Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Η ιστορία της Παλλήνης (Παρθένιος 6)



Παλλήνη

[Την ιστορία αφηγείται ο Θεαγένης και ο Ηγήσιππος στα Παλληνιακά][1]

[2]Λέγεται ότι ο Σίθων, βασιλιάς των Οδομάντων,[3] απέκτησε μια θυγατέρα όμορφη και χαριτωμένη, την Παλλήνη. Εξαιτίας της ομορφιάς της η φήμη της απλώθηκε πάρα πολύ και την περιτριγύριζαν μνηστήρες όχι μόνο από την ίδια τη Θράκη, αλλά ορισμένοι και από πιο μακριά, από την Ιλλυρία και από τους λαούς που κατοικούν στις όχθες του Τάναη.[4] Ο Σίθων στην αρχή πρόσταζε τους μνηστήρες που κατέφταναν να αγωνιστούν σε μάχη μαζί του <…> για την απόκτηση της κόρης και όποιος τυχόν αποδεικνυόταν πιο αδύναμος θα πέθαινε. Μ’ αυτό τον τρόπο σκότωσε πάρα πολλούς. Στη συνέχεια, όταν η περισσότερη από τη δύναμή του τον είχε εγκαταλείψει, αποφάσισε να παντρέψει την κόρη του και πρόσταξε δυο μνηστήρες που είχαν καταφτάσει, το Δρύαντα και τον Κλείτο, να μονομαχήσουν μεταξύ τους με έπαθλο την κοπέλα. Ο ένας θα πέθαινε και ο άλλος που θα επιβίωνε θα έπαιρνε την κόρη και τη βασιλεία. Όταν έφτασε η ορισμένη μέρα, η Παλλήνη, που έτυχε να ερωτευτεί τον Κλείτο, φοβόταν πολύ για την τύχη του. Δεν τόλμησε να το αποκαλύψει σε κάποιον από το περιβάλλον της, αλλά τα μάγουλά της γέμιζαν με δάκρυα, έως ότου ο γέροντας τροφός της, διερευνώντας και ανακαλύπτοντας το πάθος της, την προέτρεψε να έχει θάρρος και να πιστεύει ότι η υπόθεση θα εξελιχθεί όπως επιθυμούσε. Ο ίδιος στα κρυφά πλησίασε τον ηνίοχο του Δρύαντα και υποσχόμενος σ’ αυτόν πολύ χρυσάφι τον έπεισε να μην περάσει τους πείρους στους τροχούς του άρματος.  Έτσι, λοιπόν, όταν (οι αντίπαλοι) βγήκαν στη μάχη και ο Δρύαντας όρμησε στον Κλείτο, οι τροχοί του ξεγλίστρησαν από το άρμα, με αποτέλεσμα, όταν έπεσε, να τρέξει εναντίον του ο Κλείτος και να τον σκοτώσει. Ο Σίθων, αντιλαμβανόμενος τον έρωτα και τη δολιότητα της κόρης του, άναψε μια πολύ μεγάλη πυρά και έβαλε πάνω της το Δρύαντα. Και ήταν έτοιμος να σφάξει (πάνω στην πυρά) και την Παλλήνη, αν δεν εμφανιζόταν ένα θεϊκό όραμα[5] και δεν ξεσπούσε αιφνιδιαστικά μια ραγδαία βροχή από τον ουρανό.[6] Ο Σίθων μετάνιωσε, παρέθεσε στο πλήθος των Θρακών που ήταν παρόν γαμήλιο γεύμα και επέτρεψε στον Κλείτο να πάρει την κοπέλα για σύζυγό του.






[1] Βλ. Θεαγένης FGrHist 774 F 17 και Ηγήσιππος FGrHist 391 F 2. Ο Θεαγένης έγραψε ένα έργο με τον τίτλο Μακεδονικά, αλλά δε γνωρίζουμε πότε έζησε. Ο Ηγήσιππος πρέπει να έζησε στο δεύτερο μισό του 4ου αιώνα π.Χ. και τα Παλληνιακά του χρησιμοποιήθηκαν από μεταγενέστερους συγγραφείς κυρίως για ιστορίες που σχετίζονταν με τη Μακεδονία και τη Θράκη.
[2] Η ιστορία που ακολουθεί αποτελεί ουσιαστικά μια διασκευή του μύθου του Πέλοπα και του Οινόμαου. Δεν πρέπει να είναι πολύ παλιά και η αρχική της χρήση πρέπει να ήταν αιτιολογική: ερμήνευε τοπωνύμια (Σιθωνία, Παλλήνη). Ο Παρθένιος παραλείπει αυτή την πλευρά του μύθου. Η ιστορία είναι επίσης γνωστή από τον Κόνωνα (10), του οποίου η εκδοχή μοιάζει πολύ μ’ αυτή του Παρθένιου. Ίσως η κοινή πηγή να ήταν ο Ηγήσιππος. Πολύ διαφορετική είναι η εκδοχή του Νόννου (Διον. 48.90-237), όπου ο Διόνυσος παλεύει με την Παλλήνη -εδώ μια τρομερή Αμαζόνα- και στη συνέχεια σκοτώνει τον αιμομίκτη πατέρα της Σίθωνα. Η αιμομικτική επιθυμία κρύβεται πίσω και από την άρνηση του Οινόμαου να δώσει την κόρη του για γάμο (ή εναλλακτικά ένας χρησμός ότι θα σκοτωθεί από το γαμπρό του) και την απόφασή του να θέτει τους μνηστήρες σε θανάσιμη δοκιμασία, αλλά τόσο στον Παρθένιο όσο και στον Κόνωνα αυτή η λεπτομέρεια λείπει. Έτσι η δοκιμασία που περιμένει τους μνηστήρες της Παλλήνης μένει κάπως ανεξήγητη. Άλλη μια διαφορά με το μύθο του Οινόμαου είναι ότι ο τελικός θανάσιμος αγώνας δεν γίνεται μεταξύ του Σίθωνα και ενός μνηστήρα, αλλά μεταξύ δύο μνηστήρων, αφού ο Σίθων αποφάσισε τελικά να αποσυρθεί και να παντρέψει την κόρη του. Ίσως γι’ αυτό στο τέλος, αντίθετα με τον Οινόμαο, επιβιώνει και η Παλλήνη με τον Κλείτο πιθανώς τον διαδέχονταν ομαλά στο θρόνο. 
[3] Ο Σίθων ήταν μυθικός βασιλιάς του θρακικού λαού των Οδομάντων και επώνυμος ήρωας της χερσονήσου της Σιθωνίας, γιος του Ποσειδώνα ή του Άρη και της Όσσας. Στον Κόνωνα (10) είναι βασιλιάς της θρακικής Χερσονήσου. Οι Οδόμαντοι συνδέονταν με την περιοχή του Παγγαίου (Ηρόδ. 5.16.1, 7.112, Πλίνιος, ΗΝ 4.40).
[4] Ποταμός που χύνεται στον Εύξεινο Πόντο, ο σημερινός Ντον. Στην αρχαιότητα κατοικούσαν εκεί κυρίως Σκύθες.
[5] Η θεότητα που εμφανίστηκε, για να αποτρέψει το φόνο, ήταν η Αφροδίτη, όπως μαρτυρεί ο Κόνων (10). Ένα δαιμόνιον φάντασμα εμφανίζεται, για να σώσει την κατάσταση, και στο τέλος της 17ης ιστορίας.
[6] Μας θυμίζει τη βροχή που σβήνει την πυρά του Κροίσου στη γνωστή ηροδότεια ιστορία του Κύρου και του Κροίσου (Ηρόδ. 1.87).

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

LUCERNAE FICTILES, VOL. 2, 1743

Ο ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου: μια διαφορετική γλωσσική ανάλυση

O ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου, όπου κατοικούν τα πνεύματα των νεκρών (Οδύσσεια ω 14), γίνεται συνήθως αντιληπτός ως ένας ευχάριστος, ακόμη και επιθυμητός τόπος. Αυτή ήταν η εντύπωση μεταξύ πολλών από τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και ομηρικούς σχολιαστές, οι οποίοι θεώρησαν ότι το επίθετο ἀσφοδελός σημαίνει «ανθισμένος», «ευωδιαστός», «γόνιμος» και «καταπράσινος» και φαντάστηκαν τον λειμώνα ως ένα είδος «παραδείσου». 
Ωστόσο δεν είναι αυτή η εικόνα που προκύπτει από τις ραψωδίες λ και ω της Οδύσσειας, όπου έχουμε την πρώτη εκτεταμένη περιγραφή του Άδη και τις πρωιμότερες αναφορές σε ένα «ασφοδελό λιβάδι». Τα τρία χωρία, στα οποία ο Άδης χαρακτηρίζεται μ’ αυτό τον τρόπο (λ 539, 573, ω 13), απεικονίζουν ένα σκοτεινό, ζοφερό και άχαρος μέρος. 
Αυτά δεν είναι τα Ηλύσια Πεδία, όπου η ζωή είναι εύκολη και φυσάει πάντα ένας δροσιστικός δυτικός άνεμος (δ 561 - 569). Ούτε είναι τα Νησιά των Μακάρων, όπου το έδαφος φέρει τους γλυκούς καρπούς του για τους διακεκριμένους και ανέμελους ήρωες (Ησίοδο…

Λορέντζος Μαβίλης: όλα τα σονέτα (μέρος 2ο)

Μέρος 1ο

Μέρος 3ο

Όλα σε μορφή pdf


ΕΛΙΑ Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι, γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει σα να ‘θελε να σε νεκροστολίσει.
Και το κάθε πουλάκι, στο μεθύσι της αγάπης πιπίζοντας, ανοίγει στο κλαρί σου ερωτιάρικο κυνήγι, στο κλαρί σου που δε θα ξανανθίσει.
Ω πόσο στη θανή θα σε γλυκάνουν, με τη μαγευτικιά βοή που κάνουν, ολοζώντανης νιότης ομορφάδες
που σα θύμησες μέσα σου πληθαίνουν. Ω να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν και άλλες ψυχές, της ψυχής σου αδερφάδες.

ΟΜΟΡΦΙΑ Σε  σταυροδρόμια αγέλαστα, όπου σκλάβοι της δουλειάς, τυραγνιούνται στο λιοβόρι, σαν κολασμένοι, εμπόροι και μαστόροι, κι όλους, από το χτίστη ως το μανάβη,
διάφορου δίψα μόνο τους ανάβει− περνάς εσύ τόμου σκολάσεις, κόρη, σαν περιστέρι, και το αγνό σου θώρι τέλεια κάθε άλλη επιθυμία τους παύει.
Μακριά απ’ τ’ ανθισμένα περιβόλια και αφώτιστοι απ’ της τέχνης την αχτίδα, όμως για σε ξεχνούν καθ’ έγνοια δόλια
και ειρηνεμένοι σαν από άγια ελπίδα σε καμαρώνουν μουρμουρίζοντάς σου: «Η Παναγιά, πιτσούνι μου, κο…

Lucernae fictiles, vol. 1, 1739

Η καταγωγή των Ετρούσκων

Οι Ετρούσκοι υπήρξαν λαός της Ιταλίας, φορείς ενός εξαιρετικού πολιτισμού, ο οποίος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την Ρώμη στην αρχαϊκή της φάση. Στην αρχή ήταν πολιτικοί επικυρίαρχοι της Ρώμης, αργότερα υπέκυψαν στη ρωμαϊκή δύναμη και αφομοιώθηκαν πολιτιστικά, γλωσσικά και εθνολογικά από αυτήν. Μεγάλες ετρουσκικές αριστοκρατικές οικογένειες ενσωματώθηκαν στη ρωμαϊκή άρχουσα τάξη, ανάμεσά τους λ.χ. και η οικογένεια του Κικέρωνα, του σπουδαίου ρήτορα και πολιτικού της Respublica.          Με τη σειρά τους οι Ετρούσκοι δέχτηκαν σε πρώιμη εποχή έντονη την επίδραση του ελληνικού πολιτισμού, μέσω των ελληνικών αποικιών της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας: υιοθέτησαν το ελληνικό αλφάβητο, το ελληνικό πάνθεον και την ελληνική τέχνη, προσαρμόζοντάς τα στις ανάγκες τους. Πολλές φορές μάλιστα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού μεταδόθηκαν στους Ρωμαίους όχι άμεσα, αλλά μέσω των Ετρούσκων.                    Ένα χρόνιο πρόβλημα που απασχόλησε και απασχολεί τους ιστορικούς ήταν η καταγωγή του λαού αυτ…

O θεσμός της προξενίας στην Αρχαία Ελλάδα

Ο θεσμός της προξενίας, με τον οποίο μια πόλη συνάπτει ένα είδος σχέσης με κάποιο άτομο σε άλλη πόλη στη βάση του αντίστοιχου προτύπου της ξενίας στην ιδιωτική σφαίρα ζωής, φαίνεται ότι θεσμοποιήθηκε στις ελληνικές πόλεις ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ.ως κρατική πολιτική εκδοχή της παραδοσιακής ξενίας, αφού στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν τακτικές διπλωματικές υπηρεσίες, ούτε μόνιμες πρεσβείες στο εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι την ίδια μετάβαση από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα που παρατηρούμε στη σχέση μεταξύ ξενίας και προξενίας μπορούμε να την παρατηρήσουμε και στην περίπτωση των adhoc πρέσβεων, κηρύκων και αγγελιαφόρων, οι οποίοι δεν αποτελούν πια ιδιωτικά πρόσωπα, αλλά ορίζονται από τη συνέλευση (Βουλή ή Εκκλησία), συνήθως με εκλογή, και εκπροσωπούν την πόλη. Γενικά ο πρόξενος προσέφερε σε επίσημο επίπεδο τις υπηρεσίες που ένας ιδιώτης θα περίμενε από έναν ξένο.Ο πρόξενος αναλάμβανε να μιλήσει για λογαριασμό των ξένων στη συνέλευση του λαού ή στη Βουλή και ήταν επίσης υποχρεωμένος…

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

Μητρόδωρος ο Επικούρειος, απόσπασμα από την πραγματεία κατά των διαλεκτικών

Ο P.Herc. 255 μαζί με μια σειρά από άλλα παπυρικά αποσπάσματα από το Herculaneum (418, 1084, 1091, 1112  και ίσως 390, 456, 1103, 1108 -μέσα του 3ου αιώνα π.Χ.) μοιάζουν να αποτελούν μέρος μιας επικούρειου τύπου κριτικής εναντίον άλλων φιλοσόφων. Στα χωρία εμφανίζονται τα ονόματα του Πλάτωνα, του Στίλπωνος, του Επίκουρου και του Πολύαινου. Αποδίδονται στον Μητρόδωρο τον Λαμψακηνό και στην πραγματεία του Προς τους διαλεκτικούς (Διόγ. Λαέρτ. 10.24), αφού ένα από αυτά το παραθέτει ο Πλούταρχος (1125b) ακριβώς με το όνομα του Μητρόδωρου. Το χωρίο που μεταφράζεται παρακάτω, το μόνο σχετικά ακέραιο, σχολιάζει την πρόοδο της πρώιμης ανθρωπότητας στην ανακάλυψη νέων ιδεών και νόμων. Σχολιάζει ειρωνικά την υποτιθέμενη «αθανασία» των ευρετών αυτών των ιδεών, οι οποίοι όχι μόνο την επικαλέστηκαν για τον εαυτό τους, αλλά είχαν ως συνεργάτες και τους μυθολόγους, μια άποψη που πηγαίνει πίσω ως τον Πρόδικο και υιοθετήθηκε και από τον Στωικό Περσαίο. Το χωρίο μοιάζει να συζητά την αντι-πλατωνική αντί…