Αναρτήσεις

Προβολή αναρτήσεων από Δεκέμβριος, 2014

10.Ερωτικά Παθήματα του Παρθένιου: Το επιστολικό προοίμιο (προς τον Ρωμαίο Κορνήλιο Γάλλο)

Εικόνα
[Eπιστολικό προοίμιο]
Ο ΠΑΡΘΕΝΙΟΣ ΣΤΟΝ ΚΟΡΝΗΛΙΟ ΓΑΛΛΟ: ΧΑΙΡΕ!
Θεωρώντας, Κορνήλιε Γάλλε, ότι προπάντων σ΄ εσένα ταιριάζει η συλλογή ερωτικών παθημάτων, έκανα μια επιλογή, όσο το δυνατόν πιο συμπυκνωμένη, και σου την έστειλα.[1]Έτσι, όσες από τις ιστορίες υπάρχουν σε ορισμένους ποιητές, αλλά δεν αναπτύσσονται από αυτούς επαρκώς, θα τις κατανοήσεις -τις περισσότερες- χάρη σε τούτη εδώ τη συλλογή.[2] Επίσης εσύ ο ίδιος θα έχεις τη δυνατότητα να μετατρέψεις σε επικά και ελεγειακά ποιήματα τις πλέον κατάλληλες από τις ιστορίες.[3] Κι ούτε να σκεφτείς αρνητικά γι’ αυτές, επειδή τους λείπει η εκλέπτυνση, την οποία εσύ επιδιώκεις.[4]Γιατί τις ιστορίες τις συγκέντρωσα σαν ένα είδος σύντομου βοηθήματος της μνήμης και θα έχουν τώρα, καθώς φαίνεται, παρόμοια χρησιμότητα και για εσένα.


[1] Η χρήση στο πρωτότυπο του μέσου αορίστου ἀναλεξάμενος υπονοεί πιθανώς ότι ο Παρθένιος έκανε τη συλλογή των ερωτικών ιστοριών αρχικά για ιδιωτική του χρήση, με σκοπό δηλαδή να τη χρησιμοποιήσει για τη σύνθεση ποιημά…

9.Η αξία των Ερωτικών Παθημάτων για τον σύγχρονο αναγνώστη

Εικόνα
 Κλείνοντας την εισαγωγή στα Ερωτικά Παθήματα μπορούμε να αναρωτηθούμε πώς θα μπορούσε να προσελκύσει έναν σύγχρονο αναγνώστη η συλλογή αυτών των ιστοριών ακραίου ερωτικού πάθους. Οι ιστορίες έχουν ενδιαφέρον, επειδή συχνά παρουσιάζουν μια σπάνια παραλλαγή ενός μύθου, η οποία διαφέρει πολύ από την ευρύτερα γνωστή εκδοχή της. Επίσης έχουν ενδιαφέρον, γιατί μας επιτρέπουν να ρίξουμε μια φευγαλέα ματιά στο πώς δουλεύει ένας τυπικός ποιητής της ελληνιστικής και ελληνορωμαϊκής εποχής, πώς μαζεύει το υλικό του από διάφορες αρχαίες πηγές, για να χτίσει το δικό του έργο. Μαθαίνουμε επιπλέον για έναν από τους τρόπους, με τους οποίους υλικό του ελληνικού μύθου διαδιδόταν στο ρωμαϊκό εκλεπτυσμένο κοινό. Το έργο προσφέρει επίσης τη δυνατότητα να θέσουμε ερωτήματα και να κάνουμε υποθέσεις για το είδος, το ύφος, το περιεχόμενο της χαμένης πια ποίησης των Ρωμαίων φίλων του Παρθένιου, του Γάλλου, του Κίννα και των άλλων νεωτερικών ποιητών των μέσων του 1ου αιώνα π.Χ., οι οποίοι πειραματίζονταν με το …

8.Οι πηγές του Παρθένιου και τα σημειώματα στις ιστορίες

Εικόνα
 Αναφερόμενοι στις πηγές που χρησιμοποίησε ο Παρθένιος είναι αδύνατο να αποφύγουμε και το θέμα με τα σύντομα σημειώματα που υποτίθεται ότι καταγράφουν ακριβώς αυτές τις πηγές. Ο ίδιος ο Παρθένιος σιωπά συνήθως για τις πηγές του, αν και στο επιστολικό προοίμιο αναφέρει ο ίδιος ότι χρησιμοποίησε ποιητικά έργα για το σκοπό του. Πιθανώς όμως χρησιμοποίησε και πεζά έργα, ιστορικά, συλλογές μύθων ή άλλου τύπου. Ένα πιθανό παράδειγμα για το τελευταίο είναι η ιστορία του Πάρη, της Οινώνης και του Κόρυθου (4 και 34), όπου πιθανή πηγή είναι ένα πεζό τρωικό ρομάντζο του Ηγησιάνακτα. Επίσης η ιστορία της Ηρίππης και του εραστή της από τη Γαλατία (8), η οποία τοποθετείται στην ιστορική εποχή, μπορεί να προέρχεται από κάποιο πεζό πρωτότυπο.  Πάντως ο ίδιος ο Παρθένιος αναφέρει μόνο ποιητικές πηγές: το Νικαίνετο (11), τον Αλέξανδρο τον Αιτωλό (14), το Νίκανδρο (34) και «αυτόν που έγραψε την Κτίση της Λέσβου» (21), ίσως τον Απολλώνιο το Ρόδιο.    Τα σύντομα σημειώματα που καταγράφουν τις πηγές του Πα…

7.Χαρακτηριστικά θέματα και μοτίβα στα Ερωτικά Παθήματα του Παρθένιου

Εικόνα
Ο Παρθένιος άντλησε τις ιστορίες του από ποικίλες πηγές, αλλά κυρίως από συγγραφείς της Ελληνιστικής Εποχής. Ορισμένες από τις ιστορίες δημιουργήθηκαν αιώνες πριν και στην εποχή τους είχαν συγκεκριμένο, συχνά πολιτικό, σκοπό, όπως τη διεκδίκηση μιας περιοχής, την απόδειξη συγγένειας μεταξύ πόλεων ή την αξίωση για προτεραιότητα μιας λατρείας, μιας ιερής τοποθεσίας ή πόλης σε σχέση με άλλες. Την εποχή που έγραφε ο Παρθένιος ο πολιτικός ή άλλος σκοπός είχε πια χαθεί και είχαν μείνει μόνο οι συχνά παράδοξες ή σκοτεινές πια ιστορίες και υπαινιγμοί, οι οποίοι αποσκοπούν στην ευχαρίστηση και την περιέργεια του κοινού. Αυτό δίνει την ευχέρεια στον Παρθένιο ή τις πηγές του να μεταφέρουν τις ιστορίες από τον ένα τόπο σε έναν άλλο, να πάρουν μοτίβα και θέματα που ανήκουν σε γνωστούς μύθους και να τα μεταφέρουν σε άλλους. Μ’ αυτό τον τρόπο δημιουργούνται νέες ιστορίες, χωρίς ωστόσο αυτό να σημαίνει ότι όλες οι ομοιότητες του μυθικού υλικού αποτελούν καθαρή μίμηση: μπορεί απλώς να αντανακλούν παρό…

6.Τα Ερωτικά Παθήματα του Παρθένιου και η μυθογραφική παράδοση

Εικόνα
Τα Ερωτικά παθήματα τυπικά ανήκουν στο γένος της μυθογραφίας, το οποίο έχει την απαρχή του στους γενεαλόγους και τους συγγραφείς τοπικής ιστορίας του 5ου και 4ου αιώνα π.Χ., αν και για μας τα σημαντικότερα δείγματα προέρχονται από την ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο. Τα μυθογραφικά έργα διαφέρουν πολύ μεταξύ τους στο περιεχόμενο και τη μορφή, από τους συνοπτικούς γενεαλογικούς κύκλους του Φερεκύδη (5ος αιώνας π.Χ.) ως τη Βιβλιοθήκη που σώζεται με το όνομα του Απολλοδώρου (1ος-2ος αιώνας μ.Χ.), και από τα Τραγωδούμενα του Ασκληπιάδη, μαθητή του Ισοκράτη, ο οποίος συνέκρινε το χειρισμό των μύθων από τους τραγικούς της Αθήνας σε σχέση με τη λυρική ή επική τους πραγμάτευση,ως τους Αργοναύτες ή Αργοναυτικά του Διονύσιου του Σκυτοβραχίονα (3ος αιώνας π.Χ.) που πλησίαζαν το πεζό ρομάντζο με μια ευημερηστικού τύπου προσέγγιση, η οποία άλλαζε το μύθο ριζοσπαστικά. Εδώ μπορούν να προστεθούν οι υποθέσεις, οι οποίες αφού παρέθεταν τον πρώτο στίχο ενός δραματικού έργου, στη συνέχεια έδιναν σύντομα…

5,Τα Ερωτικά Παθήματα του Παρθένιου και οι "ερωτικοί λόγοι" των Περιπατητικών

Εικόνα
Στην περιπατητική παράδοση επίσης ακούμε για τους λεγόμενους ερωτικούς λόγους. Φαίνεται ότι επρόκειτο για συλλογές ανέκδοτων ερωτικών ιστοριών, είτε με τη μορφή διαλόγων, είτε με τη μορφή πραγματειών.Καλύτερα πληροφορημένοι είμαστε για το έργο του Κλέαρχου, το οποίο ήταν μια σειρά από ζητήματα και περιλάμβαναν συμβολικές ερμηνείες, ψυχολογικές αναλύσεις, ανέκδοτα με χαρακτήρα ηθικού παραδείγματος, λογοτεχνική ιστορία και εξορθολογισμένο μύθο. Σ’ αυτά τα χαμένα έργα φαίνεται ότι κυριαρχούσε η μελέτη του έρωτα ως παράλογης δύναμης,οι κίνδυνοί του για την ψυχή, τα αποτελέσματά του στην ανθρώπινη φυσιολογία, η φαινομενολογία του. Σταδιακά, ωστόσο, τα έργα αυτού του τύπου μαρτυρούν μια αυξανόμενη έλξη για περίεργες και σκανδαλιστικές ιστορίες. Τα Ερωτικά παθήματα του Παρθένιου φαίνεται ότι πλησιάζουν τον τελευταίο τύπο έργων, αφού δεν υπάρχει φιλοσοφικό περιεχόμενο, ούτε καν συστηματική θεματική σύνδεση μεταξύ των διαδοχικών ιστοριών. Διατηρούν μόνο τη μορφή της συλλογής ανεκδότων για τις …

4.Τα Ερωτικά Παθήματα του Παρθένιου ως "υπομνήματα" (βοηθήματα μνήμης)

Εικόνα
Το πόνημα αυτό του Παρθένιου είναι το μόνο πεζό έργο από ελληνιστικό ποιητή που σώζεται ακέραιο.[1]Τα Ερωτικά παθήματα αποτελούν μια συμπυκνωμένη συλλογή ερωτικών ιστοριών, από το μύθο ή το χώρο της ιστορίας (ή ψευδοϊστορίας). Η ακριβής τους χρονολόγηση είναι αδύνατη. Ο terminuspostquem είναι το έτος 52 π.Χ., έτος κατά το οποίο ο Γάλλος, στον οποίο αφιερώνεται το έργο, ήταν 18 χρονών, ενώ ο terminusantequem είναι το έτος 27/6 π.Χ., χρονιά κατά την οποία ο Γάλλος αυτοκτόνησε.Οι ιστορίες, συνήθως με δραματικό για τους ήρωες τέλος, λέγονται απογυμνωμένα και στα βασικά τους σημεία. Λείπουν οι λεπτομέρειες, τα πολλά ρητορικά στολίδια και κυριαρχεί η ουσία. Αυτά τα χαρακτηριστικά της συλλογής δεν είναι τυχαία: γράφτηκε, όπως αναφέρεται στο επιστολικό της προοίμιο, για να αποτελέσει ένα είδος εγχειριδίου ή σημειώσεων ή υπομνήματος για το Ρωμαίο ποιητή Κορνήλιο Γάλλο, προκειμένου ο τελευταίος να εκμεταλλευτεί τις ιστορίες, για να γράψει τα δικά του εκλεπτυσμένα ποιήματα. Ο ακριβής όρος που χρ…

3.Η μεταθανάτια επιβίωση της ποίησης του Παρθένιου

Εικόνα
Περνώντας στο θέμα της υστεροφημίας του Παρθένιου μετά το θάνατό του, μπορούμε καταρχήν να αναφερθούμε στο επίγραμμα του Ερύκιου (Παλατινή ανθολογία 7.377), το οποίο υποτίθεται ότι γράφτηκε με αφορμή το θάνατο του συγγραφέα μας. Δεν αποκλείεται, ωστόσο, να αποτελεί ένα είδος επιθετικής λογοτεχνικής κριτικής ενάντια στον Παρθένιο όσο ο ίδιος ο ποιητής ήταν ακόμη ζωντανός:[1]
Εἰ καὶ ὑπὸ χθονὶ κεῖται͵ ὅμως ἔτι καὶ κατὰ πίσσαντοῦ μιαρογλώσσου χεύατε Παρθενίου͵οὕνεκα Πιερίδεσσιν ἐνήμεσε μυρία κεῖναφλέγματα καὶ μυσαρῶν ἀπλυσίην ἐλέγων.ἤλασε καὶ μανίης ἐπὶ δὴ τόσον͵ ὥστ΄ ἀγορεῦσαιπηλὸν Ὀδυσσείην καὶ πάτον Ἰλιάδα.τοιγὰρ ὑπὸ ζοφίαισιν Ἐρινύσιν ἀμμέσον ἧπταιΚωκυτοῦ κλοιῷ λαιμὸν ἀπαγχόμενος.
Τι κι αν είναι κάτω απ’ τη γη; Κι έτσι ακόμηχύστε πίσσα στον βρομόστομο Παρθένιο.Πάνω στις Πιερίδες Μούσες ξέρασε τόνουςφλέματα κι απλυσιά από σιχαμένες ελεγείες.Τόσο πολύ καβάλησε την τρέλα, που είπελάσπη την Οδύσσεια, κόπρο την Ιλιάδα.Στου Κωκυτού[2]τη μέση οι ζοφερές οι Ερινύεςτον έχουν δέσει, με περιλαίμιο…

2.Τα χαμένα έργα του Παρθένιου

Εικόνα
Στην εποχή του ο Παρθένιος ήταν διάσημος για το ποιητικό του έργο, ιδιαίτερα το ελεγειακό. Υπήρξε ο αγαπημένος συγγραφέας των αυτοκρατόρων Τιβέριου και Αδριανού. Οι αρχαίες μαρτυρίες τον θεωρούν σχεδόν ισάξιο με τον κορυφαίο συγγραφέα της Ελληνιστικής Εποχής, τον Καλλίμαχο, ενώ τον συγκρίνουν με τον Ευφορίωνα και το Λυκόφρονα, διάσημους για το κυνήγι του εκλεπτυσμένου ή και σκοτεινού υπαινιγμού και την αναζήτηση παράξενων ή ελάχιστα γνωστών ιστοριών και παραλλαγών των ελληνικών μύθων. Πάπυρος της Γενεύης του 3ου ή 4ου αιώνα μ.Χ. (PGenev. inv. 97), ο οποίος διασώζει σπαράγματα ποιήματός του σε ελεγειακό μέτρο για τη γυναίκα του, συνοδεύεται από σχετικά πλούσιο σχολιασμό, κάτι αναμενόμενο μόνο για τον Καλλίμαχο σε μια τόσο πρώιμη εποχή.            Από την ποίησή του διασώζονται ελάχιστα αποσπάσματα, λιγότερα από εξήντα. Τα εκτενέστερα είναι ένα απόσπασμα έξι στίχων σε εξάμετρο και το παπυρικό εύρημα που αναφέρθηκε προηγουμένως, δεκαπέντε πολύ ακρωτηριασμένοι στίχοι. Πολλά σωζόμενα αποσπ…

Το αριθμητικό ένας, μία, ένα: ετυμολογία και πρωταρχική μορφή στην προϊστορία της Ελληνικής Γλώσσας

Εικόνα
 Ο αριθμός 1 στην κλασική ελληνική, και συγκεκριμένα στην αττική διάλεκτο, είχε τη μορφή εἷς, μία, ἕν στα τρία γένη. Οι τύποι σε συγχρονικό επίπεδο φαίνονται ανόμοιοι, «ανώμαλοι», αλλά η προσεκτική διαχρονική τους ανάλυση αποκαλύπτει μια ομαλή πραγματικότητα σε προϊστορικό στάδιο. Συγκεκριμένα οι τρεις τύποι μπορούν να αναχθούν σε πρωταρχικές μορφές
σέμς (sem-s), σμίyα (sm-iya), σέμ (sem).
Ας αρχίσουμε με το (ακατάληκτο) ουδέτερο, όπου απαιτούνται δύο φωνητικές εξελίξεις: α) το σ- σε αρχική θέση πριν από φωνήεν σε κάποια φάση της προϊστορικής Ελληνικής αδυνάτισε και έγινε δασεία.[1]Δηλαδή sem>hem>ἕμ.  β) Η Ελληνική στην εξέλιξή της έπαψε να ανέχεται ως τελικά σύμφωνα στις κλιτές λέξεις άλλα πέραν των ν, ρ, σ, ξ, ψ. Συνεπώς το τελικό -μ εξελίσσεται στον κοντινότερο φωνητικά φθόγγο ἕμ>ἕν.
Το θηλυκό σμίyα απαιτεί τις εξής μεταβολές: το αρχικό σ- μπροστά από σύμφωνο εκπίπτει εντελώς. Συνεπώς σμίyα > μίyα (πβ. τη διπλοτυπία σμικρός/μικρός).Το ημίφωνο y στη μεταγενέστερη Ελληνική χ…

1.Ο Βίος του Παρθένιου

Εικόνα
Δε γνωρίζουμε λεπτομέρειες για τη ζωή του Παρθένιου. Η κυριότερη πηγή μας για το βίο του είναι το αντίστοιχο σύντομο λήμμα της Σούδας (π 664).[1]Ο Παρθένιος ήταν γιος του Ηρακλείδη και της Ευδώρας, από τη Νίκαια ή τη Μύρλεια,πόλεις και οι δύο της Βιθυνίας. Ο Στέφανος ο Βυζάντιος (λήμμα Νίκαια) θεωρεί τον Παρθένιο Νικαέα (πβ. και Σούδα ν 261). Μια λύση είναι να θεωρήσουμε ότι η οικογένεια του Παρθένιου καταγόταν από τη Μύρλεια και ότι μετακινήθηκε στη Νίκαια, όπου γεννήθηκε ο Παρθένιος. Εναλλακτικά μπορούμε να υποθέσουμε ότι του είχε απονεμηθεί τιμητικά ο τίτλος του πολίτη της Μυρλείας. Η πόλη της Απάμειας εμφανίζεται σε σχέση με τον Παρθένιο σε ανώνυμο επίγραμμα της εποχής του Αδριανού (IGxiv 1089) και ως τόπος θανάτου της συζύγου του Αρήτης σε σχόλιο στο απ. 2.2-3. Ωστόσο μια παρόμοια σύγχυση επικρατεί και στην περίπτωση του Ασκληπιάδη του Μυρλεανού, του οποίου η οικογένεια προερχόταν από τη Νίκαια, αλλά μετακινήθηκε στην Απάμεια (Σούδα α 4173).[2]Η περιοχή της Βιθυνίας, από την οποί…