη, κανένας δεν θα καταλάβαινε,
«τεμάχια, μοιράδια, δίπτυχα, οβελούς». Θα χρειαζόταν
να πάρει κανείς του Φιλητά [5] τα βιβλία
για να δει η κάθε λέξη τι σημαίνει.
Άλλαξα πια την στάση μου και πλέον τον ικέτευα
να μου μιλήσει ανθρώπινα.  Όμως ποτέ δεν θα μπορούσε να τον πείσει
ούτε κι η Πειθώ, αν δίπλα μας εκεί στεκόταν.
Μου φαίνεται πως πρέπει ο κακούργος να ’τανε  
δούλος κάποιου ραψωδού από παιδί
γι’ αυτό και παραφούσκωσε με λέξεις του Ομήρου.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------
[1] Η λέξη μέροπες σήμαινε "θνητοί, άνθρωποι", αλλά το αφεντικό του μάγειρα την αντιλαμβάνεται σαν να σημαίνει ένα είδος πουλιού (μελισσοφάγος).
[2] Η λέξη συνδαιτημών, που σημαίνει "αυτόνς που μετέχει σε δείπνο μαζί με άλλους", γίνεται αντιληπτή από τον ήρωά μας ως κύριο όνομα. 
[3] Στο πρωτότυπο ο μάγειρας χρησιμοποιεί τη λέξη ρηξίχθων που σημαίνει το βόδι που χρησιμοποιείται στο όργωμα. Στην απόδοση έβαλα την ιδιωματική λέξη βούδαλο = βουβάλι. 
[4] Πρόκειται για το μεροκάματό του.
[5] Σπουδαίος φιλόλογος της αλεξανδρινής εποχής, δάσκαλος του Πτολεμαίου Φιλάδελφου, του Ζηνόδοτου και άλλων. Έγραψε γλωσσάριο για αρχαϊκές σκοτεινές λέξεις (γλῶσσαι).

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

LUCERNAE FICTILES, VOL. 2, 1743

Ο ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου: μια διαφορετική γλωσσική ανάλυση

O ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου, όπου κατοικούν τα πνεύματα των νεκρών (Οδύσσεια ω 14), γίνεται συνήθως αντιληπτός ως ένας ευχάριστος, ακόμη και επιθυμητός τόπος. Αυτή ήταν η εντύπωση μεταξύ πολλών από τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και ομηρικούς σχολιαστές, οι οποίοι θεώρησαν ότι το επίθετο ἀσφοδελός σημαίνει «ανθισμένος», «ευωδιαστός», «γόνιμος» και «καταπράσινος» και φαντάστηκαν τον λειμώνα ως ένα είδος «παραδείσου». 
Ωστόσο δεν είναι αυτή η εικόνα που προκύπτει από τις ραψωδίες λ και ω της Οδύσσειας, όπου έχουμε την πρώτη εκτεταμένη περιγραφή του Άδη και τις πρωιμότερες αναφορές σε ένα «ασφοδελό λιβάδι». Τα τρία χωρία, στα οποία ο Άδης χαρακτηρίζεται μ’ αυτό τον τρόπο (λ 539, 573, ω 13), απεικονίζουν ένα σκοτεινό, ζοφερό και άχαρος μέρος. 
Αυτά δεν είναι τα Ηλύσια Πεδία, όπου η ζωή είναι εύκολη και φυσάει πάντα ένας δροσιστικός δυτικός άνεμος (δ 561 - 569). Ούτε είναι τα Νησιά των Μακάρων, όπου το έδαφος φέρει τους γλυκούς καρπούς του για τους διακεκριμένους και ανέμελους ήρωες (Ησίοδο…

Λορέντζος Μαβίλης: όλα τα σονέτα (μέρος 2ο)

Μέρος 1ο

Μέρος 3ο

Όλα σε μορφή pdf


ΕΛΙΑ Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι, γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει σα να ‘θελε να σε νεκροστολίσει.
Και το κάθε πουλάκι, στο μεθύσι της αγάπης πιπίζοντας, ανοίγει στο κλαρί σου ερωτιάρικο κυνήγι, στο κλαρί σου που δε θα ξανανθίσει.
Ω πόσο στη θανή θα σε γλυκάνουν, με τη μαγευτικιά βοή που κάνουν, ολοζώντανης νιότης ομορφάδες
που σα θύμησες μέσα σου πληθαίνουν. Ω να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν και άλλες ψυχές, της ψυχής σου αδερφάδες.

ΟΜΟΡΦΙΑ Σε  σταυροδρόμια αγέλαστα, όπου σκλάβοι της δουλειάς, τυραγνιούνται στο λιοβόρι, σαν κολασμένοι, εμπόροι και μαστόροι, κι όλους, από το χτίστη ως το μανάβη,
διάφορου δίψα μόνο τους ανάβει− περνάς εσύ τόμου σκολάσεις, κόρη, σαν περιστέρι, και το αγνό σου θώρι τέλεια κάθε άλλη επιθυμία τους παύει.
Μακριά απ’ τ’ ανθισμένα περιβόλια και αφώτιστοι απ’ της τέχνης την αχτίδα, όμως για σε ξεχνούν καθ’ έγνοια δόλια
και ειρηνεμένοι σαν από άγια ελπίδα σε καμαρώνουν μουρμουρίζοντάς σου: «Η Παναγιά, πιτσούνι μου, κο…

Lucernae fictiles, vol. 1, 1739

Η καταγωγή των Ετρούσκων

Οι Ετρούσκοι υπήρξαν λαός της Ιταλίας, φορείς ενός εξαιρετικού πολιτισμού, ο οποίος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την Ρώμη στην αρχαϊκή της φάση. Στην αρχή ήταν πολιτικοί επικυρίαρχοι της Ρώμης, αργότερα υπέκυψαν στη ρωμαϊκή δύναμη και αφομοιώθηκαν πολιτιστικά, γλωσσικά και εθνολογικά από αυτήν. Μεγάλες ετρουσκικές αριστοκρατικές οικογένειες ενσωματώθηκαν στη ρωμαϊκή άρχουσα τάξη, ανάμεσά τους λ.χ. και η οικογένεια του Κικέρωνα, του σπουδαίου ρήτορα και πολιτικού της Respublica.          Με τη σειρά τους οι Ετρούσκοι δέχτηκαν σε πρώιμη εποχή έντονη την επίδραση του ελληνικού πολιτισμού, μέσω των ελληνικών αποικιών της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας: υιοθέτησαν το ελληνικό αλφάβητο, το ελληνικό πάνθεον και την ελληνική τέχνη, προσαρμόζοντάς τα στις ανάγκες τους. Πολλές φορές μάλιστα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού μεταδόθηκαν στους Ρωμαίους όχι άμεσα, αλλά μέσω των Ετρούσκων.                    Ένα χρόνιο πρόβλημα που απασχόλησε και απασχολεί τους ιστορικούς ήταν η καταγωγή του λαού αυτ…

O θεσμός της προξενίας στην Αρχαία Ελλάδα

Ο θεσμός της προξενίας, με τον οποίο μια πόλη συνάπτει ένα είδος σχέσης με κάποιο άτομο σε άλλη πόλη στη βάση του αντίστοιχου προτύπου της ξενίας στην ιδιωτική σφαίρα ζωής, φαίνεται ότι θεσμοποιήθηκε στις ελληνικές πόλεις ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ.ως κρατική πολιτική εκδοχή της παραδοσιακής ξενίας, αφού στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν τακτικές διπλωματικές υπηρεσίες, ούτε μόνιμες πρεσβείες στο εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι την ίδια μετάβαση από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα που παρατηρούμε στη σχέση μεταξύ ξενίας και προξενίας μπορούμε να την παρατηρήσουμε και στην περίπτωση των adhoc πρέσβεων, κηρύκων και αγγελιαφόρων, οι οποίοι δεν αποτελούν πια ιδιωτικά πρόσωπα, αλλά ορίζονται από τη συνέλευση (Βουλή ή Εκκλησία), συνήθως με εκλογή, και εκπροσωπούν την πόλη. Γενικά ο πρόξενος προσέφερε σε επίσημο επίπεδο τις υπηρεσίες που ένας ιδιώτης θα περίμενε από έναν ξένο.Ο πρόξενος αναλάμβανε να μιλήσει για λογαριασμό των ξένων στη συνέλευση του λαού ή στη Βουλή και ήταν επίσης υποχρεωμένος…

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

Μητρόδωρος ο Επικούρειος, απόσπασμα από την πραγματεία κατά των διαλεκτικών

Ο P.Herc. 255 μαζί με μια σειρά από άλλα παπυρικά αποσπάσματα από το Herculaneum (418, 1084, 1091, 1112  και ίσως 390, 456, 1103, 1108 -μέσα του 3ου αιώνα π.Χ.) μοιάζουν να αποτελούν μέρος μιας επικούρειου τύπου κριτικής εναντίον άλλων φιλοσόφων. Στα χωρία εμφανίζονται τα ονόματα του Πλάτωνα, του Στίλπωνος, του Επίκουρου και του Πολύαινου. Αποδίδονται στον Μητρόδωρο τον Λαμψακηνό και στην πραγματεία του Προς τους διαλεκτικούς (Διόγ. Λαέρτ. 10.24), αφού ένα από αυτά το παραθέτει ο Πλούταρχος (1125b) ακριβώς με το όνομα του Μητρόδωρου. Το χωρίο που μεταφράζεται παρακάτω, το μόνο σχετικά ακέραιο, σχολιάζει την πρόοδο της πρώιμης ανθρωπότητας στην ανακάλυψη νέων ιδεών και νόμων. Σχολιάζει ειρωνικά την υποτιθέμενη «αθανασία» των ευρετών αυτών των ιδεών, οι οποίοι όχι μόνο την επικαλέστηκαν για τον εαυτό τους, αλλά είχαν ως συνεργάτες και τους μυθολόγους, μια άποψη που πηγαίνει πίσω ως τον Πρόδικο και υιοθετήθηκε και από τον Στωικό Περσαίο. Το χωρίο μοιάζει να συζητά την αντι-πλατωνική αντί…