Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Οι Υιοί του Φωτός στο Κατά Θωμάν απόκρυφο ευαγγέλιο



[Βλ. επίσης Φως και εικόνα στο Κατά Θωμάν απόκρυφο ευαγγέλιο (λόγια 83 και 84)]

(Λόγιο 50)
Είπεν ο Ιησούς: «Αν σας πουν:
   “Από πού προέρχεστε;”, πείτε τους:
       “Προήλθαμε απ’ το Φως,
   από εκεί όπου το Φως γεννήθηκε
       από τον εαυτό του. Στάθηκε εκεί
  και φανέρωσε τον εαυτό του στην εικόνα τους”.
     Αν σας πουν: “Ποιοι είστε;”, πείτε:
       “Είμαστε οι Υιοί Του (του Φωτός) και εκλεκτοί
     του Ζώντος Πατρός”. Αν σας ρωτήσουν:
       “Ποιο είναι εντός σας το σημάδι του Πατέρα σας;”,
      πείτε τους: “Είναι κίνηση και
       ανάπαυση”».

Ερμηνεία
 Στο λόγιο 50 τονίζεται η φύση της Βασιλείας, που είναι το φως, έννοια χαρακτηριστική τόσο στο Κατά Ιωάννην και την πρώτη επιστολή του Ιωάννη, όσο και στα χειρόγραφα της Νεκρής Θάλασσας. Η κοινότητα των Εσσαίων μιλούσε για τη διάσταση μεταξύ φωτός και σκότους (δυϊσμός), η οποία δημιουργήθηκε από το Θεό του Σύμπαντος και υποτάσσεται σ’ Αυτόν. Όχι μόνο είναι ο Θεός φως (1 Ιω. 1.5), αλλά και η ζωή που υπήρχε στον προϋπάρχοντα Λόγο ήταν το αληθινό φως των ανθρωπίνων όντων (Ιω. 1.4-5, 1.9 και 8.12). Γι’ αυτό και ο Ιησούς στην «Επί του Όρους ομιλία» λέει στους μαθητές ότι είναι το «το φως του κόσμου» (Μτ. 5.14 και πβ. λόγιο 24, «υπάρχει φως μες στον άνθρωπο του φωτός και φωτίζει όλο τον κόσμο»).
Ως Υιοί του Φωτός οι μαθητές είναι και Υιοί του «Ζώντος Πατρός» (Λκ. 16.8, Ιω. 12.36 και 1 Θεσσ. 5.5). Ως εκλεκτοί του Θεού οδηγούνται προς την ανάπαυση, θέμα που επανέρχεται στο Θωμά και την Κ.Δ. (Μτ. 11.28-30, και Εβρ. 3.11 και 4.11)∙ αλλά και στην Π.Δ. η «κίνηση» της δημιουργίας του κόσμου ακολουθείται από την ημέρα της ανάπαυσης. Η ανάπαυση προς την οποία οδεύουν οι θωμαΐτες πιστοί είναι ήδη παρούσα, γιατί ήδη παρούσα είναι η Βασιλεία και το σχέδιο του Θεού ενεργό, ως αποτέλεσμα της έλευσης του Ιησού στον κόσμο∙ οι άνθρωποι, δηλαδή, πρέπει να συνειδητοποιήσουν πως η ανάπαυση της Βασιλείας του Θεού, προς την οποία οδεύουν στο μέλλον, έχει έρθει ήδη στο παρόν! Αυτό το παράδοξο εξηγείται στο Θωμά (λόγιο 50) με τους όρους «κίνηση» και «ανάπαυση», που συνδέονται μεταξύ τους και αποτελούν το σημάδι του Θεού στους μαθητές. Aυτό τους υποχρεώνει να αναλάβουν ενσυνείδητα την αποστολή του ευαγγελισμού του κόσμου, απαντώτας με τη δράση τους σε όσους ρωτούν στο λόγιο 50 «από πού προέρχεστε, ποιοι είστε, ποιο είναι το σημάδι του πατέρα σας μέσα σας;». Σε γνωστικό πλαίσιο, όμως, οι όροι κίνηση και ανάπαυση χαρακτηρίζουν το Θεό και με την εξής σημασία: η πρώτη δηλώνει ότι ο Θεός είναι η πρώτη αρχή, που κινεί και κατευθύνει το Παν (η φιλοσοφική επίδραση του Ελληνισμού είναι προφανής σ’ αυτή την ιδέα) και η δεύτερη έχει τη έννοια ότι ο Θεός είναι αναλλοίωτος και δημιουργός της Βασιλείας του Φωτός (=ανάπαυση). Η κίνηση και η ανάπαυση είναι ίδιον και του πρωταρχικού ανθρώπου, της Εικόνας του Θεού. Οι Ναασσηνοί ερμήνευαν το όνομα του δικού τους πρωταρχικού ανθρώπου Πάπας από το παύε παύε: ο Πάπας καλείται να παύσει την ταραχώδη κίνηση του κόσμου και να φέρει την ειρήνη (βλ. Ιππόλ., Έλεγχος 5.8.22). O Πάπας ωστόσο είναι σε θέση να κινεί τον κόσμο, αλλά ο ίδιος να παραμένει ακίνητος (Ιππόλ., Έλεγχος  5.7.25). Με τη φράση «εκλεκτοί του Ζώντος Πατρός» μπορεί να υπονοείται επίσης ότι ο Γνωστικός αποτελεί μέλος της ανώτατης Εκκλησίας με την έννοια που είναι γνωστή από τους Ναασσηνούς: υπάρχουν τρεις Εκκλησίες, που αντιστοιχούν στα μέρη του πρωταρχικού ανθρώπου, η εκλεκτή, η κλητή και η αιχμάλωτη. Ο Γνωστικός ανήκει στην πρώτη (βλ. Ιππόλ., Έλεγχος 5.6. 7).

            Οι περισσότεροι μελετητές συμφωνούν στο γνωστικό προσανατολισμό του λογίου. Η υπόθεση ότι κάποιοι τρίτοι ρωτούν, οι ερωτήσεις και οι απαντήσεις σ’ αυτούς που ρωτούν είναι στοιχεία που συναντούμε σε πολλά κείμενα του Nag Hammadi και θυμίζουν τη διήγηση από το Απόκρυφο του Ιωάννη, όπου στην ερώτηση των κοσμικών δυνάμεων προς την ψυχή, καθώς περνά μέσα από τις διαδοχικές σφαίρες του ουρανού, η ψυχή απαντά ότι είναι κόρη του προϋπάρχοντος Πατρός και θα επιστρέψει σ’ αυτόν∙ το όλο κλίμα, άλλωστε, μας μεταφέρει στη μυθολογία του Γνωστικισμού για τον κακό κόσμο και την επιστροφή του Γνωστικού στην κατάσταση από την οποία προήλθε, όταν ένας θεϊκός απεσταλμένος θα τον ξυπνήσει, σπάζοντας τα δεσμά της άγνοιας μέσω της αληθινής γνώσης που θα κομίσει.

[Σταύρος Γκιργκένης]

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

LUCERNAE FICTILES, VOL. 2, 1743

Ο ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου: μια διαφορετική γλωσσική ανάλυση

O ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου, όπου κατοικούν τα πνεύματα των νεκρών (Οδύσσεια ω 14), γίνεται συνήθως αντιληπτός ως ένας ευχάριστος, ακόμη και επιθυμητός τόπος. Αυτή ήταν η εντύπωση μεταξύ πολλών από τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και ομηρικούς σχολιαστές, οι οποίοι θεώρησαν ότι το επίθετο ἀσφοδελός σημαίνει «ανθισμένος», «ευωδιαστός», «γόνιμος» και «καταπράσινος» και φαντάστηκαν τον λειμώνα ως ένα είδος «παραδείσου». 
Ωστόσο δεν είναι αυτή η εικόνα που προκύπτει από τις ραψωδίες λ και ω της Οδύσσειας, όπου έχουμε την πρώτη εκτεταμένη περιγραφή του Άδη και τις πρωιμότερες αναφορές σε ένα «ασφοδελό λιβάδι». Τα τρία χωρία, στα οποία ο Άδης χαρακτηρίζεται μ’ αυτό τον τρόπο (λ 539, 573, ω 13), απεικονίζουν ένα σκοτεινό, ζοφερό και άχαρος μέρος. 
Αυτά δεν είναι τα Ηλύσια Πεδία, όπου η ζωή είναι εύκολη και φυσάει πάντα ένας δροσιστικός δυτικός άνεμος (δ 561 - 569). Ούτε είναι τα Νησιά των Μακάρων, όπου το έδαφος φέρει τους γλυκούς καρπούς του για τους διακεκριμένους και ανέμελους ήρωες (Ησίοδο…

O θεσμός της προξενίας στην Αρχαία Ελλάδα

Ο θεσμός της προξενίας, με τον οποίο μια πόλη συνάπτει ένα είδος σχέσης με κάποιο άτομο σε άλλη πόλη στη βάση του αντίστοιχου προτύπου της ξενίας στην ιδιωτική σφαίρα ζωής, φαίνεται ότι θεσμοποιήθηκε στις ελληνικές πόλεις ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ.ως κρατική πολιτική εκδοχή της παραδοσιακής ξενίας, αφού στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν τακτικές διπλωματικές υπηρεσίες, ούτε μόνιμες πρεσβείες στο εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι την ίδια μετάβαση από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα που παρατηρούμε στη σχέση μεταξύ ξενίας και προξενίας μπορούμε να την παρατηρήσουμε και στην περίπτωση των adhoc πρέσβεων, κηρύκων και αγγελιαφόρων, οι οποίοι δεν αποτελούν πια ιδιωτικά πρόσωπα, αλλά ορίζονται από τη συνέλευση (Βουλή ή Εκκλησία), συνήθως με εκλογή, και εκπροσωπούν την πόλη. Γενικά ο πρόξενος προσέφερε σε επίσημο επίπεδο τις υπηρεσίες που ένας ιδιώτης θα περίμενε από έναν ξένο.Ο πρόξενος αναλάμβανε να μιλήσει για λογαριασμό των ξένων στη συνέλευση του λαού ή στη Βουλή και ήταν επίσης υποχρεωμένος…

Η καταγωγή των Ετρούσκων

Οι Ετρούσκοι υπήρξαν λαός της Ιταλίας, φορείς ενός εξαιρετικού πολιτισμού, ο οποίος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την Ρώμη στην αρχαϊκή της φάση. Στην αρχή ήταν πολιτικοί επικυρίαρχοι της Ρώμης, αργότερα υπέκυψαν στη ρωμαϊκή δύναμη και αφομοιώθηκαν πολιτιστικά, γλωσσικά και εθνολογικά από αυτήν. Μεγάλες ετρουσκικές αριστοκρατικές οικογένειες ενσωματώθηκαν στη ρωμαϊκή άρχουσα τάξη, ανάμεσά τους λ.χ. και η οικογένεια του Κικέρωνα, του σπουδαίου ρήτορα και πολιτικού της Respublica.          Με τη σειρά τους οι Ετρούσκοι δέχτηκαν σε πρώιμη εποχή έντονη την επίδραση του ελληνικού πολιτισμού, μέσω των ελληνικών αποικιών της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας: υιοθέτησαν το ελληνικό αλφάβητο, το ελληνικό πάνθεον και την ελληνική τέχνη, προσαρμόζοντάς τα στις ανάγκες τους. Πολλές φορές μάλιστα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού μεταδόθηκαν στους Ρωμαίους όχι άμεσα, αλλά μέσω των Ετρούσκων.                    Ένα χρόνιο πρόβλημα που απασχόλησε και απασχολεί τους ιστορικούς ήταν η καταγωγή του λαού αυτ…

Λορέντζος Μαβίλης: όλα τα σονέτα (μέρος 2ο)

Μέρος 1ο

Μέρος 3ο

Όλα σε μορφή pdf


ΕΛΙΑ Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι, γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει σα να ‘θελε να σε νεκροστολίσει.
Και το κάθε πουλάκι, στο μεθύσι της αγάπης πιπίζοντας, ανοίγει στο κλαρί σου ερωτιάρικο κυνήγι, στο κλαρί σου που δε θα ξανανθίσει.
Ω πόσο στη θανή θα σε γλυκάνουν, με τη μαγευτικιά βοή που κάνουν, ολοζώντανης νιότης ομορφάδες
που σα θύμησες μέσα σου πληθαίνουν. Ω να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν και άλλες ψυχές, της ψυχής σου αδερφάδες.

ΟΜΟΡΦΙΑ Σε  σταυροδρόμια αγέλαστα, όπου σκλάβοι της δουλειάς, τυραγνιούνται στο λιοβόρι, σαν κολασμένοι, εμπόροι και μαστόροι, κι όλους, από το χτίστη ως το μανάβη,
διάφορου δίψα μόνο τους ανάβει− περνάς εσύ τόμου σκολάσεις, κόρη, σαν περιστέρι, και το αγνό σου θώρι τέλεια κάθε άλλη επιθυμία τους παύει.
Μακριά απ’ τ’ ανθισμένα περιβόλια και αφώτιστοι απ’ της τέχνης την αχτίδα, όμως για σε ξεχνούν καθ’ έγνοια δόλια
και ειρηνεμένοι σαν από άγια ελπίδα σε καμαρώνουν μουρμουρίζοντάς σου: «Η Παναγιά, πιτσούνι μου, κο…

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

A. L. Millin, Pierres gravées inédites, 1817

Η σημασία και η ετυμολογία των ονομάτων Πάτροκλος, Σωκράτης και ορισμένων άλλων

[Επειδή κυκλοφορεί πολύ μια ανάρτηση με ερμηνείες και ετυμολογίες αρχαίων ονομάτων που έχει κατά τη γνώμη μου ανακρίβειες, είπα να δώσω τη δική μου εκδοχή για μερικά από αυτά, στηριγμένος κυρίως στον Chantraine, αλλά και άλλες έγκυρες πηγές]
Διομήδης: το πρώτο συνθετικό από το Ζεύς / Διός και το δεύτερο από το μήδεα = η σκέψη (< μήδομαι =σκέφτομαι, σχεδιάζω). Συνεπώς Διομήδης = η σκέψη, το σχέδιο του Δία.
Λαέρτης: λαός και ἐρέθω =ερεθίζω, διεγείρω, ξεσηκώνω. Πβ. με αντιστροφή στη σειρά των συνθετικών το μυκηναϊκό Ἐρτίλαος.
Λέανδρος: «ο άνδρας του στρατού», δηλαδή ο στρατιώτης. Εδώ λαός = στρατός.
Ορέστης: από το ὄρος και την κατάληξη -της. Δεν είναι σύνθετη λέξη, αλλά παράγωγη. Η λέξη είχε δύο θέματα: ὄροσ- και ὄρεσ-. Το πρώτο θέμα χωρίς κατάληξη έδωσε την ονομαστική ὄρος, το δεύτερο θέμα υπέστη φωνητικές αλλοιώσεις στις πλάγιες πτώσεις: π.χ. γενική ενικού ὄρεσ-ος> ὄρεhος> ὄρεος> (τοῦ) ὄρους Ο Όμηρος διατηρεί λείψανο τοπικής/οργανικής ὄρεσ-φι (=στα βουνά). Πραγματικό σύνθετο εί…