Παρασκευή, 30 Οκτωβρίου 2015

Τίμων ο Φλειάσιος: ένας εκπρόσωπος του αρχαίου πυρρωνικού Σκεπτικισμού


            Ο Τίμων από το Φλειούντα (320 –230 π.Χ.) υπήρξε οπαδός του Σκεπτικισμού και έχει επηρεασθεί στη σκέψη του από τον Πύρρωνα τον Ηλείο, το σημαντικότερο στοχαστή του φιλοσοφικού αυτού ρεύματος. Υπήρξε θιασώτης της άποψης ότι η εσωτερική ηρεμία του ανθρώπου επιτυγχάνεται, μόνο όταν ο τελευταίος αντιληφθεί ότι είναι μάταιη η επιδίωξη γνώσης του κόσμου. Ο Τίμων ασπαζόταν επίσης και την επικριτική διάθεση των Κυνικών απέναντι στον κόσμο. Το σημαντικότερο έργο του υπήρξαν οι Σίλλοι, σατιρικά ποιήματα σε εξάμετρο στίχο εναντίον των φιλοσόφων κάθε είδους. Άλλο σημαντικό ποιητικό του έργο ήταν οι Ινδαλμοί (= ψευδαισθήσεις), όπου εξέθετε με θέρμη τη διδασκαλία του Πύρρωνα και κατέκρινε τις απόψεις άλλων φιλοσοφικών σχολών.  Σε πεζό λόγο συνέγραψε τον Πύθωνα, όπου παρουσίαζε την προσωπική του διαδρομή στη φιλοσοφία του Πύρρωνα, καθώς και το Αρκεσιλάου περίδειπνον (= νεκρόδειπνο), ένα είδους τιμητικού μνημόσυνου για τον περίφημο πλατωνικό φιλόσοφο Αρκεσίλαο (3ος αιώνας π.Χ.), ο οποίος είχε κατακριθεί, διότι εισήγαγε το Σκεπτικισμό στην Ακαδημία. Παρακάτω ακολουθεί ένα σωζόμενο απόσπασμα από τους Ινδαλμούς.

Τετάρτη, 21 Οκτωβρίου 2015

Η αντιπάθεια του Πλάτωνα για το θέατρο και η περίπτωση του Φρύνιχου


Η ιστορική σύνδεση της διαμόρφωσης της ελληνικής τραγωδίας με την ανάδυση της αθηναϊκής πόλεως και ιδιαίτερα της αθηναϊκής δημοκρατίας έλκυσε το ενδιαφέρον των φιλολόγων αλλά και των πολιτικών στοχαστών από παλιά. Οι κλασικιστές κατέφυγαν στην ανάλυση του έργου συγκεκριμένων τραγωδών ή στην αναζήτηση ορισμένων θεματικών, διανοητικών ή γλωσσικών μοτίβων μέσα στα επιμέρους δράματα. Η πολιτική σημασία της τραγωδίας αναδύθηκε μέσα από την ερμηνευτική ανάλυση των ίδιων των θεατρικών έργων (σε σχέση πάντα με το πλαίσιο της καταγωγής τους) ως φορέων πολιτικών ή κοινωνικών νοημάτων.  Έτσι, η πολιτική φύση της τραγωδίας θεωρείται εμμέσως ότι προκύπτει από το μιμητικό της χαρακτήρα.[1]
Ειδικά ο Πλάτωνας, ο αυστηρότερος κριτής της τραγωδίας, μαρτυρεί στους Νόμους του (701Α) τη συνύφανση τραγωδίας και δημοκρατίας, όταν παραλληλίζει την πολιτική στο πλαίσιο της δημοκρατίας με τη θεατροκρατία, δηλαδή την κυριαρχία του θεατή και του κοινού στο θέατρο. Η κυριαρχία αυτή, που προκαλεί την απέχθεια του Πλάτωνα, συνίσταται στην εξύψωση του πολίτη-θεατή σε κριτή και δικαστή. Η ειρωνεία της υπόθεσης είναι βέβαια το γεγονός ότι στο ίδιο έργο (817Α-Β) ο Πλάτωνας σημειώνει πως η πολιτεία που προτείνει με το λόγο του έχει δομηθεί ως δραματοποίηση της ευγενούς και τέλειας ζωής και ότι ο φιλοσοφικός του διάλογος είναι η πιο αληθής από τις τραγωδίες.
Ο Πλάτωνας μπορεί να εγκατέλειψε την τραγωδία για χάρη της φιλοσοφίας συναντώντας το Σωκράτη, αλλά δεν εγκατέλειψε το πρότυπο του ποιητή ως παιδαγωγού της Αθήνας. Ο Πλάτων προσπάθησε να γράψει καλύτερους φιλοσοφικούς διαλόγους από τον Ευριπίδη, παντρεύοντας το τάλαντο του ποιητή με την κληρονομιά του Σωκράτη.
            H κριτική του Πλάτωνα για την κυριαρχία των θεατών στο θέατρο δεν μπορεί να μη

Τρίτη, 20 Οκτωβρίου 2015

Ήταν οι Αλκμεωνίδες δημοκρατικοί;

   


Μέχρι και τις αρχές του 20ου αιώνα οι περισσότεροι μελετητές θεωρούσαν τον Αισχύλο οπαδό της αριστοκρατικής παράταξης, στηριγμένοι κυρίως στον έπαινο του Αρείου Πάγου στις Ευμενίδες. Τα πράγματα άρχισαν να αλλάζουν, όταν ο R. W. Livingstone δημοσίευσε το 1925 ένα άρθρο, με το οποίο υποστήριζε ότι ο τραγικός ήταν με το μέρος των δημοκρατικών.[1] O Livingstone υποστήριξε πως θα μπορούσαμε να διαβάσουμε τις Ευμενίδες διαφορετικά: ο εκπεφρασμένος ενθουσιασμός του ποιητή για το μέλλον της Αθήνας, αλλά και το γεγονός ότι στο έργο αυτό ο Άρειος Πάγος παρουσιάζεται εκ της συστάσεώς του στο μυθικό παρελθόν να έχει μόνο τις αρμοδιότητες που του άφησαν οι δημοκρατικοί μετά τις μεταρρυθμίσεις του Εφιάλτη, αποτελούν στοιχεία για τον ερευνητή ότι ο Αισχύλος πρόσκειται στη δημοκρατική παράταξη. Η σύγχρονη έρευνα τείνει να αποδεχθεί σε γενικές γραμμές την άποψη του Livingstone, με την προϋπόθεση ότι θα θεωρήσουμε τον ποιητή μετριοπαθή δημοκράτη. Κατά καιρούς εμφανίστηκε και μια τρίτη μεγάλη τάση της έρευνας: στον Αισχύλο δεν μπορεί να αποδοθεί ο χαρακτηρισμός ούτε του οπαδού των αριστοκρατών ούτε των δημοκρατικών. Αυτό που ενδιαφέρει τον ποιητή είναι να παίξει το ρόλο του συμφιλιωτή ανάμεσα στις δύο παρατάξεις, ώστε η πόλη να επιτύχει το ιδεατό και πεπρωμένο μεγαλείο της. Χαρακτηριστικός εκπρόσωπος της τρίτης τάσης υπήρξε ήδη από το 1932 η Clara Smertenko.[2] Κατά τη Smertenko την εποχή του Αισχύλου δεν μπορεί να γίνεται λόγος για την ύπαρξη καθαρών γραμμών ανάμεσα σε αντίπαλα κόμματα. Η πολιτική διαμάχη παίρνει περισσότερο τη μορφή αγώνα εξουσίας ανάμεσα σε αντίπαλες ηγετικές προσωπικότητες για συγκεκριμένα πολιτικά μέτρα. Δεν υπάρχουν ακόμα οι ξεκάθαρες ιδεολογικές διαφορές της εποχής του Περικλή. Στην ιστορία του Ηροδότου δεν καταγράφονται κομματικές διαφορές στην Αθήνα με αυστηρά ιδεολογικά κριτήρια. Ο Αισχύλος θα ήταν σε θέση να εκτιμήσει την προσφορά στην πόλη τόσο του Περικλή και του Εφιάλτη όσο και του Κίμωνα. Κατά την άποψή της στις Ευμενίδες η συμφιλίωση ανάμεσα στις Ερινύες και την Αθηνά συμβολίζει τη συμφιλίωση ανάμεσα στους συντηρητικούς οπαδούς των παλαιών θεσμών και όσους υποστήριζαν την ανάγκη συνταγματικών μεταρρυθμίσεων. Η θέση αυτή ενισχύεται από την επίμονη αναφορά του Χορού (=Ερινύες) στην αρχαιότητά του ως προς τους νέους θεούς και το φόβο του για καινοτομίες. Μετά τη μεταστροφή του καλεί τους Αθηναίους με ειλικρινή διάθεση να αποφεύγουν τις διαμάχες και να ομονοήσουν για το καλό της πόλης τους (976 κ.εξ.). Επίσης κατά τη Smertenko η περιγραφή μιας κληρονομικής κατάρας που περνά από γενιά σε γενιά χωρίς τη δυνατότητα τερματισμού της δράσης της βρίσκεται σε άμεση συνάφεια με την ιστορία της οικογένειας των Αλκμεωνιδών. Το

Δευτέρα, 19 Οκτωβρίου 2015

Ο φιλόσοφος δεν πρέπει να αναζητά την οδό της σάρκας, αλλά της αταραξίας (Κερκίδας)




Στο απόσπασμα αυτό ο ποιητής Κερκίδας προσπαθεί να αποτρέψει κάποιον φίλο του Καλλιμέδοντα, Στωικό φιλόσοφο, από το να προσπαθεί να ξελογιάσει έναν νεαρό ονόματι Σφαίρο. Ο Καλλιμέδων δεν πρέπει να μολύνει το φιλοσοφικό μυαλό του με τέτοιες επιθυμίες, αλλά να αναζητήσει το δρόμο της αταραξίας:

Πέμπτη, 15 Οκτωβρίου 2015

Ο Κυνικός απεχθάνεται το ακριβό φαγητό (Κερκίδας ο Μεγαλοπολίτης)


Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός, Περί αρετ. 595 κ.εξ., -παράφραση στίχων του Κερκίδα:

            Όλα πηγαίνουνε στον πάτο τ' ακριβά
            των γαστριμάργων φαγητά
- και τότε πια δεν είναι φαγητά.
Σωστά τα λέει ο φίλτατος Κερκίδας:
σ' ένα δοχείο από τα πιο ευτελή
τα τρυφηλά εδέσματα βρίσκουν κατάληξη.
Μια και ο ίδιος αλάτι κατανάλωνε, [1]
με σάλιο αλμυρό κατάφτυνε την καλοπέραση. [2]

         
Ἅπαντα δ΄ ἔρρειν εἰς βυθὸν τὰ τίμια
τῶν γαστριμάργων σῖτα͵ μήτε σῖτ΄ ἔτι͵
τῶν εὐτελεστάτων λέβητος ἐξ ἑνὸς
ὀρθῶς λέγει που Κερκίδας φίλτατος
τέλος τρυφώντων͵ αὐτὸς ἐσθίων ἅλας͵
αὐτῆς τρυφῆς ἔθ΄ ἁλμυρὸν καταπτύων.





[1] Το αλάτι θεωρούνταν από τους Κυνικούς κατάλληλο έδεσμα για φιλοσόφους, ένδειξη λιτής διατροφής.
[2] Έκφραση έντονης απέχθειας προς την τρυφηλή και μαλθακή ζωή. Στο αρχαίο κείμενο η έκφραση  ἁλμυρόν καταπτύων σημαίνει μεταφορικά φτύνω με δριμύτητα, με οξύτητα, με απέχθεια.

Τετάρτη, 14 Οκτωβρίου 2015

Πώς ιδρύθηκε το ιερό της Καλλιπύγου Αφροδίτης


(Αθήναιος 12. 554 D:)
            ...το ιερό της Καλλιπύγου (= αυτή η οποία διαθέτει ωραία οπίσθια) Αφροδίτης ιδρύθηκε από μια παρόμοια αιτία: ένας χωριάτης είχε δύο όμορφες θυγατέρες. Αυτές φιλονίκησαν κάποτε μεταξύ τους και βγαίνοντας στη λεωφόρο διαγωνίζονταν για το ποια είχε τον ωραιότερο πισινό. Κάποια στιγμή πέρασε ένας νεαρός που είχε γέροντα πατέρα και έκαναν και σ’ εκείνον μια επίδειξη.  Ο νεαρός βλέποντας το θέαμα έδωσε τη νίκη στην μεγαλύτερη. Κυριεύτηκε από έρωτα γι’ αυτήν και γυρίζοντας στην πόλη έπεσε άρρωστος στο κρεβάτι. Διηγήθηκε όσα έγιναν στον αδερφό του, που ήταν νεότερος. Κι εκείνος πήγε ο ίδιος στους αγρούς, είδε τις κοπέλες και ερωτεύτηκε την άλλη

Τρίτη, 13 Οκτωβρίου 2015

Αριστοκλής, Επίκληση στη Δήμητρα


Τίποτα δεν είναι γνωστό για το συνθέτη αυτής της σύντομης επίκλησης στη Δήμητρα, τον Αριστοκλή, παρά μόνο ότι υπήρξε παραδοξογράφος και ότι συνέγραψε επίσης βιβλία με τους τίτλους ΙταλικάΠερί μουσικής, Περί χορών και Περί γιγάντων. Το ποίημα παραδίδει ο Αιλιανός (Περί ζώιων ιδ. 11, 4) σε σχέση με τον εορτασμό των κατοίκων της Ερμιόνης προς τιμήν της Δήμητρας, ο οποίος έφερε το όνομα Χθόνια. Είναι ενδιαφέρουσα η περιγραφή της τελετής και του αιτίου της, κατά την αφήγηση του Παυσανία (2, 35, 4-7): «Ένα εξαιρετικά αξιόλογο ιερό της Δήμητρας υπάρχει στην περιοχή του Πρώνος. Αυτό το ιερό, λένε οι Ερμιονείς, το ίδρυσαν ο Κλύμενος, γιος του Φορωνέως, και η αδελφή του Κλυμένου Χθονία. Σύμφωνα, πάλι, με τους Αργείους, όταν η Δήμητρα ήρθε στην Αργολίδα, τότε φιλοξένησαν τη θεά ο Αθέρας και ο Μύσιος, ενώ ο Κολόντας ούτε τη δέχτηκε στο σπίτι του, ούτε της απέδωσε κάποια άλλη τιμή. Αυτά τα έκανε χωρίς τη σύμφωνη γνώμη της θυγατέρας του Χθονίας. Για τον Κολόντα, λοιπόν, λένε ότι ως τιμωρία για τη στάση του αυτή κάηκε μαζί με το σπίτι του. Τη Χθονία, όμως, την πήρε μαζί της στην Ερμιόνη η Δήμητρα, όπου ίδρυσε για λογαριασμό των Ερμιονέων το ιερό. Η ίδια η θεά, λοιπόν, από

Παρασκευή, 9 Οκτωβρίου 2015

Η πόλις και τα νερά της


Δεν υπάρχει αμφιβολία για τη σημασία που απέδιδαν οι αρχαίοι Έλληνες στο νερό: αρκεί να διαβάσουμε τους ιατρούς, τους ποιητές, τους φιλοσόφους. Αλλά και η πόλις, ως συλλογικός οργανισμός, τιμά και απεικονίζει τα ύδατά της στο φαντασιακό της, τους θεσμούς, τις τελετές της. Μια σειρά πόλεων μας άφησαν εικόνες της σημασίας των υδάτων τους πάνω στα κέρματα, τα οποία αποτελούν για τον Έλληνα και ένα χρηστικό αντικείμενο (χρῆμα), αλλά και μια ιδέα με νομική υπόσταση (νόμισμα). Η έμφαση πέφτει συνήθως στα ρέοντα ύδατα, καθαρά και διαφανή, σαν τις νύμφες, οι οποίες συνδέονται με τις πηγές των υδάτων. Η λέξη δηλώνει συνάμα και τη νεαρή νύφη: η δημοφιλής τελετή των λουτροφόρων, που προετοίμαζε και συμβόλιζε τον γάμο, ενώνει καλά τις δύο έννοιες της λέξης. Κάθε πόλη διέθετε τους δικούς της κανονισμούς για την τελετή και στην Αθήνα ήταν η Εννεάκρουνος (ή Καλλιρόη) που θεωρούνταν κατάλληλη προς χρήση.[1] Στις Θήβες η Ιοκάστη θρηνεί που ο Ισμηνός δεν έδωσε το νερό του για το γάμο του Πολυνείκη, ο οποίος παντρεύτηκε στο εξωτερικό (Ευριπίδης, Φοίν. 347-348). Οι αρχαίοι θεωρούσαν ότι η τελετή συνδεόταν άμεσα με τη γονιμότητα όλης της πόλης, γιατί το νερό είναι δημιουργός της ζωής, στοιχείο που γεννά.

ΑΡΧΑΙΑ ΡΗΤΑ 33


Πέμπτη, 1 Οκτωβρίου 2015

Άτλαντας: Ο αταλάντευτος Κοσμοκράτωρ (από τη Μυθική Αναζήτηση)


Στην ελληνική μυθολογία και κατά τον Ησίοδο ο Άτλας  ήταν η μυθική μορφή που κρατούσε στους ώμους του το θόλο του Ουρανού πάνω από τη Γη. Ήταν γιος του Ιαπετού ή του  Αιθέρα ή του  Ποσειδώνα ή του Ουρανού και της Ωκεανίδας Κλυμένης, ή της Ωκεανίδας Ασίας,  ή της Ασίας  ή της  Ημέρας  ή της Λιβύης...
Αδελφός του Μενοίτιου, του Προμηθέα και του Επιμηθέα, σύζυγος της Εσπερίδας  από την οποία απέκτησε επτά κόρες, τις Ατλαντίδες ή Εσπερίδες· ή κατά άλλη εκδοχή σύζυγος της Ωκεανίδας Πλειόνης από την οποία απέκτησε τις επτά Πλειάδες· ή της Ησιόνης που του γέννησε την Ηλέκτρα· ή της Αίθρας που ήταν κόρη του Ωκεανού από την οποία απέκτησε τον  Ύαντα και δώδεκα κόρες.  Ήταν πατέρας πολλών παιδιών ανάμεσα στα οποία ξεχώριζε ο Έσπερος για την ευσέβεια, τη δικαιοσύνη και τον ανθρωπισμό του. Θύελλα τον άρπαξε από το βουνό Άτλας και καταστερίστηκε για την ευσέβεια του. Αναφέρεται και ως πατέρας της Πασιφάης, της Καλυψώς και της αρκαδικής ηρωίδας Μαίρας που του γέννησε ένα γιο, τον  Αύσονα. Τιμωρήθηκε από τον Δία, όπως και οι άλλοι τρεις Ιαπετίδες αδελφοί του.